Verinin silaha dönüştüğü nokta: Palantir nedir, ne yapar?

Adını Tolkien'den alan, parasını CIA'den alan, büyümesini savaşlardan sağlayan bir yazılım şirketi. Ama bu tanım artık yeterli değil. Palantir Technologies, 2003'ten bu yana istihbarat servislerinin, orduların ve hükümetlerin veri altyapısını besliyor. Aynı anda ticari şirketlere, hastanelere ve perakende zincirlerine yazılım satıyor.

11 Eylül sonrası istihbarat açığı, Palantir’in doğuşuna zemin hazırladı. (Haberde yer alan fotoğraflar AA, IHA ve Reuters'a aittir)

İSİM NEREDEN GELİYOR?

Amerika kaynaklı haberlere göre, Palantir, J.R.R. Tolkien'in Yüzüklerin Efendisi evrenindeki palantír'den alıyor adını. Elfçede "uzağı gören" anlamına gelen bu kristal küreler, sahiplerine başka yerlerdeki olayları izleme gücü veriyordu. Peter Thiel bu ismi bilinçli seçti. Şirketin vaadi de veride gizlenen her şeyi görmek.

Farklı veri kaynaklarını tek platformda birleştirme iddiası, şirketin temel vaadi oldu.

NASIL DOĞDU?

11 Eylül 2001 saldırılarının ardından ABD istihbarat camiası büyük bir sarsıntı geçirdi. Veriler vardı ama birbirleriyle uyumsuz onlarca sistemde dağınık halde yatıyordu. CIA dahil hiçbir kurum bu mozaiği birleştirip tutarlı bir tablo oluşturamamıştı.

Peter Thiel, Alex Karp, Joe Lonsdale ve Stephen Cohen 2003'te bu boşluğu doldurmak için bir araya geldi. PayPal'da geliştirdikleri dolandırıcılık tespit teknolojisini istihbarat dünyasına uyarlamak istediler. Kurucu ortak Lonsdale o dönemi şöyle aktarıyor: "Hükümetin milyarlarca doları Silicon Valley'in çok gerisinde kalan teknolojilere harcadığını izlemekten bıkmıştık."

CIA'in yatırım kolu In-Q-Tel şirkete 2 milyon dolar yatırım yaptı. Bu destek Palantir'i savunma ve istihbarat çevrelerine tanıttı.

NE YAPAR NASIL ÇALIŞIR?

Palantir'i bir "veri analiz paneli" olarak tanımlamak eksik kalır. Temel işlevi yüzlerce farklı kaynaktan gelen veriyi tek platformda birleştirmek ve yapay zeka destekli çıkarımlar üretmek.

Sistem dört temel özellik sunuyor:

• Farklı programlama dillerindeki ve güvenlik kısıtlamalarındaki verileri tek çatı altında topluyor.
• Tahminsel analitikle pazar talebinden güvenlik tehditine geniş bir yelpazede öngörü sağlıyor.
• Teknik bilgisi olmayan kullanıcıların da yönetebileceği görsel arayüz sunuyor.
• Kimin hangi veriye eriştiğini denetim kayıtlarıyla takip ediyor.

Şirketin kendi ifadesiyle Palantir, aksi takdirde yüz milyonlarca dolara mal olacak veri entegrasyon süreçlerini bir ürüne dönüştürüyor.

Veri gizliliği endişeleri Palantir’in en çok eleştirildiği başlıklardan biri oldu.

DÖRT ANA PLATFORM

Gotham: Savunma, istihbarat ve kolluk kuvvetlerine yönelik. Anlık istihbarat sunarak karar alma süreçlerini destekliyor. Pentagon, CIA ve FBI başta olmak üzere onlarca ajans kullanıyor. Şirket, Gotham'ın varsayımsal bir Çin-Tayvan krizini nasıl yöneteceğini gösteren tanıtım videoları yayımladı: Uydu görüntüleri, gemi hareketleri, silah sistemleri tek ekranda.
Foundry: Ticari sektöre yönelik. Bir şirketin veri silolarını birleştirerek dijital ikiz oluşturuyor; simülasyon, süreç otomasyonu ve özel uygulama geliştirmeye olanak tanıyor. Airbus bu platform sayesinde A350 üretimini dört katına çıkardığını açıkladı. Scuderia Ferrari pit stop kararlarını Foundry üzerinden alıyor.
Apollo: Gotham ve Foundry'nin bulut, yerel sunucu ve sınır noktalarına kurulmasını otonom olarak yönetiyor. Her ortama özgü kod yazımına olanak tanıyor.
AIP (Yapay Zeka Platformu): En yeni halka. GPT-4o gibi büyük dil modellerini güvenli ortamlara entegre ederek kamu ve özel sektöre üretken yapay zeka altyapısı sunuyor.

