Güneşle temas edince cildi yakıyor tohumu zehirliyor! Doğanın 5 tehlikeli bitkisi

Üstelik bu bitkilerin bir kısmı ilk bakışta hiç de tehlikeli görünmüyor. Kırmızı-siyah tohumlarıyla takılara bile kullanılan bir türden, devasa boyutlarıyla dikkat çeken ve güneş ışığıyla temas ettiğinde ciltte ağır reaksiyonlara yol açabilen bitkilere kadar doğa, adeta görünmez bir tehlike barındırıyor. İşte dünyanın farklı bölgelerinde yetişen ve toksik özellikleriyle öne çıkan 5 bitki...

Hint yağı bitkisinin tohumları risin içerirken, arıtılmış Hint yağı risin içermez. (Foto: Takvim foto arşivi)

1. HİNT YAĞI BİTKİSİ: ZARİF GÖRÜNÜMÜNÜN ARDINDA RİSİN VAR

Hint yağı bitkisi, iri yaprakları ve dikenli tohum kapsülleriyle oldukça dikkat çekici bir görünüme sahip. Ancak tohumlarının içerisinde risin adı verilen son derece güçlü bir toksin bulunuyor.

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), risinin Hint yağı bitkisinin tohumlarında doğal olarak bulunduğunu belirtiyor. Tohumların çiğnenmesi veya ezilmesi, toksinin açığa çıkması açısından özellikle önem taşıyor.

Zehirlenme durumunda bulantı, kusma, ishal ve karın ağrısı görülebiliyor. Ağır vakalarda sindirim sisteminde kanama, sıvı ve elektrolit kaybı, şok ve bazı organlarda ciddi hasar meydana gelebiliyor.

İşin ilginç tarafı ise aynı bitkinin tohumlarından elde edilen Hint yağının, üretim ve arıtma işlemleri nedeniyle risin içermemesi. Yani tehlikeli olan doğrudan bitkinin her ürünü değil, özellikle toksin içeren tohumların yanlış şekilde tüketilmesi.

esbih ağacının parlak kırmızı-siyah tohumları abrin adı verilen güçlü bir toksin taşıyabilir. (Foto: Takvim foto arşivi)

2. TESPİH AĞACI: TAKI OLARAK KULLANILAN TOHUMLAR ÖLÜMCÜL OLABİLİR

Bu bitkinin en dikkat çekici özelliği ise parlak kırmızı ve siyah renkli tohumları.

Bu tohumlar o kadar estetik görünüyor ki bazı bölgelerde boncuk ve takı yapımında dahi kullanılıyor. Fakat tohumların içerisinde abrin adı verilen güçlü bir toksin bulunuyor. Poison Control, bitkinin tamamının toksik olduğunu ve özellikle tohumların insanlar açısından yüksek risk taşıdığını belirtiyor.

CDC'ye göre abrin, hücrelerin protein üretimini engelleyerek hücrelerin ölmesine yol açabiliyor. Ağır zehirlenmelerde birden fazla organ etkilenebiliyor ve ölüm meydana gelebiliyor.

Dahası, zehirlenme belirtileri her zaman hemen ortaya çıkmayabiliyor. Bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishal gibi belirtiler görülebilirken ağır vakalarda kanlı ishal, nöbetler ve organ yetmezliği gelişebiliyor.

Kısacası doğanın en göz alıcı tohumlarından biri, aynı zamanda en tehlikeli bitkisel zehirlerden birini barındırabiliyor.

Baldıran, masum görünümüne rağmen güçlü nörotoksinler içeren ve tarihte Sokrates'in idamında kullanılan ölümcül bir bitki olarak biliniyor. (Foto: Takvim foto arşivi)

3. BALDIRAN: SOKRATES'İN ÖLÜMÜNE UZANAN ZEHİRLİ BİTKİ

Bu bitki tarihin en ünlü zehirli bitkilerinden biri. Havuç, maydanoz ve rezene gibi bitkilerin de yer aldığı familyanın bir üyesi olması, onu daha da tehlikeli hale getiriyor. Çünkü zehirli bitki, bazı yenilebilir türlerle kolaylıkla karıştırılabiliyor.

