F-35 savaş uçakları yeniden gündemde: Türkiye'ye teslim edilecek mi, fiyatı ne kadar ve hangi özelliklere sahip?

Türkiye'nin üretici ortaklarından biri olduğu ancak S-400 hava savunma sistemi nedeniyle program dışına çıkarıldığı F-35 projesi, CAATSA yaptırımlarının geleceğine ilişkin değerlendirmelerle yeniden gündeme geldi. Gözler şimdi hem diplomatik temasların sonucuna hem de F-35 savaş uçaklarının Türkiye'ye teslim edilip edilmeyeceğine çevrildi. F-35 SAVAŞ UÇAKLARI TÜRKİYE'YE VERİLECEK Mİ? Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump, NATO Zirvesi öncesinde Ankara Beştepe'de bir araya gelmişti. Görüşmenin ardından iki lider, F-35 programı, CAATSA yaptırımları ve savunma sanayi alanındaki iş birliğine ilişkin önemli mesajlar verdi. Gazetecilerin Türkiye'ye F-35 satışıyla ilgili sorusunu yanıtlayan Trump, henüz kesinleşmiş bir karar bulunmadığını ancak konunun değerlendirildiğini ifade etti. Türkiye ile güçlü ilişkilere sahip olduklarını belirten Trump, F-35'in dünyanın en gelişmiş savaş uçaklarından biri olduğunu vurgulayarak bu konuda değerlendirme yapacaklarını söyledi. Cumhurbaşkanı Erdoğan ise F-35 konusunun yeni olmadığını belirterek, daha önce ABD tarafıyla yapılan görüşmelerde bu mesele üzerinde durduklarını hatırlattı. Erdoğan, Türkiye'nin beş adet F-35 savaş uçağı konusunda daha önce söz aldığını ifade ederek sürecin yeniden ele alındığını dile getirdi. Resmi olarak Türkiye'ye F-35 teslimatına ilişkin kesinleşmiş bir karar bulunmasa da, iki liderin açıklamaları sonrasında diplomatik görüşmelerin hız kazanması bekleniyor. TÜRKİYE'NİN HAVA GÜCÜNE NASIL KATKI SAĞLAYACAK? Türkiye, F-35 programından çıkarılmasının ardından milli muharip uçak KAAN projesine hız verdi ve 5. nesil savaş uçağını ilk kez uçurmayı başardı. F-35 programına yeniden katılım sağlanması halinde, Türk Hava Kuvvetleri hem yerli üretim KAAN hem de F-35 platformlarını birlikte kullanma imkanına kavuşabilecek. Bu durum, ağ destekli harekat kabiliyeti, hava üstünlüğü ve çok katmanlı savunma konsepti açısından Türkiye'nin askeri kapasitesini önemli ölçüde güçlendirebilir. F-35 NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ? F-35 Lightning II, beşinci nesil çok rollü savaş uçağı olarak geliştirildi. Düşük radar görünürlüğü, gelişmiş elektronik harp sistemleri ve sensör füzyonu sayesinde modern hava harekatlarının en önemli platformlarından biri olarak kabul ediliyor. Uçak; hava-hava, hava-yer, keşif ve elektronik harp görevlerini aynı platform üzerinde yerine getirebiliyor. Sensörlerden elde edilen verileri tek ekranda birleştiren yapısı sayesinde pilotun durumsal farkındalığını artırıyor ve hedeflere daha hızlı müdahale edilmesini sağlıyor. Türkiye'nin yeniden programa dahil olması halinde, milli imkanlarla geliştirilen SOM-J seyir füzesi ve Hassas Güdüm Kiti gibi yerli mühimmatların F-35'e entegre edilmesi de yeniden gündeme gelebilir. F-35'İN ÖNE ÇIKAN ÖZELLİKLERİ F-35 savaş uçağının dikkat çeken teknik özellikleri şöyle sıralanıyor: -Beşinci nesil çok rollü savaş uçağı -Düşük radar görünürlüğü (stealth) teknolojisi -Gelişmiş AESA radar sistemi -Sensör füzyonu ve 360 derece durumsal farkındalık -Hava-hava ve hava-yer görevlerini aynı anda yerine getirebilme -Elektronik harp ve istihbarat toplama kabiliyeti -Ağ merkezli harekat sistemleriyle uyumlu çalışma -Süpersonik hız ve yüksek manevra kabiliyeti -Farklı görev ihtiyaçlarına uygun üç farklı versiyon (F-35A, F-35B ve F-35C) SÜREÇ NASIL İLERLEYECEK? Türkiye'nin F-35 programına yeniden katılımı için diplomatik görüşmelerin yanı sıra CAATSA yaptırımlarına ilişkin gelişmeler de belirleyici olacak. Önümüzdeki dönemde ABD yönetiminin ve ilgili kurumların alacağı kararlar, hem F-35 teslimat sürecini hem de iki ülke arasındaki savunma iş birliğinin geleceğini şekillendirecek. F-35 SAVAŞ UÇAĞININ TEKNİK ÖZELLİKLERİ F-35 Lightning II, tek motorlu ve tek pilotlu yapısıyla geliştirilen beşinci nesil çok amaçlı savaş uçağı olarak öne çıkıyor. Düşük görünürlük (stealth) teknolojisi sayesinde hava-yer taarruzu, hava savunması, keşif ve istihbarat