Çocuk "bağımlılığı" davalarında Meta'ya delil gizleme suçlaması: Yaptırım talep edildi
Çocukları bağımlılığa sürüklediği ve gençlerin ruh sağlığına zarar verdiği iddialarıyla ABD'de yaklaşık 4 bin 300 davanın hedefi olan Facebook ve Instagram'ın sahibi Meta, bu kez delil gizleme suçlamasıyla karşı karşıya kaldı. Davacı avukatları, şirketin platformların çocuklar üzerindeki olumsuz etkilerine ilişkin kritik belgeleri mahkemeden sakladığını öne sürdü. Yeniden incelenen belgelerin yaklaşık yüzde 93'ünün daha önce uygunsuz biçimde gizlendiği veya karartıldığı iddia edilirken, Meta hakkında yaptırım talep edildi.
Sosyal medya platformlarının çocukları bağımlılığa sürüklediği ve gençlerin ruh sağlığını tehdit ettiği iddiaları giderek büyürken, Facebook ve Instagram'ın sahibi Meta bu kez delil gizleme suçlamasıyla karşı karşıya kaldı. ABD'de binlerce davanın hedefi olan şirketin, platformların çocuklar üzerindeki olumsuz etkilerine ilişkin kritik belgeleri avukat-müvekkil gizliliği gerekçesiyle sakladığı öne sürüldü. Davacı avukatları, Meta'nın yargılama sürecinde önemli delilleri gizlediğini savunarak şirket hakkında yaptırım uygulanmasını istedi.
Meta bu kez delil gizleme suçlamasıyla karşı karşıya (Foto: Reuters)
Reuters'ın haberine göre, Meta'ya karşı dava açan binlerce kişi ve kamu okullarından sorumlu yerel eğitim yönetimlerini temsil eden avukatlar, şirketin delil paylaşımında usulsüzlük yaptığını ileri sürdü. Avukatlar, Meta'nın mahkemeye sunması gereken çok sayıda belgeyi avukat-müvekkil gizliliği kapsamında göstererek sakladığını belirtti.
META'YA KARŞI 4 BİN 300 DAVA: ÇOCUKLAR HEDEFTE
ABD'de 2022 yılında ortak yargılama süreci başlatılan davaların temelinde, sosyal medya şirketlerinin çocukları bağımlı hale getirdiği iddiası bulunuyor. Davacılar, Instagram, Facebook, TikTok, YouTube ve Snapchat gibi platformların kullanıcıları sürekli ekranda tutan özelliklerine karşı çıkıyor.
Özellikle bitmeyen içerik akışı, videoların otomatik oynatılması ve kullanıcıları uygulamaya dönmeye teşvik eden sistemlerin çocuklarda kontrolsüz kullanımı artırdığı öne sürülüyor. Aileler ve gençler, bu özelliklerin depresyon, kaygı bozuklukları, yeme bozuklukları ve diğer ruh sağlığı sorunlarına yol açtığını veya mevcut sorunları ağırlaştırdığını savunuyor. Davalarda yalnızca aileler değil, okulları yöneten yerel eğitim kurumları da yer alıyor. Bu kurumlar, öğrencilerin sosyal medya kullanımından kaynaklandığını öne sürdükleri psikolojik sorunlar, dikkat dağınıklığı ve eğitim hayatındaki aksaklıklar nedeniyle ek maliyetlerle karşılaştıklarını belirtiyor.
Öğrencilere psikolojik danışmanlık verilmesi, kriz durumlarına müdahale edilmesi ve okul güvenliğinin sağlanması için yapılan harcamaların arttığını savunan eğitim yönetimleri, sosyal medya şirketlerinden tazminat ve platformların bağımlılık oluşturduğu iddia edilen özelliklerinde değişiklik yapılmasını istiyor.
Kaliforniya'nın Oakland kentinde görülen yaklaşık 4 bin 300 dava, ABD Bölge Yargıcı Yvonne Gonzalez Rogers'ın gözetiminde yürütülüyor.
META'NIN GİZLEDİĞİ BELGELER MERCEK ALTINDA
Binlerce davanın sürdüğü süreçte bu kez Meta'nın mahkemeye vermediği belgeler tartışma konusu oldu.
