Pohlsepia mazonensis adlı 300 milyon yıllık fosil yıllarca "dünyanın en eski ahtapotu" olarak kabul edildi. Ancak University of Reading öncülüğünde yürütülen yeni araştırma bu fosilin aslında ahtapotla ilgisi olmayan bir nautiloid olduğunu ortaya koydu. Baş araştırmacı Thomas Clements, "En ünlü ahtapot fosili aslında hiç ahtapot değildi" diyerek bilim dünyasında büyük yankı uyandırdı.
Fosil ne zaman ve nerede bulundu?
Pohlsepia mazonensis adı verilen fosil, ABD'nin Illinois eyaletinde yer alan Mazon Creek bölgesinde keşfedildi. 2000 yılında ahtapot olarak tanımlanan bu canlı ahtapotların kökenini yaklaşık 150 milyon yıl daha geriye götürdüğü gerekçesiyle bilim dünyasında büyük yankı uyandırmış ve ders kitaplarına girmişti.
Ancak insan avucu büyüklüğündeki bu sıra dışı fosilin bilinen en eski diğer ahtapot fosilinden tam 210 milyon yıl daha yaşlı olması yıllar boyunca bilim insanlarının kafasında soru işaretleri oluşturdu.
Sinkrotron ışınları 300 milyon yıllık sırrı çözdü
Araştırmacılar fosilin iç yapısını incelemek için ileri düzey bir teknik olan sinkrotron görüntüleme yöntemini kullandı. Bu yöntem sayesinde canlıların beslenmesinde rol oynayan ve "radula" adı verilen dişli yapı detaylı şekilde incelendi.
Elde edilen bulgular kritik bir farkı ortaya koydu:
- Ahtapotlarda diş sayısı genellikle 7–9 arasında
- Nautiloidlerde ise bu sayı 11 ve üzeri
Çalışmanın baş yazarı Thomas Clements, "Bu kadar fazla dişe sahip bir yapı ahtapot olamaz" diyerek fosilin gerçek kimliğini netleştirdi.
Pohlsepia mazonensis'in nasıl görünebileceğine dair bir tasvir. (Fotoğraf: Dr. Thomas Clements / SWNS)
Neden bu kadar uzun süre yanlış tanımlandı?
Bilim insanlarına göre hatanın temel nedeni canlının fosilleşmeden önce geçirdiği çürüme süreciydi. Haftalar süren bu süreçte dış kabuk kayboldu ve geriye ahtapotu andıran yumuşak bir yapı kaldı. Bu da araştırmacıları yanıltan en büyük etken oldu.
Ayrıca fosilin aynı bölgede daha önce tespit edilen Paleocadmus pohli ile birebir örtüşmesi bu iki fosilin aslında aynı canlıya ait olabileceğini gösterdi.
Bilim dünyası ve Guinness ne diyor?
Bu yeni bulgu yalnızca bir fosilin kimliğini değil aynı zamanda evrimsel zaman çizelgesini de değiştirdi. Artık ahtapotların bilinen en eski örnekleri yaklaşık 90 milyon yıl öncesine yani Jura dönemine tarihleniyor.
Guinness World Records yetkililerinin de bu gelişme sonrası "en eski ahtapot" unvanını geri çekmesi bekleniyor. Öte yandan bu keşif, nautiloidlerin yumuşak doku fosillerinin tarihini yaklaşık 220 milyon yıl daha geriye götürerek bilim dünyasına yeni bir pencere açtı.
Fosilin dişlerinin şematik gösterimi. (Yukarıdaki fotoğraf: Dr. Thomas Clements / SWNS)
