Meta çocukları zehirledi 18 milyar dolarla yırtacak mı? ABD'de tepkiler üst üste: "Bu ceza çerez parası"

Meta, çocukların ve gençlerin ruh sağlığını tehdit eden uygulama tasarımları nedeniyle çok sayıda eyalet başsavcılığının yürüttüğü ortak dava kapsamında yaklaşık 17 milyar dolarlık, ayrıca Texas eyaletinin yürüttüğü ayrı bir davada 1 milyar doları aşkın bir bedelle toplamda 18 milyar dolara ulaşan tarihi bir uzlaşmaya vardı. Büyük teknoloji şirketlerinin eyaletlere ödediği en yüksek cezaları içeren bu iki ayrı koldaki anlaşma, sosyal medyanın geleceği açısından kritik bir dönüm noktası olarak görülüyor.

META CEO'su Mark Zuckerberg (Fotoğraflar Takvim Foto Arşivi'nden alınmıştır.)

Ancak uzmanlar ve sivil toplum kuruluşları, bu devasa cezanın ve getirilen kısıtlamaların, gençlerin internette karşılaştığı temel tehlikeleri ve derinleşen ahlaki yozlaşmayı ne ölçüde çözebileceği konusunda şüpheli.

Metamatik hesabı! Sosyal medya devi çocuk bağımlılığı davasında 16,68 milyar dolara kadar ödeme yapmayı kabul etti

ANLAŞMANIN GETİRDİĞİ YENİ DÜZENLEMELER

Meta, platformlarında çocukları koruma iddiasıyla bazı yeni önlemler almayı kabul etti:

• Süre ve Akış Sınırlamaları: Sonsuz kaydırma özelliğine kesintiler getirilmesi ve günlük iki saatlik kullanım sınırı.
• Bildirim ve Filtre Kısıtlamaları: Gece saatlerinde ve okul günlerinde bildirimlerin sessize alınması, güzellik filtrelerinin sınırlandırılması ve beğeni sayaçlarının varsayılan olarak gizlenmesi.
• İçerik Kontrolü: Otomatik oynatmanın kapatılması ve gençlerin algoritmik olmayan, kronolojik akışları seçebilmesine imkan tanınması.

Uzmanlar ve sivil toplum kuruluşları, uzlaşma kararının ve getirilen kısıtlamaların gençlerin internette karşılaştığı temel tehlikeleri ve derinleşen ahlaki yozlaşmayı ne ölçüde çözebileceği konusunda şüpheli.

UZMANLAR NE DÜŞÜNÜYOR?

Uzman değerlendirmeleri, bu adımların köklü sorunları çözmekten uzak olduğunu gözler önüne seriyor:

• Business Insider'ın haberine göre; Carnegie Mellon Üniversitesi'nden Prof. Ari Lightman, sosyal medyanın günümüzdeki çürümenin en görünür hedefi olduğunu, ancak asıl kötülüğün ve çürümüşlüğün her yerde bulunduğunu belirtiyor. Sadece süre ve zaman kısıtlaması getirmenin, çocukları internete çeken daha derin toplumsal ve ahlaki sorunları çözmediğini vurguluyor. Lightman, okullarda temel bir dijital hijyen ve ahlaki vatandaşlık eğitimi verilmeden bu sorunların bitmeyeceğini ifade ediyor.

