Yeni Parti'nin siyasi miras gölgesinde CHP-İş Bankası ortaklığına ezber bozan formül

CHP'nin İş Bankası üzerindeki yüzde 28,09'luk hisse temsilinin modern finansal düzenlemelerle çelişiyor.

1938 şartlarında meşru görünen CHP'nin İş Bankası'ndaki temsili günümüz Bankacılık Kanunu ve Siyasi Partiler Yasası açısından kabul edilemez tablo oluşturuyor.

Hisse ortaklığının yanı sıra CHP, İş Bankası'nın yönetim kuruluna 4 üye ataması için aday gösteriyor.

"Atatürk'ün vasiyeti" adı altında bir siyasi parti olarak CHP'nin, ticari dinamiklerin odağındaki İş Bankası'nda yönetim üyesi belirleme hakkını elinde tutmasının hem banka imajını gölgelediği hem de siyaset ile finansal piyasalar arasındaki çizgiyi bulanıklaştırdığı değerlendiriliyor.

SİYASİ MİRAS BÖLÜŞÜMÜNDE İŞ BANKASI NE OLACAK

Yeni Parti'nin kuruluşuyla CHP'nin iki parçaya bölündüğü mevcut süreçte konu bir kez daha gündeme gelirken, Sabah gazetesi yazarı Okan Müderrisoğlu, siyasi parti-banka ilişkisinin sonlandırılması gerektiğini vurguladı.

CHP ile YENİ Parti arasındaki ayrışmanın siyasi miras bölüşümüne dönüştüğünü kaydeden Okan Müderrisoğlu, CHP'nin İş Bankası'ndaki %28,09'luk hisse temsilini gündeme getirdi. Müderrisoğlu, CHP-İş Bankası arasındaki organik bağın hukuki ve fiili boyutlarını aktararak şu tespitleri paylaştı:

"Cumhuriyet Halk Partisi'ndeki (CHP) ekiple YENİ Parti (YP) çatısı altında toplanan kadroların yol ayrımı aynı zamanda bir 'siyasi miras bölüşümüne' dönüşmüş durumda. CHP ile YP arasında makas açılırken, eş anlamlı olarak 'Elbet bir gün bulaşacağız, bu böyle yarım kalmayacak' nidaları da yükselmekte. Madem 'Hem ağlarım hem de giderim' misali CHP'den kopan isimlerden söz ediyoruz. Bu vesile ile CHP ile bağlantılı, bence çözülmesi gereken bir konuyu gündeme almanın da tam zamanı. Konumuz, CHP ile Türkiye İş Bankası arasındaki organik ilişki üzerine..."

Siyaset ile finansal piyasalar arasındaki organik bağların modern ekonomi kurallarına aykırı olduğunu ifade eden gazeteci Okan Müderrisoğlu, CHP’nin İş Bankası yönetimindeki rolünü irdeledi. (Fotoğraflar: Takvim Foto Arşivi)

NE PARTİLER YASASINA NE BANKACILIK KANUNUNA UYGUN

CHP ile İş Bankası arasındaki vekalet ilişkisinin günümüz finansal ikliminde kabul edilemez boyuta ulaştığına dikkat çeken Müderrisoğlu, CHP'nin hisse üzerindeki mülkiyet temsilcisi ve yönetim kuruluna üye aday gösterici rolünü detaylandırdı.

Eski Türkçe bir kavram olan "vasiyetteki murad" ile hukuki durumun çeliştiğini kaydeden Müderrisoğlu şu ifadeleri kullandı:

"CHP halen, İş Bankası'ndaki %28,09'luk hissenin temsilcisi konumunda. Bu payların, 'mülkiyet temsili ve yönetim kuruluna üye aday gösterme hakkı' CHP'nin elinde. 1938 yılındaki Atatürk'ün vasiyetnamesine göre, İş Bankası'ndaki hisselerin temettü/ kâr payı doğrudan Türk Dil Kurumu (TDK) ve Türk Tarih Kurumu'na (TTK) aktarılıyor. Yani CHP, bu vasiyette yalnızca bir 'vekil konumunda' bulunuyor.

Vasiyetnamenin düzenlendiği 1938 senesinin şartlarında bir siyasi partinin, özel ticari bankada %28,09 oranında hisseyi idare ve temsil etmesinin mevzuatla çelişen yanı yoktu. Ancak, günümüzün modern finans dünyasında bu yapıyı normal karşılamak mümkün değil. Gerekli Siyasi Partiler Yasası gerekse Bankacılık Kanunu açısından oldukça ilginç bir durumla karşı karşıyayız."

PARTİNİN ÖZEL BANKA YÖNETİMİNDE İŞİ NE

İktidara talip siyasi partinin bir ticari yapıda yer almasını eleştiren Okan Müderrisoğlu, konunun bankanın imajını da etkilediğini söyledi.

