Batı'nın RTÜK'ü sanal platformları böyle hizaya getiriyor

RTÜK'ün Turkuvaz Medya'ya yönelik astronomik cezaları yerli ve milli yayıncılığı baskılarken, kökü dışarıdaki dijital medya şirketlerine sağlanan başıboş ortam ciddi tehlikelere yol açıyor. Etki alanı gitgide büyüyen sanal mecralarda aile yapısı, gençler ve toplumsal değerleri aşındırmaya yönelik zehirli yayınları yaptırım rejimine alamayan RTÜK, dünyadaki muadillerinin aksine bu alanda ciddi boşluğa sebep oluyor.

Avrupa başta olmak üzere birçok ülkede "sansür/ifade özgürlüğü ihlali" gibi soyut argümanlara aldırış edilmeden dijital platformlara yönelik lisans iptali, erişim engeli ve milyarlarca avroluk cezalar kesiliyor.

İNGİLTERE'DE İŞBİRLİĞİ YAPMAYAN PLATFORMLARA BİLE CEZA

İngiltere'nin yayın düzenleyicisi Ofcom, 2023 tarihli Çevrimiçi Güvenlik Yasası ile yetki alanını televizyondan internete genişletti.

Çevrimiçi Güvenlik Yasası, düzenleyiciye ihlal halinde 18 milyon sterline veya küresel cironun yüzde 10'una kadar ceza kesme yetkisi tanıyor.

Mahkeme kararıyla hizmete İngiltere'den erişimi tamamen engelletme yetkisi bulunuyor.

Ofcom, 19 Mart 2026 tarihli teyit kararında 4chan platformuna yasa dışı içerik risk değerlendirmesi eksikliği için 50 bin, hizmet şartlarındaki koruma eksikliği için 20 bin ve çocukları pornografiden koruyacak etkili yaş güvencesi bulunmaması sebebiyle 450 bin sterlin olmak üzere toplam 520 bin sterlin ceza kesti.

Platformun 2025 yılındaki bilgi talebi cezasıyla birlikte kümülatif toplamı 540 bin sterline ulaştı.

Bu kapsamda Ofcom, Birleşik Krallık'ta 130'dan fazla ölümle ilişkilendirilen ABD merkezli intihar forumuna yasa dışı içerik yükümlülüklerini ihlal ettiği gerekçesiyle 950 bin sterlin ceza kesti.

Forumun coğrafi engellemeyi sertleştirmesi üzerine İSS'ler üzerinden erişim engeli mekanizmaları devreye sokuldu.

İTALYA'DA AGCOM VE TEKRAR EDEN RİSKİ ÖNLEME MODELİ

RTÜK'ün İtalya'daki doğrudan muadili AGCOM, X platformuna yasa dışı kumar reklamları nedeniyle 1,35 milyon avro ceza verdi.

AGCOM, yalnız içeriği kaldırmakla kalmadı, aynı yayıncıların yükleyebileceği eşdeğer nitelikteki yasa dışı görsellerin de engellenmesini şart koşarak platforma 'tekrar eden riski önleme yükümlülüğü' getirdi. İtalyan düzenleyici aynı hafta Google/YouTube'a da benzer kumar içerikleri nedeniyle 450 bin avro ceza keserek platform mimarisini doğrudan sorumluluk ağına aldı.

Batı ülkelerindeki medya düzenleyici kurumların dijital platformlara yönelik denetim mekanizmaları, Türkiye'deki RTÜK ile küresel muadilleri arasındaki derin yetki farkını gözler önüne seriyor. (Fotoğraflar: Depo Photos ve Takvim Foto Arşivi)

X'E 120 MİLYONLUK CEZA, META VE TİKTOK'A RADAR

Avrupa Komisyonu Dijital Hizmetler Yasası kapsamında tek tek içeriği değil, platformun sistemini denetliyor.