Meta'nın mahkemeye sunması gereken çok sayıda belgeyi avukat-müvekkil gizliliği kapsamında göstererek sakladığı iddia ediliyor (Foto: Takvim Fotoğraf Arşivi)
Davacı avukatları, 13 Kasım Cuma günü mahkemeye sundukları dilekçede, şirketin yıllardır önemli delilleri gizlediğini öne sürdü.
Reuters'ın aktardığına göre dilekçede, Meta'nın avukat-müvekkil gizliliğini kullanarak Instagram ve Facebook'un genç kullanıcılar üzerindeki olumsuz etkilerine ilişkin "son derece önemli" delilleri sakladığı iddia edildi.
Avukatlar, şirketin bu yolla yalnızca belgeleri gizlemekle kalmadığını, Meta'nın hukuk ekibinin "bu davadaki delil kayıtlarını aktif biçimde manipüle etme" sürecindeki rolünü de sakladığını ileri sürdü.
Davaların önemli delilleri arasında Meta'nın şirket içi araştırma raporları, çalışanların elektronik postaları ve birbirlerine gönderdikleri mesajlar bulunuyor.
Davacılar, söz konusu kayıtların şirketin çocuklar üzerindeki olumsuz etkilere ilişkin neler bildiğini ortaya koyabileceğini savunuyor.
BELGELERİN YÜZDE 93'ÜNÜN KARARTILDIĞI İDDİA EDİLDİ
Meta'nın bazı belgeleri tamamen gizlemesi, bazılarının ise belirli bölümlerini karartarak mahkemeye sunması daha önce de anlaşmazlığa neden olmuştu. Şirketin belge paylaşımındaki tutumunu eleştiren Bölge Yargıcı Rogers, kayıtların yeniden incelenmesini istedi.
Meta, ekim ayında binlerce belgeyi tekrar gözden geçirmeyi kabul etti. İnceleme sürecinin denetlenmesi için emekli bir federal hakim görevlendirildi.
Davacı avukatlarının son dilekçesinde yer alan veriler ise yeni bir tartışma başlattı.
Dilekçeye göre Meta, haftada yaklaşık 20 bin belgeyi yeniden inceliyor. Şirketin bugüne kadar gözden geçirdiği belgelerin yaklaşık yüzde 93'ünün daha önce uygunsuz biçimde karartıldığı veya paylaşılmadığının belirlendiği öne sürüldü.
Davacılar, on binlerce belgeye ancak yeni duruşma yaklaşırken ulaşabildiklerini, oysa bu kayıtların mahkemenin belirlediği takvime göre bir buçuk yılı aşkın süre önce kendilerine verilmesi gerektiğini bildirdi.
Dava ile ilgili özel denetçinin de Meta'nın gizli tutulması gerektiğinde ısrar ettiği bazı belgelerin aslında paylaşılması gerektiği yönünde tespitlerde bulunduğu belirtildi.
ŞUBAT 2027'DEN ÖNCE META'YA YAPTIRIM TALEBİ
Davacı avukatları, belgelerin geç paylaşılmasının dava hazırlıklarını olumsuz etkilediğini savunarak Meta hakkında yaptırım uygulanmasını istedi.
Mahkemeye sunulan talepte, Şubat 2027'deki duruşmada jüriye Meta'nın delillerle ilgili tutumunun anlatılması ve şirketin söz konusu belgelerin kullanılmasına itiraz etme imkanının sınırlandırılması istendi.
Bu duruşma, Arizona eyaletindeki Tucson kentinde yaklaşık 40 bin öğrencinin eğitiminden sorumlu yerel okul yönetiminin açtığı davaya ilişkin olacak.
Tucson'daki okul yönetimi, sosyal medya kullanımının öğrencilerin ruh sağlığı üzerindeki etkileriyle mücadele etmek için 15 yıllık bir program hazırlanmasını talep ediyor. Yönetimin daha önce açıkladığı tazminat talepleri arasında bu program için 1,1 milyar doları aşan kaynak ve öğretmenlerle okul çalışanlarının harcadığı zaman için 100 milyon doların üzerinde ödeme bulunuyor.

