Kıbrıs, Ermenistan ilişkileri ve Kürt açılımı.
Türkiye'nin Kafkasya ataklarına bakalım.
Başbakan Tayyip Erdoğan Birleşmiş Milletler çalışmaları için gittiği New York'ta "Türkiye-Ermenistan arasında ön yargılar öne çıkmazsa, iç siyaset düşünülerek adım atılmazsa, inanıyorum ki parafe edilmiş olan şu andaki anlaşma zabıtları parlamentoya gönderilecektir. Ayın 10 veya 11'i gibi bu adımlarda atılmış olacaktır" açıklamasını yaptı.
Cumhurbaşkanı Gül, Azerbaycan'ın Türkiye sınırında yer alan -ve 1921 anlaşmasıyla Türkiye'nin hakları üzerine garantör olduğu- Nahcivan özerk bölgesine gidecek. Türkçe Konuşan Devletler Zirvesi 2-3 Ekim tarihlerinde Nahçıvan'da gerçekleştirilecek.
Azerbaycan'da Parlamentolar Arası zirve yapılacak. Zirveye Türkiye, Kazakistan, Azerbaycan ve Kırgızistan; Devlet Başkanı düzeyinde katılacak.
Nahcivan'daki Türkçe konuşan ülkeler toplantısının evsahipliğini Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev yapacak. Gül, Aliyev ile özel bir görüşme de yapacak.
Sakarya Meydan Muharebesi'nin sağladığı siyasal kazançlardan biri de, Kars Antlaşması'ydı. Sakarya zaferinden sonra, Sovyet Cumhuriyeti, Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan ile Kazım Karabekir'in temsil ettiği TBMM Hükümeti arasında 13 Ekim 1921'de Kars Antlaşması imzalandı.
Anlaşmanın önemi nedir?
Ermenistan, Azerbaycan ve Gürcistan ile yapılmıştır.
Kars Antlaşması ile doğu sınırlarımız kesinlik kazanmıştır.
Antlaşmanın esasları şöyledir:
Taraflar, Türkiye'nin Misak-ı Milli'nin kapsadığı toprakları kabul edeceklerdir.
Türkiye'nin kuzeyde Sarp köyünden başlayarak güneye uzanan doğu sınırları taraf devletlerce kabul edilecektir.
Batum ve çevresi, o bölgede yaşayan müslüman halkın kültürel ve dinsel haklarının saklı kalması şartı ile Gürcistan'a bırakılacaktır. Gürcistan, Karadeniz'e kıyısı olan bir devlet olarak, Moskova Antlaşması'nda belirtilen Boğazlar'a ilişkin rejimin düzenlenmesine ilişkin esasları kabul edecektir.
Türkiye ve Gürcistan, içlerinden birinin öteki ülke topraklarında oturan uyrukları için "En çok gözetilen ulus" statüsü uygulayacaklardır.
Nahçivan'ın statüsünün belirlenmesine ilişkin yapılacak her türlü antlaşmada Türkiye'nin taraf olmasını öngören Moskova Antlaşması hükmü aynen geçerli olacaktır.
Nahcivan
Türkiye'nin Nahcivan üzerindeki hak ve sorumluluklar 16 Mart 1921 tarihinde Moskova'da imzalanan Türkiye-Sovyet Rusya Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması'ndan ve bu antlaşma hükümlerinin kendi imzacıları için de geçerli olduğunu teyit eden Kars Antlaşması'ndan kaynaklanıyor.
Moskova Antlaşması'nın 3. maddesi şöyledir: "Bağıtlı Taraflar, antlaşmanın 1 (C) ekinde belirtilen sınır içindeki Nahcivan kesiminin, koruyuculuk hakkını üçüncü bir devlete hiçbir zaman bırakmamak koşulu ile, Azerbaycan koruyuculuğunda özerk bir bölge oluşturulması konusunda anlaşmışlardır."
Moskova Antlaşması'ndaki bu hüküm, Kars Antlaşması'nın 1. ve 5. maddeleri gereğince bu antlaşmanın akit tarafları olan Türkiye, Gürcistan, Ermenistan ve Azerbaycan için de geçerlidir.
Moskova Antlaşması'nın 3. maddesi, Türkiye ile Rusya'ya Nahcivan üzerinde ortak garantörlük hakkı veriyor. Bu maddenin, Türkiye'ye, Nahcivan'ın statüsünü belirlemek amacıyla yapılacak her türlü anlaşmaya taraf olarak katılma ve kabul etmediği bir statünün Nahcivan'a uygulanmasını engelleme hakkını verdiği tartışma götürmez.
Bakü'ye göre
Bakü'ye göre, eğer Ermenistan, Yukarı Karabağ'ı çevreleyen yedi ilçedeki işgali kaldırmaya başlarsa ve Karabağ'ın nihai statüsünün nasıl belirleneceği üzerinde anlaşma sağlanırsa, sınırlar açılabilir.
Türkiye'de Meclis'in nasıl işlediğini bilenler, Karabağ'da Azerbaycan'ın kabul edeceği bir ilerleme sağlanmadıkça, o protokolün Meclis'ten geçmesinin o kadar da kolay olmayacağı açıktır.
