2017 Asya Spor Oyunları'na hazırlık için yapılanlarla beraber, Aşkabat'ın yeni gelişen yöreleri geniş yollar ve hakikaten muhteşem binalarla dolu.
Ancak dönüş yolunda aramızda sorduğumuz 'Aşkabat'ta lüks ve geniş bir ev mi, Dolapdere'de (2+1) bir daire mi?' sorusuna verilen cevap Dolapdere, yani İstanbul lehineydi.
Eksik olanın ne olduğunu sorguladığımızda ise, bütün ihtişamına rağmen şehrin 'ruhu olmadığı' noktasında buluştuk. Kim bilir belki de vardı, ama ziyaretimiz kısa olduğu için biz görememiştik.
SSCB'nin dağılmasından sonra kurulan Türki Cumhuriyetler'den birisi olan Türkmenistan kelimenin tam manasıyla bir doğalgaz deposu. Yine hatırı sayılır bir pamuk üreticisi de. Dünyanın 4. büyük doğalgaz üreticisi olan ülkenin sıkıntısı ise anlaşıldığı kadarıyla pazarlama.
Bunun sebebi de, hayatın bildiğimiz gibi yürümüyor, yani dünyanın bildiğimiz gibi dönmüyor oluşu ile ilgili.
Doğalgazınız var, müşteriler de.
Normalde doğalgaz satıp paranızı alır ve hayatınıza devam edersiniz.
Ama öyle olmuyor işte, olamıyor.
Genel olarak, savaş sırasında diğer ülkelerin yanında yer almayan ülkeleri tarif etmekte kullanılan 'Tarafsız Ülke' kavramı, adı geçen ülkenin uluslararası meselelerde tarafsız davranacağı manasına geliyor. Bu, ülkenin silahlı çatışmalarda da tarafsızlık ilkesini koruması demek.
Türkmenistan, 1995'de tarafsızlığını ilan etmiş ve bu durum BM tarafından da kabul görmüş.
Doğalgaz; nimet mi külfet mi?
Cumhurbaşkanımızın dönüş yolunda verdiği bilgiye göre, Türkmenistan'ın doğalgaz meselesi ile ilgili asıl sıkıntısı Rusya'yla. Önceleri bu ülkeden 40 milyar metreküp kadar gaz alan Rusya, bunu günümüzde 4 milyar metreküpe kadar düşürmüş.
Bu durumda Türkmenistan'ın da ekonomisini sağlıklı bir şekilde yürütebilmesi açısından yeni pazarlara ihtiyacı var.
Şu an en önemli pazar ise Çin. Ülke şimdilerde Hindistan'a kadar uzanacak bir doğalgaz hattının temelini atma aşamasında ve bu konu ile ilgili sıkıntıları aşmaya uğraşıyor.
Hazar hariç denize kıyısı olmayan bir ülke olan Türkmenistan'ın doğalgazını Hazar üzerinden (ya da altından) pazarlama imkanı da Rusya ve İran engeline takılıyor. Normal şartlar altında Hazar'a kıyısı olduğu ve Hazar'dan Azerbaycan'a geçiş yapabileceği için bu türden sınırlamalara tabi olmaması gerektiği düşünülse de, fiili durum böyle değil.
Yani ne kadar 'tarafsız' olursa olsun, Türkmenistan da dünyanın mutad dönüşünden nasibini almak zorunda kalan ülkelerden birisi. Enerjiye sahip olan ya da enerjinin akacağı güzergahta bulunan diğer ülkelerin başına gelenlerin benzeri Türkmenistan'ın da başına geliyor yani. Petrol ya da doğalgaz gibi zenginliklerin nimet mi yoksa külfet mi olduğu tartışması, dünya normal şekilde dönmeye başlamadıkça sürecek gibi...
