DSÖ’den kanser alarmı: 2050’ye kadar vakalar artabilir; erken teşhis için hangi taramalar önemli?

Dünyada kanser yükü büyürken erken teşhis ve korunma adımları yeniden gündeme geldi. AA'nın aktardığı DSÖ'nün 2026 Küresel Kanser Durum Raporu'na göre her yıl yaklaşık 20,6 milyon yeni kanser vakası görülüyor, 10 milyona yakın kişi ise kanser nedeniyle hayatını kaybediyor. Acil önlem alınmazsa yıllık yeni vaka sayısının 2050'ye kadar yaklaşık 35 milyona ulaşabileceği belirtiliyor.

DSÖ, her yıl 20,6 milyon yeni kanser vakası kaydedildiğini ve kansere bağlı ölümlerin yılda 10 milyona çıktığını belirterek uyarıda bulundu.

KÜRESEL KANSER YÜKÜ

KANSER ARTIK SADECE TEDAVİ DEĞİL, ERKEN YAKALAMA MESELESİ

Raporda kanserin, kalp ve damar hastalıklarından sonra dünyada en fazla ölüme yol açan ikinci hastalık olmayı sürdürdüğü vurgulandı.

Her gün 26 binden fazla kişi kansere bağlı nedenlerle yaşamını yitiriyor. Bu tablo, hastalık ortaya çıktıktan sonra tedaviye ulaşmanın yanı sıra riskleri azaltmayı ve düzenli taramayı da kritik hale getiriyor.

RAKAMLAR KÜRESEL ALARMI GÖSTERİYOR

Bu artışın önüne geçmek için raporda insan merkezli yaklaşım vurgulandı. Yani hastanın sadece tedavisi değil, tanıya ulaşması, psikolojik ve sosyal desteğe erişmesi de mücadelenin parçası olarak görülüyor.

EN BÜYÜK FARK TANI VE TEDAVİYE ERİŞİMDE

Kanserle mücadelede ülkeler arasındaki eşitsizlik dikkat çekiyor. Rapora göre yüksek gelirli ülkelerde meme kanseri tanısı alan kadınların yüzde 87'si 5 yıl hayatta kalırken, düşük gelirli ülkelerde bu oran yaklaşık yüzde 42'de kalıyor.

Bu fark, hastalığın erken yakalanmasının ve tedaviye zamanında başlanmasının hayatta kalma şansını nasıl etkilediğini gösteriyor.

Gelir grubu	Kanser türü	5 yıl hayatta kalma oranı
Yüksek gelirli ülkeler	Meme kanseri	Yüzde 87
Düşük gelirli ülkeler	Meme kanseri	Yaklaşık yüzde 42

ERKEKLERDE VE KADINLARDA EN SIK GÖRÜLEN TÜRLER DEĞİŞİYOR

Raporda akciğer kanserinin, dünya genelinde kansere bağlı ölümlerin başlıca nedeni olmaya devam ettiği belirtildi.

Erkeklerde
Öne çıkan türler: Akciğer, prostat ve kolorektal kanserler

Kadınlarda
Öne çıkan türler: Meme, akciğer ve kolorektal kanserler

Kolorektal kanser, kalın bağırsak ve rektum bölgesinde gelişen kanserleri kapsıyor.

ÖNLENEBİLİR RİSKLER

VAKALARIN DÖRTTE BİRİ ÖNLENEBİLİR RİSKLERLE İLİŞKİLİ

Raporun en dikkat çeken başlıklarından biri önlenebilir riskler oldu. Dünya genelinde kanser vakalarının neredeyse dörtte birinin bazı enfeksiyonlar ve yaşam tarzı faktörleriyle bağlantılı olduğu bildirildi.

HPV, özellikle rahim ağzı kanseriyle ilişkili bir virüs olarak biliniyor. Hepatit B ve C karaciğer kanseri riskini artırabiliyor. Helicobacter pylori ise mideyle ilişkili bazı kanser türlerinde risk faktörü olarak öne çıkıyor.

Takvim Kaynak Tercihleri

TÜTÜN, ALKOL VE OBEZİTE RİSK LİSTESİNİN İLK SIRASINDA

Kanserden korunmada en güçlü adımlardan biri tütün ürünlerinden uzak durmak. Sigara, nargile ve diğer tütün ürünleri özellikle akciğer kanseri başta olmak üzere birçok kanser türüyle ilişkilendiriliyor.

Alkol kullanımı, sağlıksız kilo artışı ve hareketsiz yaşam da riskleri artıran başlıklar arasında yer alıyor. Bu nedenle sağlıklı kiloyu korumak, düzenli hareket etmek ve riskli alışkanlıklardan uzak durmak kanserden korunma planının temelini oluşturuyor.