Mahkeme takvimine göre jüri seçimi 3 Şubat 2027'de, duruşmanın açılış konuşmaları ve delillerin sunulması ise 8 Şubat'ta başlayacak.
META DAHA ÖNCE DE TAZMİNAT ÖDEMEYİ KABUL ETTİ
Meta'ya yönelik sosyal medya bağımlılığı davalarında 2026 yılı içinde önemli gelişmeler yaşandı.
Mart ayında Los Angeles'ta görülen bir davada jüri, Meta ve YouTube'u bir genç kadının sosyal medya bağımlılığına ilişkin zararlarında ihmalli buldu. Mahkeme sürecinde jüri, davacıya yaklaşık 6 milyon dolar tazminat ödenmesine karar verdi. Meta, karara itiraz ederek temyiz yoluna başvurdu.
Mayıs ayında ise Kentucky eyaletindeki Breathitt County okul yönetiminin açtığı dava uzlaşmayla sonuçlandı.
Meta, bu davanın çözümü için 9 milyon dolar ödemeyi kabul etti. YouTube, TikTok ve Snapchat ile varılan diğer anlaşmalarla birlikte toplam uzlaşma tutarı yaklaşık 27 milyon dolara ulaştı.
Ancak şirketler bu anlaşmalar kapsamında hukuki sorumluluk kabul etmedi ve platformların işleyişinde değişiklik yapmayı taahhüt etmedi.
Breathitt'teki okul yönetiminin davası sonuçlansa da benzer gerekçelerle açılan diğer davalar devam ediyor.
ŞİRKET İÇİNDE 'GİZLİLİK' ŞAKASI İDDİASI
Meta'nın delil gizleme suçlamasıyla karşı karşıya kaldığı süreçte, şirket içinde hazırlandığı öne sürülen promosyon şapkaları da mahkeme belgelerine girdi.
Davacı okul yönetimlerinin avukatları, Meta'nın avukat-müvekkil gizliliği uygulamasını şirket içinde şaka konusu haline getirdiğini ileri sürdü.
İddiaya göre Instagram'ın genç kullanıcı hesapları üzerinde çalışan ekip için hazırlanan şapkalara, avukat-müvekkil gizliliğinin kısaltması olan "a/c priv" ifadesi yazıldı.
Davacılar, bu ayrıntıyı Meta'nın gizlilik uygulamalarına yaklaşımına ilişkin iddialarını desteklemek amacıyla mahkemeye sundu.
META SUÇLAMALARI REDDETTİ
Meta ise hem sosyal medya bağımlılığına ilişkin suçlamaları hem de delillerin kasıtlı olarak gizlendiği iddiasını reddediyor.
Şirketin avukatları, belgelerin gizli tutulması ve bazı bölümlerinin karartılmasında iyi niyetle hareket ettiklerini savundu.
Reuters'ın aktardığına göre Meta sözcüsü, yaptırım talebine karşı çıkarak şunları söyledi:
"Bu başvuru, davacı avukatlarının rutin delil paylaşımı anlaşmazlıklarını duruşmada avantaj elde etmek için kullanmaya çalıştığı bir dava taktiğinden başka bir şey değil."
Şirket, Facebook ve Instagram'ın gençleri bağımlı hâle getirmek amacıyla tasarlandığı iddialarını da kabul etmiyor. Meta, genç kullanıcıları korumak için çeşitli güvenlik önlemleri geliştirdiğini belirtiyor.
GÖZLER MAHKEMENİN KARARINDA
Meta'nın gizlilik gerekçesiyle paylaşmadığı belgelerin yeniden incelenmesi için belirlenen son tarih ise 30 Aralık 2026.
Mahkeme tarafından görevlendirilen denetçinin incelemeleri de bu süreçte devam ediyor. Davacıların Meta hakkındaki yaptırım talebi henüz karara bağlanmadı. Şubat 2027'de başlayacak yeni duruşma öncesinde mahkemenin vereceği karar, çocukların sosyal medya bağımlılığına ilişkin davalarda hangi şirket içi belgelerin jüriye sunulabileceğini de etkileyecek.
26 şüpheliden 7'si tutuklandı!
Kundaklamanın arkasından eski ortağı çıktı!