Böylelikle milyonlarca gönderi tek tek kovalanmıyor ve platformun algoritması, reklam deposu ve risk yönetim sistemi hesap verebilir kılınıyor.

Aralık 2025 tarihinde X platformuna yanıltıcı mavi tik doğrulaması, reklam şeffaflığı ve araştırmacı veri erişimi ihlalleri sebebiyle 120 milyon avro ceza kesildi.

X bu karara karşı AB Genel Mahkemesinde iptal davası açtı. Komisyon, platforma reklam arşivi ve dış denetim içeren 6 aylık bağlayıcı eylem planı şartı koştu.

Ekim 2025 tarihinde Meta ve TikTok şeffaflık yükümlülüklerini ihlal ettiği yönünde ön bulguyla suçlandı.

Meta ve TikTok küresel yıllık cirolarının yüzde 6'sına kadar cezayla karşı karşıya kaldı.

TikTok için reklam şeffaflığında 24 saatlik güncelleme ve kitle verisi görünürlüğü gibi bağlayıcı taahhütler kabul edildi.

INSTAGRAM'INDAN YOUTUBE'UNA ALAYINA SOPA

Avustralya 10 Aralık 2025 tarihinde dünyanın ilk kapsamlı adımını atarak 16 yaşından küçüklerin sosyal medya hesabı tutmasını yasakladı.

Facebook, Instagram, TikTok, Snapchat, X, YouTube, Reddit, Threads ve Twitch platformlarını kapsayan yasada, makul tedbirleri almayan şirketlerin 54,6 milyon Avustralya doları (yaklaşık 33 milyon dolar) cezayla karşılaştığı belirlendi.

eSafety Komiseri altı ay boyunca her ay platformlardan kaç çocuk hesabını kapattıklarını raporlamalarını istedi.

Yasa platformları fiilen davranış değiştirmeye zorladı. Meta şüpheli küçük hesapları kaldırmaya başladı, Google ise Avustralya'da 16 yaş altı YouTube kullanıcılarının oturumlarını kapattı

Ayrıca Avustralya eSafety, şeffaflık ve bilgi verme yükümlülüğünü geciktiren Telegram'a 957 bin Avustralya doları ihlal bildirimi kesti.

Fransa'da ARCOM’un sınır ötesi yayınlara müdahale etme gücü bulunurken, İngiltere'de Ofcom'un ABD’li forumlarına yönelik 950 bin sterlinlik ceza ve erişim engelleme yetkisi var.

FRANSA VE İRLANDA: YAŞ DOĞRULAMA VE BİLGİ EMRİ

Fransa'nın düzenleyicisi ARCOM, basit yaş beyanını yetersiz bularak platformlara (Chaturbate örneğinde olduğu gibi) 15 gün içinde teknik yaş doğrulama sistemi kurma zorunluluğu getirdi. İrlanda Medya Komisyonu (Coimisiún na Meán) ise X'e çocukların korunması için yasal bilgi emri göndererek uymama halinde 500 bin avro ceza riski doğuracak idari denetim mekanizmasını işletti.

ÇOCUK VERİSİNDE MİLYARLIK CEZALAR

Avrupa'da büyük teknoloji şirketlerinin merkez üssü konumundaki İrlanda'nın Veri Koruma Komisyonu çocuk verisi ihlallerinde rekor cezalara imza attı.

TikTok'a küçüklerin hesaplarını varsayılan olarak herkese açık bıraktığı için 345 milyon avro, Instagram'a çocuk verisi ihlalinden 405 milyon avro, Meta'ya veri aktarımı ihlalinden Avrupa tarihinin en yüksek cezası olan 1,2 milyar avro ceza kesildi.

(Bu kararlar şu an yargı ve itiraz sürecindedir)

FACEBOOK'A 5 MİLYARLIK CEZAİ FATURA

ABD'de Federal Ticaret Komisyonunun Facebook'a mahremiyet ihlallerinden 5 milyar dolar ceza uyguladığı öğrenildi.