ERKEN TEŞHİS VE TARAMA

HANGİ TARAMA HANGİ YAŞTA GÜNDEME GELMELİ?

Erken teşhis için en etkili yol, belirti beklemeden uygun yaşta tarama yaptırmak. Türkiye'de yaygın kullanılan kanser tarama çerçevesinde özellikle meme, rahim ağzı ve kalın bağırsak kanserleri öne çıkıyor.

Kanser türü	Yaş aralığı	Tarama yöntemi
Meme kanseri	40-69 yaş arası kadınlar	Mamografi ile tarama gündeme gelir.
Rahim ağzı kanseri	30-65 yaş arası kadınlar	HPV testi veya smear testi kullanılır.
Kalın bağırsak kanseri	50-70 yaş arası kadın ve erkekler	Dışkıda gizli kan testi ve gerekli durumda kolonoskopi değerlendirilir.

Ailede kanser öyküsü, genetik risk, daha önce geçirilmiş hastalıklar veya şüpheli belirtiler varsa bu yaşlar değişebilir. Bu nedenle kişisel risk için hekime başvurmak gerekir.

Önlem alınmazsa 2050’de yıllık vaka sayısı 35 milyona yaklaşabilir.

AİLE ÖYKÜSÜ VARSA TARAMA DAHA ERKEN PLANLANABİLİR

Anne, baba, kardeş veya çocukta kanser öyküsü bulunması kişisel riski artırabilir. Özellikle meme, kalın bağırsak, yumurtalık ve prostat kanserlerinde aile öyküsü hekim tarafından ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu durumda kişi, genel tarama yaşını beklemeden risk analizi için sağlık kuruluşuna başvurabilir. Hekim gerekli görürse daha erken tarama, genetik danışmanlık veya daha sık takip planlayabilir.

BU BELİRTİLER VARSA GECİKMEYİN

Kanser her zaman belirgin şikayetlerle ortaya çıkmayabilir. Ancak uzun süren ve nedeni açıklanamayan bazı belirtiler ihmal edilmemeli.

• Geçmeyen öksürük
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Memede kitle veya şekil değişikliği
• Dışkılama alışkanlığında kalıcı değişiklik
• İdrarda veya dışkıda kan
• Nedeni bilinmeyen kanamalar
• İyileşmeyen yaralar
• Uzun süren halsizlik

Bu belirtiler tek başına kanser anlamına gelmez. Ancak erken değerlendirme, olası hastalıkların zamanında fark edilmesini sağlar.

BÖLGESEL DAĞILIM VE MÜCADELE

ASYA EN BÜYÜK YÜKÜ TAŞIYOR, AVRUPA'DA ORAN DİKKAT ÇEKİYOR

Raporda kanser yükünün bölgeler arasında farklı dağıldığı belirtildi. Asya, 2024'te tüm kanser vakalarının yüzde 50,7'sini ve ölümlerin yüzde 56,5'ini oluşturdu. Bu tabloda kıtanın büyük nüfusu etkili oldu.

Avrupa ise dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 9'una sahip olmasına rağmen küresel kanser vakalarının yüzde 21'ini ve ölümlerin yüzde 20'sini oluşturdu.

Bölge	Kanser vakalarındaki pay	Kanser ölümlerindeki pay	Not
Asya	Yüzde 50,7	Yüzde 56,5	2024'te tüm kanser vakaları ve ölümlerinde en büyük yükü taşıdı.
Avrupa	Yüzde 21	Yüzde 20	Dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 9'una sahip olmasına rağmen yüksek pay aldı.
Afrika ve Asya'nın bazı bölgeleri	Daha düşük görünüyor	Yüksek ölüm oranları öne çıkıyor	Tanı ve tedaviye erişimdeki fark dikkat çekiyor.

Afrika'da ve Asya'nın bazı bölgelerinde vaka oranları daha düşük görünse de ölüm oranlarının yüksek olması, tanı ve tedaviye erişimdeki farkı öne çıkarıyor.

MÜCADELE HASTALANMADAN ÖNCE BAŞLIYOR

Rapor, kanserle mücadelede yalnızca hastalık ortaya çıktıktan sonraki tedavinin yeterli olmadığını ortaya koyuyor. Önleme, aşılama, enfeksiyonlarla mücadele, düzenli tarama ve tedaviye eşit erişim birlikte ele alınmalı.

Tütün ve alkolden uzak durmak, sağlıklı kiloyu korumak, hareketli yaşamı benimsemek, HPV ve hepatit gibi enfeksiyonlara karşı korunmak ve taramaları aksatmamak kanser riskini azaltmada öne çıkan adımlar arasında yer alıyor.

(Haberde yer alan görseller Takvim Foto Arşiv'e aittir)