• George Washington Üniversitesi Hukuk Fakültesi Profesörü Jonathan Turley, ödenen devasa paranın trilyonluk bir şirket için ucuz kurtuluş olduğunu vurguladı. Turley, Meta'nın zaten platformuna entegre etmeye çalıştığı değişiklikleri yaparak devasa tazminat risklerinden sıyrıldığını belirtti. Sosyal medyanın popülaritesi karşısında hiçbir duvarın kalıcı olamayacağını belirten Turley, asıl sorumluluğun yine ailelerde kalacağını savunuyor.
• Washington Üniversitesi'nden Uttara Ananthakrishnan, Meta'nın kendi politikalarını denetleme konusunda hiçbir zaman güvenilir olmadığını hatırlatıyor. Avustralya'daki çocuklara yönelik sosyal medya yasaklarının başarısız olduğunu belirten Ananthakrishnan, motive olmuş bir gencin VPN kullanarak veya ebeveyn hesapları üzerinden bu engelleri kolayca aşabileceğini, denetimin pratik olarak çok zor olduğunu ifade ediyor.
• Digital Content Next CEO'su Jason Kint, Meta'nın tüketici hakları ihlalleri nedeniyle ödediği toplam cezaların 25 milyar dolara yaklaştığına dikkat çekerek, şirketin sicilindeki kirliliğin boyutunu gözler önüne seriyor.
• Teknoloji araştırmacısı Gary Marcus ise X üzerinden yaptığı değerlendirmede, X, TikTok ve YouTube dahil tüm platformların bu denetim standartlarına uymasını umduğunu belirtti. Marcus, çocukları hedef alan bu denetimsizliğin yetişkinler için de bir tehlike sinyali olduğunu vurguluyor.
• Politico'ya göre; Medya Bağımlılığına Karşı Anneler (Mothers Against Media Addiction) kurucusu Julie Scelfo'nun da belirttiği gibi, bugün bu noktaya gelinmiş olması büyük bir utançtır ve asıl sorumluluk bu ahlaksızlığa göz yuman yasama organlarındadır.
• Florida Başsavcısı James Uthmeier, Meta'nın 1,39 trilyonluk piyasa değeri yanında verilen cezaların "çerez parası" kadar kaldığını, çocukların maruz kaldığı derin ahlaki ve ruhsal zararları asla telafi edemeyeceğini vurguluyor.

Sosyal medyanın kirli yüzü: Suç içerikleriyle reklamlar aynı ekranda! Şiddet ve sapkınlığı büyüten algoritma ekonomisi!

SOSYAL MEDYADA DENETİM ŞART

Sosyal medyadaki denetimsizlik; şiddet, cinsellik ve sapkın eğilimlerin normalleştirilmesi yoluyla çocukları doğrudan hedef alıyor. Meta'nın milyarlarca dolarlık bu uzlaşması hukuki bir zafer gibi sunulsa da, dijital mecralardaki ahlaki çöküşü ve nesillerin maruz kaldığı kültürel erozyonu durdurmak için çok daha köklü ve caydırıcı adımlara ihtiyaç duyuluyor.

Bu durum, dijital platformların başıboş bırakılamayacağını ve aile yapısını, çocukların masumiyetini hedef alan tehlikelere karşı küresel ölçekte daha sert tedbirler alınması gerektiğini bir kez daha kanıtlıyor.

Uzlaşma kararının ardından Meta’nın hisseleri yaklaşık yüzde 1 oranında değer kazandı.

HİSSELER YÜKSELİRKEN ÇOCUKLAR RİSK ALTINDA

Meta, eyalet başsavcılıklarıyla vardığı 18 milyar dolarlık uzlaşmanın ardından yaptığı açıklamada, "aileler ve gençler için bu işi doğru yapmak istediğini" iddia ederek bu anlaşmayı "yeni bir endüstri standardı" olarak pazarlamaya çalıştı. Çocukların ve gençlerin ruh sağlığını hiçe sayan bu devasa krizin ardından Meta'nın hisseleri yaklaşık yüzde 1 oranında değer kazandı. Bu tablo, şirketin kâr hırsından ödün vermediğini ve yaşananları bile bir halkla ilişkiler fırsatına çevirdiğini açıkça gösteriyor.

Denetimsiz mecralar çocukları şiddete, cinselliğe ve her türlü sapkın eğilime yönlendiriyor.

"ZARARSIZLIK" MASKESİ ALTINDA YATAN TEHLİKE ÇOK DAHA BÜYÜK

Son yıllarda ekranların ve sosyal medyanın çocukluğu mahvettiği, zihinsel sağlığı kemirdiği gerçeği apaçık ortadayken, bazı çevreler ve sözde araştırmalar durumu yumuşatma çabasına giriyor.

Bu tür yaklaşımlar, çocukların ekran bağımlılığını masum birer alışkanlık olarak göstererek toplumsal tepkiyi dindirmeyi amaçlıyor. Oysa denetimsiz mecralar; çocukları şiddete, cinselliğe ve her türlü sapkın eğilime dolaysız biçimde maruz bırakıyor.

