Florida'dan Meta'ya dava! Instagram ve Facebook'ta kısıtlama talebi: Türkiye'de süreç neden uygulanamıyor?

Sosyal medya devleri, gençlerin ve çocukların ruh sağlığı ile dijital bağımlılık üzerindeki olumsuz etkileri nedeniyle küresel çapta kıskaca alınıyor. ABD'de Florida Başsavcılığı, Instagram ve Facebook'un sahibi Meta'ya karşı devam eden dava kapsamında platformlarda radikal kısıtlamalar talep etti.

ABD'deki dev küresel uzlaşmayı "yetersiz" bulan Florida eyaleti, Meta'ya karşı devam eden dava kapsamında mahkemeden genç kullanıcılar için otomatik oynatma ve sonsuz kaydırma gibi "bağımlılık yapıcı" algoritmik özelliklerin durdurulmasını istedi.

Küresel çaptaki bu hukuki ve editoryal mücadele, Türkiye'nin TBMM'de kabul ettiği ve 15 yaş altı çocukların sosyal ağlara erişimine ilişkin düzenlemeleriyle de gündeme geliyor.

FLORIDA BAŞSAVCISINDAN SERT ÇIKIŞ: META ANLAŞMAYI "İŞ YAPMANIN BEDELİ" OLARAK GÖRECEK

ABD'de Meta, geçtiğimiz ağustos ayında 48 eyalet ve Washington DC ile tarihi bir anlaşmaya vararak platformlarında genç güvenliğine yönelik değişiklikler yapmayı ve 18 milyar dolara kadar ödeme yapmayı kabul etmişti. Ancak Cumhuriyetçi Florida Başsavcısı James Uthmeier, bu toplu uzlaşmaya katılmayı reddederek Meta'ya karşı yürütülen hukuki mücadeleyi sürdürdü.

Başsavcı Uthmeier, anlaşma kapsamındaki yaptırımın Meta açısından caydırıcı olmayacağını ve şirketin bunu "iş yapmanın bedeli" olarak görebileceğini savundu.

FLORIDA BAŞSAVCILIĞININ MAHKEMEDEN TALEP ETTİĞİ İHTİYATİ TEDBİRLER

14 yaş altına tam yasak: 14 yaşın altındaki kullanıcıların tespit edilerek Instagram ve Facebook platformlarından derhal çıkarılması.

Günde 2 saat sınırı: Gençlerin tüm Meta uygulamalarında toplam kullanım süresinin günlük 2 saatle sınırlandırılması. Süre dolduğunda mesajlaşma erişimi de durdurulacak.

Bağımlılık yapan özelliklere engel: Otomatik video oynatma (autoplay) ve sonsuz kaydırma (infinite scroll) gibi özelliklerin devre dışı bırakılması.

Sıfır reklam: Genç kullanıcılara hedefli ya da genel reklam gösteriminin tamamen engellenmesi.

TÜRKİYE BÖLGESEL VE KÜRESEL DÜZENLEMELERİN NERESİNDE?

Türkiye'de TBMM'den geçen 7578 sayılı Kanun ile 5651 sayılı Kanun'un Ek 4. maddesine 15 yaş altındaki çocukların sosyal ağlara erişimine ilişkin hükümler eklendi. Düzenlemenin ilgili hükümleri 1 Kasım 2026'da yürürlüğe girecek.

Kanun, sosyal ağ sağlayıcılara çocukların yaşını doğrulamaya yönelik gerekli tedbirleri alma yükümlülüğü getiriyor. Ancak kanunda belirli bir "e-Devlet/token" sisteminin kullanılacağına ilişkin zorunluluk bulunmuyor. Yaş doğrulamasının hangi teknik yöntemlerle yapılacağına ilişkin çalışmalar sürüyor.

6 AYLIK YÜRÜRLÜK SÜRESİ (1 KASIM 2026 EŞİĞİ)

Kanunun ilgili hükümleri yayımdan altı ay sonra yürürlüğe girecek. Bu nedenle sosyal ağ sağlayıcılarının yeni yükümlülüklere uyum sağlamak üzere teknik altyapılarını hazırlaması gerekiyor. Yasal yükümlülüklerin uygulanması bakımından kritik tarih ise 1 Kasım 2026 olacak.

Yaş doğrulama modeli ve e-Devlet/Token çıkmazı

Türkiye'deki yasa, beyana dayalı yaş doğrulamasını geçersiz kılıp e-Devlet entegrasyonlu "Token" sistemini şart koşuyor. Ancak:

• Küresel platformların (Meta, TikTok) Türkiye'nin e-Devlet / TC Kimlik sistemine doğrudan entegre olması, KVKK ve Uluslararası Veri Güvenliği engellerine takılıyor.
• Çocukların kimlik bilgilerini sızdırmadan yalnızca "15 yaşından büyüktür/küçüktür" onayını verecek "Anonim Dijital Token" mimarisinin teknik standartları ve test süreçleri henüz tamamlanabilmiş değil.

VPN ve ebeveyn kontrolünün aşılabilirliği

• Teknik altyapının sahada uygulanamamasının bir diğer nedeni ise VPN kullanım riskleri ve ebeveyn denetim araçlarının küresel platformlar tarafından yerelleştirilmemesi. BTK ve platformlar arasındaki teknik protokol görüşmeleri uzadığı için düzenleme kağıt üzerinde kalmış durumda.

TÜRKİYE HANGİ ADIMLARI ATACAK?

ABD'nin ağır yargı kararları ve devasa tazminat yaptırımlarıyla çocuklarını dijital tehditlerden koruma altına alması, gözleri Türkiye'deki yasal çerçeveye çevirdi.

Türkiye'de 15 yaş altına sosyal medya hizmeti sunulmasını engelleyen ve ebeveynlere ekran süresini sınırlama olanağı tanıyan düzenleme 1 Kasım'da yürürlüğe girecek. Ancak günlük iki saatlik kullanım sınırı ve gece kilidi Türkiye'deki düzenlemede bulunmuyor. Çocukları korumaya yönelik bu kısıtlamaların Türkiye'de de zorunlu hale getirilip getirilmeyeceği ise merak konusu.