Nijerya Tüketici Kurumu (FCCPC) Meta/WhatsApp'a 220 milyon dolar ceza keserken, Brezilya Veri Otoritesi (ANPD) TikTok'un kayıtsız akış özelliğini çocuk güvenliği gerekçesiyle kapattırdı.

Bütün bu örnekler, dünyada dijital devlerin yayın, veri ve tüketici otoritelerince çok kurumlu bir kıskaca alındığını gösteriyor.

Avrupa Birliği, Dijital Hizmetler Yasası ile X platformuna 120 milyon avro ceza kesip Meta ve TikTok'u küresel cirolarının yüzde 6'sı oranında cezalandırmakla tehdit ederken, Avustralya 16 yaş altı çocukların sosyal medya kullanımını yasaklayarak platformları 49,5 milyon Avustralya doları cezayla karşı karşıya bıraktı.

4 YILDIR DİJİTALİN ENSESİNDELER

Fransa'nın görsel ve işitsel düzenleyicisi ARCOM, 2022 yılından itibaren dijital iletişimi kapsayacak şekilde yetkilendirildi.

ARCOM, RTÜK'ün birebir muadili konumunda.

İrlanda ve ABD'deki veri koruma kurumlarının Meta, Instagram ve TikTok'a kestiği milyarlarca avroluk cezalar, Batılı ülkelerin dijital devleri ciro esaslı cezalar, erişim engelleri ve sistem şeffaflığı zorunluluklarıyla sıkı denetim altına aldığını gösteriyor.

İRADE MESELESİ

Batılı düzenleyicilerin ciro esaslı caydırıcı para cezası, erişim engelleme veya lisans iptali, yaş doğrulama ve algoritma şeffaflığı gibi sistem yükümlülükleri ile platformu raporlamaya zorlayan denetim mekanizması olmak üzere 4 argümana birden sahip.

Türkiye'de ise 6112 sayılı Kanun (29/A maddesi) çerçevesinde RTÜK internet radyo ve televizyon yayınlarını lisanslarken, sosyal ağ sağlayıcılarına ilişkin yetki ve idari yaptırımlar 5651 sayılı Kanun kapsamında ağırlıkla BTK ekseninde yürütülüyor.

Ancak kurumlar arası koordinasyon, risk analizi, yaş doğrulama kriterleri ve şeffaflık raporlaması konusunda kamuoyuna sunulan nitelikli bir dijital denetim mimarisi kurulamıyor

RTÜK bu araçların yalnızca lisanslı televizyon üzerinde işleyen versiyonuna sahip iken, genel sosyal ağlar RTÜK'ün doğrudan yaptırım alanının dışında kalıyor.

Fransa kanalı ekrandan silebiliyor, İngiltere siteyi ülkeye kapatabiliyor, AB sanal platforma cironun yüzdesinden ceza kesebiliyor, Avustralya çocukları platformdan çıkartabiliyor.

Bunların hepsi yasa, yetki ve kurumsal irade ile mümkün oluyor.

MİLLİ MEDYAYA REVA MI

Muadilleri en büyük teknoloji devlerine cezai tedbir uygularken, RTÜK ise hala yalnızca televizyona ulaşabiliyor, Turkuvaz Medya'ya sadece bir program nedeniyle yaklaşık 8 milyon TL ceza kesebiliyor.

Böylelikle Türkiye'de yerli medya kuruluşları ile küresel dijital platformlar arasındaki denetim uçurumu, haksız rekabeti derinleştiriyor. Gençlerin televizyondan 5 kat fazla zaman geçirdiği sosyal medya ağlarındaki zararlı içerikler büyük oranda denetim dışı kalıyor.

Küresel teknoloji şirketleri Türkiye'den milyonlarca dolar gelir elde edip denetim dışı kalırken, vergi ve istihdam yükünü sırtlayan yerli medya kuruluşları RTÜK'ün ağır yaptırımlarıyla boğuşuyor.