Eski çalışandan şok itiraf: Metanın kar hırsı çocukların güvenliğinin önünde! ABDde aileler ayaklandı... Sosyal ağlara ceza yağıyor

META'NIN SİNSİ STRATEJİSİ

Meta'nın bu anlaşmayı yeni bir "endüstri standardı" olarak pazarlaması ve YouTube ile TikTok gibi rakiplerini de aynı kısıtlamalara zorlaması, aslında sinsi bir pazar stratejisi. Nitekim 18 milyar doların 5,3 milyar doları yani yaklaşık yüzde 30'luk büyük bir kısmı şartlı olarak belirlendi; bu tutar, yalnızca YouTube ve TikTokı benzer güvenlik önlemlerini uygular ve eşdeğer ödeme yaparsa serbest kalıyor. Hukukçuların 'düzenleyici yakalama' olarak nitelendirdiği bu hamleyle Meta, kendi savunulamaz ve zehirli pratiklerini örtbas ederken, pazar kaybını rakiplerine ödetme ve dijital ekosistemi kendi kontrolünde tutma peşinde.

Geçtiğimiz yıl Kongre salonunda mağdur ailelerin karşısına dikilip kameralar önünde gözyaşlarıyla özür dileyen Meta CEO'su Mark Zuckerberg'in bu tiyatrosu hafızalardayken, bugün varılan milyar dolarlık uzlaşma, şirketin suçunu para vererek aklama çabasına giriştiğine dair yorumlara yol açtı. Şirket yöneticilerinin bu samimiyetsiz hamleleri, kâr hırsının ve ahlaki erozyonun üstünü örtmeye yetmiyor.

META uzlaşma sonucunda 18 milyar dolar ödeyecek.

ANALİSTLER SORUNU ÇÖZMEK İÇİN GÖSTERMELİK HAMLELERDE BULUNULDUĞUNU DÜŞÜNÜYOR

Her ne kadar anlaşma kapsamında Meta'nın 5 yıl boyunca bağımsız bir denetçi gözetiminde tutulacağı öngörüldüğü belirtilse de; analistler, şirketin geçmişteki sicili göz önüne alındığında bu tür denetimlerin çürümüşlüğü kökten bitirmekten uzak, göstermelik hamleler olduğunu belirtiyor.

Washington'daki siyasi mekanizmaların ve Kongre'nin, teknoloji lobilerinin milyonlarca dolarlık bağışlarıyla kilitlenmesi yüzünden çocuk güvenliği yasalarını yıllardır geçirememesi, tehlikenin ne kadar derinlerde olduğunu kanıtlıyor.

Uzmanlar, Meta'nın yapacağı ödemenin çok düşük olduğuna dikkat çekiyor.

DİJİTAL DENETİMSİZLİK ORTADAN KALKMALI

Uzmanlar, Meta'nın 10 yıla yayılacak şekilde ödemeyi kabul ettiği 17 milyar dolarlık ana tazminatın ve Texas ile yapılan 1 milyar doları aşkın ek anlaşmanın, 1,39 trilyonluk piyasa değerine sahip bir dev için "çerez parası" hükmünde olduğuna dikkat çekiyor. Florida Başsavcısı James Uthmeier, Meta'nın 1.39 trilyonluk piyasa değeri yanında verilen cezaların "çerez parası" kadar kaldığını, çocukların maruz kaldığı derin ahlaki ve ruhsal zararları asla telafi edemeyeceğini vurgulayarak bu yüzden Florida'nın toplu uzlaşmayı imzalamadığını ve Meta ile mahkemede hesaplaşmaya devam edeceklerini açıkladı. New Mexico eyaleti ise ayrı bir yargı süreciyle mahkemede kendi davasını kazandı.

Son yirmi yıldır insanlığı büyük bir sosyal medya deneyinin kurbanı eden Meta, şimdi de bu sürecin yeni evresini kendi çıkarlarına göre şekillendiriyor. Çocukları ve gençleri sapkın akımlardan, cinsellikten ve şiddet sarmalından korumanın yolu, teknoloji devlerinin kendi çıkarları doğrultusunda belirlediği uyutma taktikleri değil; ahlaki değerlerimizi merkeze alan tavizsiz denetim mekanizmalarıdır.