Televizyon ekranında yayınlanan bir program için denetim, yaptırım ve ceza mekanizması işletilirken; aynı içeriğin ya da çok daha ağırının dijital platformlarda ve YouTube gibi mecralarda yayınlanmasına tamamen farklı bir anlayış benimsenmesi, çağın medya gerçekliğiyle bağdaşmıyor.
Bugün çocuk da aynı ekrana bakıyor, yetişkin de. Bir içerik televizyondan yayımlandığında milyonlara ulaşıyor; YouTube'a yüklendiğinde, sosyal medyada paylaşıldığında veya dijital platformlarda yayınlandığında da milyonlara ulaşıyor.
O halde asıl mesele, içeriğin hangi frekanstan yayımlandığı değil, topluma ne sunduğu olmalı. Avrupa'nın önemli ülkeleri tam da bu noktada dikkat çekici bir yaklaşım sergiliyor.
Fransa, Almanya ve İtalya, geleneksel yayıncılığı denetleyen kurumlarını dijital dünyanın dışında bırakmıyor. Ulusal televizyonları için geçerli olan kamu yararı, çocukların korunması, şiddet ve nefret içerikleriyle mücadele, reklam şeffaflığı ve sorumluluk ilkelerini dijital platformlar için de güçlü biçimde uyguluyor.
DİJİTAL AYRI BİR KITA DEĞİL
Dünyada bu tür örnekler varken, RTÜK neden ATV'yi hedef aldı?
Tartışılması gereken çok daha önemli bir konu var. Denetimin yalnızca geleneksel yayıncıların omuzlarına yüklenmesi.
ATV, yayını nedeniyle yaptırımla karşılaşırken; YouTube'da, sosyal medya platformlarında veya başka dijital mecralarda yaş sınırı olmadan çok daha ağır şiddet görüntülerinin, çocuklara uygun olmayan içeriklerin, dezenformasyonun ve manipülasyonu görmezden gelen RTÜK'ün amacı ne?
Üstelik mesele yalnızca içerik de değildir. Dijital platformlar artık haberin nasıl görüleceğini, hangi görüşün öne çıkarılacağını, hangi videonun milyonlarca kişiye önerileceğini belirleyen devasa algoritmik güç merkezlerine dönüşmüş durumda.
Televizyon yayıncısı ekrana koyduğu içerikten sorumlu tutulurken, dijital platformların "Biz sadece aracıyız" diyerek tüm sorumluluğun dışına çıkması giderek daha az kabul gören bir yaklaşım haline geliyor.
Avrupa'nın verdiği mesaj açık: Dijital dünya, hukukun ve kamusal sorumluluğun dışında ayrı bir kıta değildir.
Mesele çocukların korunmasıysa, hem televizyonda hem YouTube'da aynı kurallar geçerli olmalı. Şiddet içerikleri sorun ise hem ulusal kanalda hem dijital platformda sorun olarak görülmeli.
Nefret söylemiyle mücadele edilecekse, bunun adresi yalnızca televizyon stüdyoları olmamalı.
İSTİHDAM SAĞLAYANA CEZA
Dezenformasyon toplum için tehditse, algoritmaların milyonlarca kişiye yaydığı yanlış bilgiler de aynı ciddiyetle ele alınmalı. Reklam şeffaflığı gerekiyorsa, bu yalnızca televizyon reklam kuşakları için değil, influencer ekonomisinden gizli sponsorluklara kadar dijital dünyanın tamamı için geçerli olmalı. Kısacası aynı vatandaşa ulaşan, aynı toplumu etkileyen ve aynı kamu alanını şekillendiren mecralara iki ayrı hukuk uygulanamaz.
Avrupa bu motto ile hareket ederken Türkiye'de durum neden farklı!
ATV'ye verilen ceza üzerinden başlayan tartışma bu nedenle yalnızca bir kanalın, bir programın ya da tek bir kararın tartışması değildir.
Türkiye, medya denetimini yalnızca klasik ekranlara mı uygulayacak, yoksa çağın gerçeklerine uygun biçimde bütün yayın alanına mı bakacak?
Fransa, Almanya ve İtalya'nın modeli bize şunu gösteriyor: Televizyonu denetleyip dijital platformları görmezden gelmek sürdürülebilir değil. Ulusal yayıncıya "sorumlusun" derken, küresel platforma "sen serbestsin" demek ne kadar adil olabilir!
On binlerce kişiye istihdam sağlayan milli yayıncıların, ülkemizde neredeyse hiçbir iş katkısı sağlamadan milyonlarca lirayı alıp giden dijital platformlar daha ne kadar kanunsuz olarak yoluna devam edecek!
FRANSA'DA ARCOM
RTÜK'e göre son model bir kurum. Sosyal ağlardan video paylaşım sitelerine, dijital içerik alanından büyük çevrim içi platformlara kadar genişleyen bir denetim anlayışı bulunuyor.
Özellikle çocukların korunması konusunda basit bir "18 yaşından büyüğüm" beyanının yeterli görülmemesi, dijital dünyanın artık başıboş bir alan olarak kabul edilmediğini gösteriyor. Dijital platformlara birçok kez ağır ceza kesti.
Çünkü kurallar ulusal kanallarda da dijitallerde de geçerli.
ALMANYA'DA MSTV
Eyalet Medya Antlaşması, yani MStV ile geleneksel medya düzenlemelerinin etkisi dijital platformlara ve arama motorlarına kadar genişletilmiş durumda.
Medya otoriteleri artık yalnızca bir televizyon kanalının ne yayınladığına bakmıyor; algoritmaların içerikleri nasıl öne çıkardığını, medya aracılarının ne kadar şeffaf olduğunu ve editoryal içeriklere adil davranılıp davranılmadığını da denetliyor. Bir televizyon kanalının yayın akışını denetleyip, aynı anda milyonlarca insanın karşısına hangi videonun çıkarılacağına karar veren algoritmalara da en ağır cezaları kesiyor.
İTALYA'DA AGCOM
RTÜK, AGCOM'un çalışma yöntemini keşke incelese.
Nasıl dijital dünyayı doğrudan düzenleme alanının içine aldığını daha iyi anlar. Dijital Hizmetler Koordinatörü olarak üstlendiği rol, çocukların korunmasından yaş doğrulamaya, reklam şeffaflığından dijital platformların ölçüm ve denetim mekanizmalarına kadar uzanıyor.
Yani televizyon için "kural", dijital için "özgürlük" gibi yapay bir ayrım yapmıyor. Herkesin önüne çıkan içerik, ulaştığı kitlenin büyüklüğü ve oluşturduğu etki üzerinden değerlendirip gerekli adımları atıyor.
New York Federal Rezerv Bankası'nın son raporu ürküttü:
Amerikan hane halklarının kredi kartı borcu 1 trilyon 260 milyar doları aştı. Yüzde 20 borçlarının tamamını düzenli öderken, yaklaşık yüzde 60'ı borçlarının asgari tutarını ödüyor. Yüzde 20 ise kredi kartı borcunu ödeyemiyor.
