Tarihi bir eşik! Uzman isimden Meta davası analizi: "Çocuklarımız veri kaynağına dönüştü"

Millî Eğitim Bakanlığı'nın (MEB) çocukların pedagojik, akademik ve kişisel gelişimlerini korumak adına küresel sosyal medya devi Meta'ya dava açmaya hazırlanması, dijital güvenlik ve eğitim camiasında geniş yankı uyandırdı. Sosyal Medya ve Dijital Güvenlik Eğitim Araştırma Merkezi (SODİMER) Başkanı Prof. Dr. Levent Eraslan, bakanlık düzeyinde ilk olma özelliği taşıyan bu tarihi girişimle ilgili değerlendirmelerde bulundu.

Ebeveynlerin ve öğretmenlerin tek başlarına dev küresel algoritmalarla mücadele edemeyeceğini vurgulayan Prof. Dr. Levent Eraslan Takvim.com.tr'ye açıklamalarda bulundu.

SODİMER Başkanı Prof. Dr. Levent Eraslan. (Foto: Takvim Foto Arşivi)

"BAKAN YUSUF TEKİN'İN AÇIKLAMASI ÖNEMLİ BİR EŞİKTİR"

MEB'in Meta'ya dava açma hazırlığını kamu hukuku ve çocuk hakları açısından dönüm noktası olarak niteleyen Prof. Dr. Levent Eraslan, Bakan Tekin'in vizyonuna ve hayata geçirdiği projelere dikkat çekerek şunları kaydetti:

"Ben bu açıklamayı, çocukların dijital güvenliği konusunda sorumluluğun yalnızca ailelere ve öğretmenlere yüklenemeyeceğini gösteren önemli bir eşik olarak değerlendiriyorum.

Çünkü bugün çocuklarımızı okulda korumaya çalışıyoruz, ancak okuldan çıktıklarında, ellerindeki telefonlarla dünyanın en güçlü algoritmalarının karşısına geçiyorlar.

Öğretmen çocuğa rehberlik ediyor, aile onu korumaya çalışıyor ama karşılarında milyarlarca kullanıcının davranışlarını analiz eden, onların dikkatini ölçen ve ekranda daha uzun süre kalmalarını sağlayan küresel teknoloji şirketleri var. Özellikle yapay zekanın da güçlü bir şekilde sürece dahil olması algoritmaları öngörülmez bir şekilde güçlendirmiştir.

Millî Eğitim Bakanı Sayın Yusuf Tekin'in 22 Ekim 2026 tarihli açıklamasında, Bakanlığın Meta'ya karşı hukuki süreç başlatmayı düşündüğünü belirtmesi bu açıdan önemlidir. Aynı zamanda bu dava süreci kamusal bağlamda bir ilk olma özelliğini de taşımaktadır.
Sayın bakan çocukların dijital dünyada korunaklı olarak Üretici ve bilinçli olmalarına dönük bir çok yeni projede hayata geçirmiştir"

Eraslan, MEB'in başlattığı bu sürecin "Çocuğun üstün yararı, ticari kazanç hesaplarının gerisinde bırakılamaz" mesajını küresel teknoloji devlerinin yüzüne çarptığını ifade etti.

"ÇOCUKLAR MİLYARLARCA KULLANICIYI ANALİZ EDEN ALGORİTMALARIN İNSAFINA BIRAKILAMAZ"

MEB'in Meta'ya dava açma kararını kamu hukuku ve çocuk hakları açısından tarihi bir eşik olarak niteleyen Prof. Dr. Levent Eraslan, sorumluluğun yalnızca ailelere yüklenemeyeceğini belirterek şunları kaydetti:

"Bugün çocuklarımızı okulda korumaya çalışıyoruz, ancak okuldan çıktıklarında ellerindeki telefonlarla dünyanın en güçlü algoritmalarının karşısına geçiyorlar. Öğretmen rehberlik ediyor, aile korumaya çalışıyor ama karşılarında milyarlarca kullanıcının davranışlarını analiz eden, onların dikkatini ölçen ve ekranda daha uzun süre kalmalarını sağlayan devasa şirketler var. Yapay zekanın da sürece dahil olmasıyla algoritmalar öngörülemez şekilde güçlendi.

Mesele META'nın varlığı değil, çocukların gelişiminden bağımsız bir ticari mantığın kabul edilip edilemeyeceğidir. Bir şirketin ticari özgürlüğü olabilir ama bu özgürlük çocukların gelişim hakkından üstün değildir. Ben bu girişimi devletin küresel devlere verdiği şu mesaj olarak okuyorum: Çocuğun üstün yararı, ticari kazanç hesaplarının gerisinde bırakılamaz."

Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin. (Foto: AA)

"İYİ NİYET BEYANI BİTTİ, HESAP VERİLEBİLİRLİK DÖNEMİ BAŞLADI"

Şirketlerin süslü güvenlik politikaları açıklamalarının artık sahadaki gerçeği örtmeye yetmediğini vurgulayan Eraslan, şu dikkat çekici tespitte bulundu:

"Platformların çocuk güvenliği konusunda 'iyi niyet beyanı' dönemi bitmeli, 'hesap verebilirlik' dönemi başlamalıdır. Bugüne kadar şirketler topluluk kurallarını ve yaş kısıtlamalarını anlattılar. Fakat asıl soru şu: Bütün bu sözde önlemlere rağmen bir çocuk zararlı içeriğe ulaşabiliyor, bu içerik tekrar tekrar önüne düşüyor ve sistem çocuğu benzer içeriklere yönlendirmeyi sürdürüyorsa, bu politikaların gerçek etkisini nasıl ölçeceğiz? Bir platformun 'önem veriyorum' demesi yetmez, sonucunu ortaya koyması gerekir."

KÜRESEL OFCOM ÖRNEĞİ VE "PEDAGOJİK FİLTRELEME" İHTİYACI

İngiltere iletişim regülatörü Ofcom'un Çevrimiçi Güvenlik Yasası kapsamındaki yasal rapor süreçlerine ve küresel örneklere de değinen SODİMER Başkanı Eraslan, yasa çıkarmanın tek başına yeterli olmadığının altını çizerek "Pedagojik Filtreleme" çağrısında bulundu:

"Bir ülkede yasa çıkarılması, çocukların otomatik olarak güvenli bir ortamda yaşayacağı anlamına gelmez. Yasa ne yapılması gerektiğini söyler, etkili denetim ise bunun gerçekten yapılıp yapılmadığını ortaya çıkarır. Benim burada özellikle vurguladığım kavram pedagojik filtrelemedir. Bu, yalnızca küfürlü veya açıkça zararlı içeriklerin engellenmesi değildir. Çocuğun yaşı, gelişim düzeyi, psikolojik kırılganlıkları ve içeriklerin birikimli etkileri dikkate alınarak dijital deneyimin baştan aşağı yeniden tasarlanmasıdır."

"ÇOCUK, ŞİRKETLERİN GELİR MODELİNDE BİR VERİ KAYNAĞINA İNDİRGENEMEZ"

Sosyal medya devlerinin kullanıcıları yaş gözetmeksizin birer veri deposu olarak gördüğünü hatırlatan Prof. Dr. Eraslan, kar odaklı sistemin yarattığı tehlikeye parmak bastı:

"Şirketlerin temel ticari hedefi kullanıcının dikkatini platformda tutmaktır. Bu sistemler yetişkinlerle çocukların aynı gelişimsel özelliklere sahip olmadığını gözetmiyor. Çocuklar genç yaşta bir veri deposu olarak görülüyor ve buradan elde edilen veriler reklam ekosistemine satılıyor. Eğer algoritmaların başarısı yalnızca izlenme süresi üzerinden ölçülürse, çocukların dikkatini korumak ile çocukların dikkatini tüketmek arasındaki çizgi silikleşir. Çocuk, teknoloji şirketlerinin gelir modelinde bir veri kaynağına indirgenemez."

DİJİTAL DEVLERE 5 MADDELİK REFORM ÇAĞRISI

MEB'in açacağı davanın küresel devler üzerinde sistemik bir dönüşüm baskısı yaratabilmesi için sosyal medya şirketlerinden somut ve bağımsız doğrulanabilir adımlar beklenmesi gerektiğini belirten Eraslan, 5 temel şartı şöyle sıraladı:

1. Yaşa uygun algoritmalar: Çocuk hesaplarında yetişkinlerle aynı öneri ve akış mantığı uygulanmamalı.
2. Güvenli varsayılan ayarlar: Koruyucu güvenlik ayarları, çocuk veya ebeveyn ekstra uğraşmadan hesaba varsayılan olarak tanımlanmalı.
3. Bağımlılık yapan tasarımların sınırlandırılması: Sonsuz kaydırma (infinite scroll), otomatik oynatma ve sürekli bildirim gibi bağımlılık yapıcı mekanizmalar çocuk hesaplarında kısıtlanmalı.
4. Bağımsız algoritma denetimi: Şirketler, çocukların maruz kaldığı içerik sıklığı verilerini kişisel verileri koruyarak yetkili bağımsız denetim mekanizmalarına açmalı.
5. Etkili şikayet ve anında müdahale: Bildirilen zararlı içerikler hızla silinmeli; farklı hesaplar veya klonlar üzerinden yeniden yayılması engellenmeli.

Sözlerini aile ve devlet iş birliğinin önemine dikkat çekerek tamamlayan Prof. Dr. Levent Eraslan, "SODİMER olarak MEB ile farklı illerde anne babalara dijital eğitimler veriyoruz. Ailelerin bilinçlendirilmesi elbette önemli ancak aileye sorumluluk anlatırken platformların tasarımından kaynaklanan riskleri göz ardı edemeyiz. Dijital platformlar sürekli zararlı içerik pompalıyorsa, bu mücadele yalnız ebeveynlerin çabasıyla kazanılamaz. Türkiye'de bu süreç MEB, kamu kurumları, psikologlar, hukukçular ve araştırmacılarla koordineli yürütülmelidir" dedi.