Bankacılık Kanunundaki "nitelikli pay sahibi" mevzuatına işaret eden Müderrisoğlu, "Düşünsenize... Ülkeyi yönetme iddiasıyla iktidara talip olan bir parti, ülkenin en büyük özel bankalarından birinin hissedarı. İstese de istemese de ticari dinamiklerin tam göbeğinde! Bu tablonun finans dünyasının ve siyasetin doğasına aykırı olduğu açık bir gerçek. Öyle ya... İş Bankası'nın büyük ortaklarından biri siyasi parti! Ve o parti yönetim kurulu üyesi belirleme imtiyazına sahip." sözlerini sarf etti.

Müderrisoğlu şunları kaydetti:

"Kabul edelim ki... İş Bankası'ndaki, CHP hisseleri zaman zaman siyasetin de gündemine gelmekte. Haliyle bankanın, imajına da şu ya da bu şekilde tesir etmekte. Mesele şu ki... İş Bankası siyasetin tümüyle dışında tutulmalı. 'Bir siyasi partinin, özel bankada yönetim kurulu üyesi bulundurmasına' dair eleştiri de ortadan kalkmalı. Ayrıca... Bankacılık Kanunu gereği, bir bankada doğrudan veya dolaylı olarak %10 ve üzeri payı bulunan gerçek ve tüzel kişiler "nitelikli pay sahibi" sayılmakta. Acaba, bu kural CHP için geçerli mi? Veya nasıl uygulanabilir? İşte bir mesele de burada ve farklı hukuki yorumlar nedeniyle yerleşik bir içtihat da oluşmuş değil."

Atatürk’ün vasiyeti doğrultusunda temettü gelirlerinin Türk Dil Kurumu ile Türk Tarih Kurumu’na aktarıldığını hatırlatan Müderrisoğlu, CHP’nin sadece bir vekil olduğunu ancak yönetim kuruluna 4 üye atamasının banka imajını gölgelediğini bildirdi.

ATATÜRK'ÜN VASİYETİ AMA…

Yazısında SPK eski Başkanı Prof. Dr. Ali İhsan Karacan'ın kitabını referans gösteren Okan Müderrisoğlu, geçmişteki askeri darbeler dönemi uygulamalarını hatırlattı.

Müderrisoğlu, sorunun çözümü adına masadaki rasyonel seçenekleri sıraladığı yazısında, "Takdir edersiniz ki... Özne, Büyük Önder Atatürk olunca, akan sular duruyor. Bu noktada elimizde referans niteliğinde bir kitap var. (SPK eski Başkanı) Prof. Dr. Ali İhsan Karacan'ın kaleme aldığı 'Kemal Atatürk'ün Vasiyetnamesi-Bir İnceleme.' Karacan; bu çalışmasında, İş Bankası'nda CHP tarafından temsil edilen payların 1960 ve 1980 darbeleri sonrası Hazine'ye devredildiğini, derin hukuki münakaşalar yaşandığı hatırlatıyor. Nihayetinde, yargı kararları ile Atatürk'ün vasiyeti kapsamındaki hisselerin CHP adına tescil edildiğini belirtiyor. Sonrasında, bugünün koşullarını gözeterek, dikkat çekici alternatif çözüm önerileri sunuyor." ifadelerini kullandı.

Müderrisoğlu yazısını şöyle sürdürdü:

"Mesela... Atatürk'ün vasiyetindeki temel iradenin CHP'nin mutlaka yönetici olması yerine, vasiyet hükümlerinin eksiksiz yerine getirilmesi olduğu tezini işliyor. Vasiyetnamedeki maksat, tarafsız temsil mekanizmasıyla da sağlanabiliyorsa, CHP'deki temsil görevinin 'bağımsız bir kurula' devredilebileceğini fikir masasına getiriyor.

Veya en az sancılı model olarak... CHP'nin elindeki %28,09'luk pay, teknik olarak 'Oy Hakkı Olmayan Hisse' statüsüne çevrilir. Böylece banka yönetim kurulundaki 4 koltuk için CHP aday gösteremez. CHP tarafından atanan yönetim kurulu üyelerinin yerine, İş Bankası'nın diğer ana hissedarları ve yatırımcıların oylarıyla genel kurulda seçim yapılır."

Müderrisoğlu, CHP ile İş Bankası arasındaki vekalet ilişkisinin bağımsız bir kurula devredilmesi ya da oy hakkı olmayan hisse modeline geçilmesi formülünü gündeme taşıdı.

VASİYET KORUNSUN PARA TARİH KURUMU'NA AKTARILSIN

Atatürk'ün vasiyetinin aslına sadık kalınarak CHP'nin banka yönetiminden el çekmesi gerektiğini vurgulayan Okan Müderrisoğlu, "İşin özü şu... Parti ve banka... Yan yana gelmemesi gereken iki farklı kurumsallığı ifade ediyor. Atatürk'ün vasiyetinin korunması ve CHP'nin bankacılık sektöründen çekilmesi mümkün. Partinin sadece vasiyet görevlisi statüsünde olması, banka yönetimine katılmaması, hisse gelirlerinin TTK ve TDK aktarılmasını gözetmekle yetinmesi, rasyonel çözüm olarak durmakta." dedi.