Mütefekkir Sadık Albayrak'tan yarım asırlık ilim mücadelesi | Son Devir Osmanlı Uleması'nın çıkış hikayesi: Şöhret değil ilim peşindeydim

Araştırmacı, yazar, gazeteci ve mütefekkir Sadık Albayrak, yarım asrı aşan emeğiyle hazırladığı "Son Devir Osmanlı Uleması" külliyatının hikâyesini anlattı.

Turkuvaz Medya Grubu bünyesinde yayımlanan Aktüel Tarih dergisinden Doğan Mert Demir'e konuşan Albayrak, "Son Devir Osmanlı Uleması" külliyatını yazma fikrinin 1970'li yıllarda şekillendiğini belirtti.

Dönemin son Osmanlı ulemasından ders aldıklarını ve onların yaşadığı zorlukların kendisini derinden etkilediğini anlatan Albayrak, o günlerde verdiği kararı şöyle dile getirdi:

"Bu, 70'li yıllarda başlayan bir süreç... Yedek subaylığım bitince Anadolu'ya tayin edilmek istemiyordum; gönlüm İstanbul'da kalıp çalışmaya devam etmekten yanaydı. İstanbul, hem ilim çevrelerinin hem de arşivlerin merkezidir... O vakit merhum Mahir İz'in 'Yılların İzi' adlı hatıratını okurken kendime bir söz verdim:

'Eğer boğulacaksam, büyük denizde boğulayım!' dedim ve Anadolu'nun güvenli limanlarına sığınmaktansa, İstanbul'un dev dalgalı ilim deryasında kalmayı seçtim."

Sadık Albayrak, İstanbul Müftülüğü'ndeki Şer'iye Sicilleri arşivine yönelmesinin dönüm noktalarından biri olduğunu belirterek, Ankara'da dönemin Diyanet yöneticisi Lütfi Doğan ile yaptığı görüşmeyi ve İstanbul'da kalma kararını şu sözlerle anlattı:

BİRÇOK ENGEL ÇIKTI

"Askerlik için vaizlikten istifa etmiştim ki, İstanbul Müftülüğü bünyesinde Şeyhülislamlık devrinden kalma Şer'iye Sicilleri olduğunu öğrendim... Israr etti; 'Git Anadolu'ya, güzel güzel vaaz ver, siyasi bir kimlik kazanırsın, meşhur olursun' dedi.

Yine 'Hayır' dedim; 'Ben meşhur olmak değil, ilim yapmak istiyorum.' İşte o gün verdiğim o 'Hayır' cevabı, yıllar sonra ortaya çıkacak olan 9 ciltlik külliyatın başlangıcı oldu."

Arşivlerde çalışmaya başladıktan sonra eski yazıyı ve belge okumayı bizzat bu defterlerin başında öğrendiğini anlatan Albayrak, yoğun çalışmalar sonucunda ilk cildi tamamladığını söyledi.

Fakat kitabın yayımlanma sürecinde beklenmedik engellerle karşılaştığını da dile getirdi:

"Lütfi Doğan Hoca kitabı görünce 'Bu kitabı hemen basın' talimatını verdi. Ancak tam o sırada görevden alındı. Yerine gelen yeni başkan bana 'Bu kitabı Türkçeleştir' dedi... 'Dersiâm' ve 'müderris' gibi kavramların nesini Türkçeleştireceksin? İşin fenası, kitabı basmıyorlar ama bana geri de vermiyorlardı. Aylarca bekledim.
Sonunda kitabı resmi yazıyla geri aldım ve bir daha onlara teslim etmedim."

KİTAP YÜZÜNDEN GELEN YARGILAMA

Sadık Albayrak, bazı eserleri nedeniyle geçmişte yargılandığını da hatırlatarak şu ifadeleri kullandı: 'Hilafet ve Halifesiz Müslümanlar' kitabı sebebiyle 163. maddeden yargılandım... O yıllar bizim için mahkeme koridorlarında geçen bir dönemdi. Ancak Turgut Özal döneminde yapılan değişikliklerle birlikte bu davalar düştü.