KİMLER KULLANIYOR?

Gelirinin yaklaşık yarısı hükümet sözleşmelerinden, diğer yarısı 40'tan fazla sektördeki özel şirketlerden geliyor.

Kamu sektöründeki bilinen başlıca şirketler şunlar:

• ABD Savunma Bakanlığı
• CIA ve FBI
• İç Güvenlik Bakanlığı
• Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza ajansı (ICE)
• Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı

Ağustos 2025'te ABD Ordusu, daha önce ayrı yürüyen 75 sözleşmeyi tek çatı altında toplayarak 10 yıllık çerçeve anlaşması imzaladı. Anlaşmanın toplam değerinin 10 milyar dolara ulaşabileceği belirtiliyor.

Özel sektörde ise sağlık, enerji, üretim, finans ve perakende öne çıkıyor. Yerel eczanelerden restoran zincirlerine uzanan bu tablo, şirketin yalnızca savunma alanıyla sınırlı olmadığını ortaya koyuyor.

NEDEN TARTIŞMALI?

Göçmen takibi
ICE için geliştirilen yazılımın şu verileri tek havuzda birleştirdiği belirtiliyor: bilinen adresler, telefon kayıtları, trafik sicili, kredi geçmişi, sağlık verileri ve sosyal medya bilgileri.

Uluslararası Af Örgütü, söz konusu sistemin kitlesel işyeri baskınlarını ve aile ayrılıklarını kolaylaştırdığını öne sürerek şirketi kınadı. 2019'da 200'den fazla Palantir çalışanı ICE sözleşmesine itiraz eden dilekçe imzaladı.

İsrail bağlantısı

İsrail ordusunun Palantir yazılımlarını 2014'ten bu yana kullandığı biliniyor. 2023 sonrasında bu ortaklığın derinleştiği ve Tel Aviv ofisinin son iki yılda büyüdüğü aktarılıyor. CEO Karp, İsrail'e verdikleri desteği kamuoyu önünde açıkladı. Üst düzey yönetici Shyam Sankar ise Pentagon için yürütülen çalışmayı "bu neslin Manhattan Projesi" olarak nitelendirdi. Bu ifade şirket karşıtları tarafından sert biçimde eleştiriliyor.

Epstein gölgesi
Amerika'daki haber kaynaklarına göre kurucu ortak Peter Thiel'in, istismar ağı kurmakla suçlanan ve yargılama sürecinde cezaevinde hayatını kaybeden Jeffrey Epstein ile ticari ilişkileri olduğu öne sürüldü. Palantir bu iddialara doğrudan yanıt vermedi. Ancak yayımladığı açıklamada kamu figürlerinin özel hayatlarının aşırı biçimde ifşa edilmesinin nitelikli isimleri kamu hizmetinden uzaklaştırdığını savundu.

Veri gizliliği

En az dört federal ajansın Foundry kullandığı biliniyor. Amerikalı kaynaklara göre Sağlık Bakanlığı, 2025 yılında DEI ve cinsiyet ideolojisiyle ilişkili hibe başvurularını işaretlemek amacıyla Palantir'e 35 milyon dolar ödedi. Trump yönetiminin federal kurumlar arası veri paylaşımını zorunlu kılan yürütme kararnamesiyle birlikte değerlendirildiğinde bu tablo gizlilik savunucularında ciddi kaygılara yol açıyor.

"Yapay Zeka Silahları Kaçınılmaz" manifestosu

Şirket son dönemde sessizliği bozdu. Savunma yapmak için değil, tezini ortaya koymak için.

CEO Karp ve üst düzey yönetici Zamiska'nın kaleme aldığı "The Technological Republic" kitabından alıntılarla örülü açıklamada şirket tutumunu net ortaya koydu: "Yapay zeka temelli silahlanma kaçınılmaz. Mesele bu silahların yapılıp yapılmayacağı değil, kim tarafından ve hangi amaçla geliştirileceği."

Açıklamada öne çıkan diğer başlıklar şunlar:

"Bir ABD Deniz Piyadesi daha iyi bir tüfek istiyorsa bunu üretmeliyiz. Aynı durum yazılım için de geçerlidir." Atom çağının kapandığı, yapay zeka caydırıcılığının başladığı ilan edildi

Almanya ve Japonya'nın İkinci Dünya Savaşı sonrası askeri kısıtlamalarının yeniden değerlendirilmesi gerektiği öne sürüldü.

Rakamlar

SONRAKİ HABER

Kozmik turuncu yerine koyu kiraz!