Başka bölgeleri de unutmayalım. Bugün için pek göze batmayan bir tarihi hamleyi Türkiye gerçekleştirdi. Türkiye ile Ukrayna arasında vizeler kaldırıldı. Dikkatini çekerim. Resmi Gazete'ye bakıver."
Bu uyarı üzerine, "Ukrayna üzerinde ne oluyor, Türkiye neden Ukrayna'ya yöneldi?" diye merak ettim. Resmi Gazete'nin 25 Mart 2012 tarihli (dünkü) sayısında yayımlanan Türkiye ile Ukrayna arasında vizelerin kaldırılması ilişkin anlaşmayı gördüm.
Anlaşmanın hükümlerine göre, her iki devletin vatandaşları geçerli seyahat belgelerine dayanarak, kesintisiz kalış süreleri; giriş yaptıkları tarihten itibaren 30 günü aşmamak kaydıyla, vizesiz olarak diğer taraf devletin ülkesine girecek, topraklarından çıkabilecek, transit geçebilecek...
Hemen, stratejik araştırma kuruluşlarındaki dostlarımı aradım. Yaptığım küçük bir araştırma, Türkiye'nin önümüzdeki günlerin gerçekten çok önemli bir atağını gözler önüne serdi. Bu anlaşmanın derinliği var.
Akıllı hamle
Avrasya Büyük Yarımadası, batısını teşkil eden Avrupa ile doğusunu teşkil eden Asya'nın birleşimidir. Avrasya'nın iki yakasının, yani Avrupa ile Asya'nın birleştiği bölge ise tarih boyunca hep ayrıcalıklı önemini korumuştur. Bu iki kıta arasındaki stratejik ana-koridor üzerinde ise sadece iki ülke, Ukrayna ve Türkiye bulunuyor.
Dünyanın en önemli stratejik su ve kara yollarının üzerinde bulunmaları ve Asya ile Avrupa arasından ana koridor konumları her iki ülkeye de Avrasya'nın hem batısında hem de doğusundaki dengeler içinde hassas öneme işaret ediyor.
Türkiye ve Ukrayna'nın, Avrupa ve Asya'daki güç dengeleri içindeki siyasi pozisyon alışları, hem kendi bölgeleri için hem de Baltık'tan Karadeniz-Hazar Havzası'na, Balkanlar'dan Orta Asya'ya bütün bir bölgeyi hem yakından ilgilendirmekte, hem de doğrudan etkilemektedir. Konunun önemi üzerinde biraz daha durmalıyım:
Ukrayna, Baltık'tan Karadeniz ve Hazar'a kadar bütün bu bölgelerde AB (Avrupa Birliği), Rusya-ABD arasındaki güç dengelerine nasıl etki edebilecek?
Rusya ve Avrupa Birliği, daha doğrusu gelecekte Almanya-Fransa arasındaki güç dengesi Ukrayna üzerinde düğümlenmektedir.
Ukrayna, bölgede küresel güç ABD'nin stratejik hesapları için vazgeçilmezdir.
Enerji hatları üzerinde bulunan stratejik konumu ve mevcut ekonomik potansiyeliyle Doğu Avrupa'nın önemli ülkelerinden Ukrayna, Türkiye'nin ilişkilerini 'örnek teşkil edecek şekilde' geliştirmeyi amaçladığı pilot ülkelerden biridir. Ayrıca Karadeniz komşuluğu da ikili ilişkilere başka bir boyut kazandırıyor. Zira Ankara ve Kiev, Karadeniz bölgesinde istikrarın korunması çerçevesinde ortak değerlere sahiptir.
Türkiye, bu gelişmeleri erken okuyarak, Ukrayna üzerinde vizelerin kaldırılmasını sağlayarak çok anlamlı bir hamle yapmıştır.
Türkiye, Ukrayna açısından sadece Karadeniz bölgesindeki önemli aktörlerden biri değil, aynı zamanda Kırım Tatarları'nın yaşadıkları ülke. Ukrayna açısından Türkiye ise bölgesel istikrar açısından kilit önemdeki ülkelerden biri. Bu bağlamda, Türkiye-
Amerika-Rusya işbirliğinin Ukrayna üzerinde bir anlam daha kazandığını görmeliyiz.
Ekonomik boyut
Başbakan Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu tarafından yürütülen, bölgesel güç Türkiye'nin çok boyutlu dış politika stratejisine göre, Ukrayna üzerinde yapılan hamlenin bir başka yönünün ekonomi olduğu net olarak görülüyor.
Ukrayna'nın Odesa kenti, tersanesi, güçlü limanı, balıkçılık filosu, yolcuları ve büyük tüccarlarıyla Ukrayna'nın Karadeniz'deki en büyük liman kentidir. Türkiye dış ticaretini geliştirecek bölgeler ararken, Karadeniz yoluyla Ukrayna'ya açılması, Ukrayna üzerinden doğu Avrupa'ya yönelmesi, son derece akıllı hamlenin ekonomik boyutunu göstermektedir. Vize muafiyeti getirecek olan anlaşma ile de turizm faaliyetlerinin karşılıklı olarak artması ve toplumlar arası ilişkilerin yoğunlaşacağı düşünülmektedir.
Sonuç:
Türkiye'nin Ukrayna üzerinde yaptığı akıllı hamlenin çok önemli bir boyutu daha var.
Türkiye'yi Avrupa Birliği'ne yaklaştırmayan Almanya Başbakanı Merkel ve Fransa Cumhurbaşkanı Sarkozy'ye, gelecekte daha çok konuşulacak bir harekâtta bulunduk. Bunun ismi, bir "diplomatik şamar"
