Dünya son birkaç yıldır yeni bir güç dengesi arayışında. Eski ittifakların sorgulandığı, yeni ortaklıkların kurulduğu, ekonomik ve askeri rekabetin sınırları aştığı tarihi bir dönüşüm yaşanıyor. Bir tarafta Avrupa'nın Rusya karşısında güvenliğini yeniden inşa etme çabası, diğer tarafta ABD, Çin ve Rusya'nın küresel güç mücadelesinde yeni bir sayfa açma arayışı...
Berlin'den Şıncan'a uzanan diplomatik trafik, dünyanın nasıl bir geleceğe hazırlandığını gözler önüne seriyor. Bu küresel satranç tahtasında ise Türkiye'nin jeopolitik konumu, son dönemde öne çıkan diplomatik ağırlığı her zamankinden daha fazla önem kazanıyor. Almanya Başbakanı Friedrich Merz'in ev sahipliğinde 19 Kasım'da Berlin'de düzenlenen Ukrayna Konulu Gönüllüler Koalisyonu Zirvesi, Avrupa'nın geleceği açısından kritik mesajlar verdi. Almanya, Fransa, İngiltere ve Ukrayna liderlerinin ortak açıklamasında Rusya'ya kış boyunca geçerli olacak bir enerji ateşkesi çağrısı yapıldı. Karadeniz'de gıda ihracatının güvenliğini sağlayacak bir ateşkes ihtiyacı da gündeme getirildi.
Avrupa'nın güvenliği, Rusya- Ukrayna savaşı ve enerji arzı gibi başlıklar masanın merkezindeydi. Ancak Berlin'deki görüşmelerin ortaya koyduğu asıl gerçek, Avrupa'nın güvenlik mimarisinin artık yalnızca kendi sınırları içerisinde değerlendirilemeyeceğiydi.
Karadeniz'den Doğu Akdeniz'e, Kafkasya'dan Orta Doğu'ya uzanan geniş coğrafyanın dengeleri, Avrupa'nın geleceğini doğrudan etkiliyor. İşte bu noktada Türkiye'nin önemi ortaya çıkıyor. Hatta liderler Türkiye'nin artık vazgeçilmez olduğunu kabul etti.
Diğer tarafta ise Çin'in Şıncan kentinde gerçekleştirilen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) toplantısı vardı. ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in aynı masada buluşması, uluslararası diplomasinin en dikkat çekici gelişmelerinden biri oldu. Dünyanın en büyük üç nükleer gücünün liderlerini bir araya getiren bu görüşme; Ukrayna, İran, nükleer silahsızlanma ve küresel ticaret gibi konuların geleceği açısından önem taşıyordu. Birbirinden binlerce kilometre uzakta gerçekleşen Berlin ve Şıncan toplantılarının ortak noktası ise yeni dünya düzeninin hangi dengeler üzerine kurulacağı sorusuydu. Türkiye'nin önemini yalnızca bulunduğu coğrafyayla açıklamak artık yeterli değil. Çünkü Ankara, Avrupa'nın güvenlik ihtiyaçlarıyla Orta Doğu'nun siyasi gerçeklerini, Karadeniz'in stratejik dengeleriyle Akdeniz'in enerji ve ticaret hatlarını aynı anda değerlendirebilen bir aktör konumunda.
Şıncan'da da merkez Türkiye oldu.
Türkiye, NATO üyesi.
ABD ve Çin ile yakın ilişki kurabilen ender aktörlerden biri. Avrupa ile güçlü ekonomik ve siyasi bağları var. Rusya ile diplomatik kanalları açık. Ukrayna'nın toprak bütünlüğünü desteklerken Moskova ile diyaloğu sürdürebiliyor.
Karadeniz'de Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin uygulanması, savaşın bölgesel etkilerinin sınırlandırılması ve tahıl koridoru gibi süreçlerde üstlendiği roller, Ankara'nın diplomatik kapasitesini ortaya koyuyor. Avrupa Birliği'nin 2026 yılı Türkiye değerlendirmesinde de Ankara'nın Ukrayna konusunda yürüttüğü arabuluculuk faaliyetlerine, esir takaslarına, doğrudan görüşmelere ev sahipliği yapmasına ve Karadeniz'deki stratejik rolüne dikkat çekiliyor. Bu tablo, Türkiye'nin yalnızca bir bölge ülkesi olmadığını gösteriyor. Ankara, farklı güç merkezleri arasında iletişim kurabilen, gerektiğinde müzakere masası oluşturabilen ve bölgesel krizlerin çözümünde etkili olabilen bir ülke. Üstelik Türkiye artık yalnızca güvenlik ve diplomasi alanında değil, savunma teknolojilerinde de uluslararası dengelerin önemli aktörlerinden biri. İHA ve SİHA'lardan savaş gemilerine, insansız savaş uçaklarından füze teknolojilerine kadar uzanan yerli ve milli projeler, Ankara'nın stratejik hareket alanını genişletiyor.
Çünkü yeni düzenin haritasında Türkiye yalnızca iki kıta arasında bir köprü değil;
Avrupa, Asya, Afrika ve Orta Doğu'nun kesiştiği stratejik bir güç merkezi. Doğu'nun da Batı'nın da geleceğe ilişkin hesaplarında Türkiye gerçeği giderek daha fazla ağırlık kazanıyor.
1 SAATTE 1 TRİLYON DOLAR
Amerikan borsalarından sadece 60 dakikada tam 1 trilyon dolar silindi. Rakamla yazıldığında bile ekrana sığmakta zorlanan 12 sıfırlı devasa değer, bir öğle arasından bile kısa sürede piyasaların hanesinden düştü. Endekslerin yönünü belirleyen birkaç dev teknoloji ve yapay zeka şirketinde başlayan satış dalgası, otomatik emirleri tetiklediğinde ortaya devasa bir kartopu etkisi çıkıyor. Tek bir kıvılcım, saniyeler içinde milyarlarca dolarlık pozisyonun kapanmasına yol açıyor.
Bir gariplik olduğu doğru.
Piyasalar artık çok daha kırılgan, çok daha hızlı ve hataya tahammülü eskisinden çok daha az.
Bazen bir saatin bilançosu, koca bir yılın hikâyesini özetlemeye yetiyor. Peki ABD'de yaşanan bu krizi daha önceden bilen var mı? Türkiye'de birçok operasyona imza atan Goldman Sachs, Morgan Stanley ve Bank of America, kendi ülkelerinde operasyon karşısında çaresiz kaldı. Tahminlere göre bu üç yatırım bankası, 1 trilyon dolarlık kaybın neredeyse yarısını, yaklaşık 500 milyar dolarını kaybetti. Şimdi asıl soru şu: Piyasanın efendileri bile bu fırtınayı göremediyse, sıradan yatırımcıyı kim koruyacak?
PARANTEZ
ABD'de finans kuruluşlarından Ulusal Güvenlik Ajansı'na (NSA), hava trafik kontrol sistemlerinden federal kurumlara kadar uzanan güvenlik krizine FBI da eklendi. FBI, geniş çaplı soruşturma başlattı.