gibi birçok görevi aynı platform üzerinde yerine getirebiliyor. Uçağın en dikkat çeken sistemlerinden biri olan Dağıtılmış Açıklık Sistemi (DAS), pilota 360 derecelik görüş imkanı sunuyor. Gövdesinde kullanılan özel tasarım ve radar emici kaplama sayesinde F-35'in düşman radarları tarafından tespit edilmesi oldukça zorlaşıyor. F-35, Link-16 ve MADL (Multifunction Advanced Data Link) haberleşme sistemleri sayesinde tespit ettiği tehditleri çevresindeki diğer F-35 uçakları ve dost unsurlarla anlık olarak paylaşabiliyor. Bu özellik, harekat sahasında bilgi paylaşımını hızlandırarak operasyonel etkinliği artırıyor. Uçakta kullanılan sensör füzyonu teknolojisi, EOTS, DAS ve AESA radarından elde edilen verileri tek bir görüntüde birleştirerek pilota sunuyor. Böylece dost ve düşman unsurların daha doğru şekilde tanımlanması sağlanırken, pilotun durumsal farkındalığı da önemli ölçüde yükseliyor. F-35 ailesi üç farklı modelden oluşuyor. F-35A, geleneksel pistlerden kalkış ve iniş yapabilen standart hava kuvvetleri modeli olarak görev yapıyor. F-35B, kısa mesafede kalkış yapabilme ve dikey iniş gerçekleştirebilme kabiliyetiyle özellikle sınırlı pistlere sahip üsler için geliştirildi. F-35C ise uçak gemilerinde kullanılmak üzere tasarlanmış, güçlendirilmiş iniş takımları ve daha büyük kanat yapısıyla deniz operasyonlarına uygun özellikler taşıyor. F-35 savaş uçakları, Türk Silahlı Kuvvetleri envanterinde bulunan KC-135 Stratotanker tanker uçaklarıyla havada yakıt ikmali alabilecek şekilde tasarlandı. Menzil değerleri ise modele göre değişiklik gösteriyor. F-35A yaklaşık 2.200 kilometre, F-35B 1.667 kilometre, F-35C ise 2.593 kilometre maksimum menzile ulaşabiliyor. Teknik ölçüler açısından F-35; 15,67 metre uzunluğa, 4,33 metre yüksekliğe, 10,65 metre kanat açıklığına ve 42,7 metrekare kanat alanına sahip bulunuyor. Boş ağırlık modeli göre farklılık gösteriyor. F-35A 13 bin 170 kilogram, F-35B 14 bin 588 kilogram, F-35C ise 14 bin 547 kilogram boş ağırlığa sahip. Uçağın standart görev yükündeki ağırlığı 22 bin 470 kilogram, azami kalkış ağırlığı ise 31 bin 800 kilogram seviyesine ulaşıyor. Performans bakımından F-35, Mach 1,6'nın üzerinde, yani saatte yaklaşık 1.932 kilometre hıza çıkabiliyor. Ayrıca 60 bin feet (yaklaşık 18 bin 288 metre) irtifaya ulaşarak yüksek irtifada görev yapabiliyor. Silah sistemleri bakımından da geniş bir kapasite sunan F-35; havadan havaya füzeler, havadan karaya mühimmatlar ve gemi savar füzeleri taşıyıp kullanabiliyor. Bu sayede hava üstünlüğü, kara hedeflerine taarruz ve deniz hedeflerine karşı operasyonlar dahil olmak üzere farklı görevlerde etkin şekilde kullanılabiliyor. F-35 FİYATI NE KADAR? Türkiye'nin F-35 programına yeniden dahil olmasına yönelik görüşmeler devam ederken, kamuoyuna yansıyan bilgilere göre gündemde 5 adet F-35A savaş uçağını kapsayan bir tedarik paketi bulunuyor. Ancak satış süreci henüz resmiyet kazanmış değil. Anlaşmanın hayata geçirilebilmesi için ABD Kongresi'ndeki yasal süreçlerin tamamlanması ve S-400 kaynaklı sorunların çözüme kavuşması gerekiyor. F-35 sitesinde yer alan verilerine göre uçuşa hazır ortalama birim maliyetler model bazında değişiyor. Buna göre F-35A'nın ortalama maliyeti 82,5 milyon dolar, F-35B'nin 109 milyon dolar, F-35C'nin ise 102,1 milyon dolar seviyesinde bulunuyor. Ntv'de yer alan bilgilere göre, son üretim partilerinde bir F-35A'nın 'flyaway' (çıplak uçak) maliyeti yaklaşık 90 milyon dolar olarak hesaplanıyor. Bu rakam yalnızca uçağın üretim bedelini kapsıyor. CAATSA yaptırımları nedir, maddeleri neler? CAATSA yaptırımları kalkarsa ne olur? Gerçek satış sözleşmelerinde ise maliyet yalnızca uçak fiyatıyla sınırlı kalmıyor. Satın alma paketlerinde çoğunlukla yedek motorlar, mühimmat, pilot ve teknisyen eğitimleri, uçuş simülatörleri, bakım ekipmanları, lojistik destek, yazılım hizmetleri ve yedek parçalar da yer alıyor. Bu nedenle ülkelerin ödediği toplam tutar, sipariş edilen uçak sayısına ve paketin kapsamına göre önemli ölçüde değişiklik gösterebiliyor. (Görseller AA ve Takvim foto arşive aittir.)