Bir kaşık helva binbir muhabbet: Osmanlı’dan günümüze helva sohbetleri

Osmanlı'da kış geceleri helvanın etrafında kurulan sohbetlerle ısınırdı. Helva sohbetleri yalnızca bir tatlı ikramı değil şiirin, fıkranın ve derin muhabbetlerinin paylaşıldığı manevi buluşmalardı. Özellikle kış aylarında Ramazan vakti dualar okunur geçmiş yad edilirdi.

Giriş Tarihi: Güncelleme Tarihi:
Bir kaşık helva binbir muhabbet: Osmanlı’dan günümüze helva sohbetleri - 1

Helva, Türk mutfağında yalnızca bir tatlı değil anlamlarla yüklü kadim bir gelenektir. Arapça "hulv" kökünden gelen bu lezzet Ortadoğu'dan Balkanlar'a uzanan geniş bir coğrafyada yüzyıllardır pişirilir. Şeker, yağ ve unla yapılan sade bir tatlı gibi görünse de helva tarih boyunca sevinçte ve hüzünde sofralarda yerini almıştır.

Bir kaşık helva binbir muhabbet: Osmanlı’dan günümüze helva sohbetleri - 2

Bir Sofrada Buluşan Gönüller:Helva Sohbetleri Nedir?

Osmanlı döneminde helva sohbetin ve paylaşmanın merkezindeydi. Özellikle kış geceleri ve Ramazan akşamlarında düzenlenen helva sohbetleri insanların bir araya gelerek hem helva pişirdiği hem de gönül diliyle konuştuğu özel buluşmalardı. Bu toplantılar toplumsal bağları güçlendiren samimi bir gelenekti.

Bir kaşık helva binbir muhabbet: Osmanlı’dan günümüze helva sohbetleri - 3

Tatlı Eşliğinde İlim ve Muhabbet

Helva sohbetleri yalnızca yemek için yapılmazdı. Bu meclislerde şiirler okunur, fıkralar anlatılır tarih, edebiyat, felsefe ve din üzerine derin sohbetler edilirdi. Selçuklu dönemine kadar uzanan bu gelenek ilk zamanlar "oda" ve "gece sohbetleri" olarak anılırken zamanla Osmanlı'da bugünkü adını aldı.

Bir kaşık helva binbir muhabbet: Osmanlı’dan günümüze helva sohbetleri - 4

Paylaşmanın İki Yolu: Sıra ve İrfâne

Osmanlı'da helva sohbetleri iki şekilde düzenlenirdi. "Sıra" toplantılarında tüm masrafları ev sahibi üstlenirken, "irfâne" sohbetlerinde masraf katılımcılar arasında paylaşılırdı.

Bir kaşık helva binbir muhabbet: Osmanlı’dan günümüze helva sohbetleri - 5

Helvanın tercih edilmesinin nedeni ise hem ekonomik olması hem de kış aylarında kolayca hazırlanabilmesiydi.

Bir kaşık helva binbir muhabbet: Osmanlı’dan günümüze helva sohbetleri - 6

Geçmişten Bugüne Yaşayan Bir Miras

Helva sohbetleri, Osmanlı'dan günümüze ulaşan nadide geleneklerden biridir. Özellikle Edirne'de düzenlenen festivallerle bu kültür yaşatılmaya devam etmektedir.

Bir kaşık helva binbir muhabbet: Osmanlı’dan günümüze helva sohbetleri - 7

Helva-i Hakani (Osmanlı Mutfağı'ndan)

Malzemeler

MalzemeMiktar
Tereyağı (veya sade yağ)150 gram
Un1 su bardağı
Pirinç unu1 su bardağı
Nişasta1 su bardağı
Süt (kaynar)4 su bardağı
Toz şeker1,5 su bardağı
Ceviz içi (dövülmüş)1 su bardağı
Gül suyu1–2 yemek kaşığı (isteğe bağlı)

Yapılışı

AdımAçıklama
1Tencereye tereyağını alıp kısık ateşte eritin. Un ve pirinç ununu ekleyerek sürekli karıştırın.
2Karışımın rengi dönüp kokusu çıkana kadar ağır ateşte kavurmaya devam edin.
3Nişastayı ilave edin ve helva hafifçe esmerleşip meyanesi gelene kadar karıştırarak kavurun.
4Kaynar sütü yavaş yavaş ekleyin. Topaklanmaması için karıştırmayı sürdürün.
5Helva sütü çekince toz şekeri ekleyip karıştırın.
6Dövülmüş cevizi ilave edin, bir kez karıştırıp ocaktan alın.
7Helvayı kapağı kapalı şekilde 15–20 dakika dinlendirin.
8Servis tabağına alın, arzuya göre gül suyu gezdirerek servis edin.

Kaynak: Takvim arşiv foto, Fikriyat, Sofra Dergisi, AI