Bitkinin bütün bölümlerinde doğal zehirler bulunuyor. Bunların başında sinir sistemi üzerinde etkili olan coniine geliyor. Zehirlenme; titreme, kas güçsüzlüğü, felç ve solunum güçlüğüne kadar ilerleyebiliyor. Ağır vakalarda solunumun durması ölümle sonuçlanabiliyor.

Baldıranın tarihteki ünü ise çok daha eskiye dayanıyor. Antik Yunan filozofu Sokrates'in MÖ 399'da idamında baldıran zehrinin kullanıldığı biliniyor.

Bitkiyi özellikle tehlikeli yapan noktalardan biri de görünüşünün masum olması. Doğadan yabani ot veya yenilebilir bitki toplamak isteyen kişilerin yanlış tanımlama yapması, zehirlenmenin önemli nedenlerinden biri olarak gösteriliyor.

Zakkum, göz alıcı çiçeklerinin ardında kalp ritmini bozabilen güçlü toksinler barındıran, özellikle tüketildiğinde ciddi zehirlenmelere yol açabilen zehirli bir bitkidir. (Foto: Takvim foto arşivi)

4. ZAKKUM: BAHÇELERİN SEVİLEN ÇİÇEĞİ, KALBİN DÜŞMANI

Pembe, beyaz veya kırmızı çiçekleriyle Akdeniz ikliminin en tanıdık bitkilerinden biri olan zakkum, güzelliği nedeniyle bahçelerde ve yol kenarlarında sıkça kullanılıyor.

Fakat bu güzel görünüm, bitkinin toksik özelliklerini gizliyor. Zakkum, zehirli bitkiler arasında yer alıyor ve özellikle bitkinin yenmesi ciddi sağlık sorunlarına neden olabiliyor. CDC de zakkumu insanlarda toksik etkilere yol açabilen bitkiler arasında sıralıyor.

Zakkumda bulunan doğal bileşikler özellikle kalp üzerinde etkili olabiliyor. Zehirlenme durumlarında mide-bağırsak şikayetlerinin yanı sıra kalp ritminde ciddi bozukluklar görülebiliyor.

Bu nedenle zakkumun süs bitkisi olması, güvenli olduğu anlamına gelmiyor. Özellikle çocukların ve evcil hayvanların bulunduğu alanlarda bitkinin yaprak, çiçek ve diğer kısımlarının ağıza götürülmemesi büyük önem taşıyor.

Dev baldıran otu, özsuyunun güneş ışığıyla temas etmesi halinde ciltte ağır yanık benzeri reaksiyonlara yol açabilen son derece tehlikeli bir bitkidir. (Foto: Takvim foto arşivi)

5. DEV BALDIRAN OTU: GÜNEŞLE BİRLEŞİNCE CİLDİ YAKIYOR

Listedeki diğer bitkilerden farklı olarak dev baldıran otu, insanları yalnızca yenildiğinde değil, temas yoluyla da tehlikeye atabiliyor.

Bitkinin öz suyunda bulunan furanokumarinler, cildin ultraviyole ışığa karşı hassasiyetini artırıyor. Bitkinin öz suyu cilde temas ettikten sonra güneş ışığına maruz kalındığında, ciddi bir fototoksik reaksiyon meydana gelebiliyor.

Ortaya çıkan reaksiyon, ağır güneş yanığını andırabiliyor; ciltte ağrılı kızarıklıklar ve kabarcıklar oluşabiliyor. Daha sonra ciltte koyu renkli lekeler haftalar hatta aylar boyunca kalabiliyor.

Üstelik dev baldıran otu adını hak edecek kadar büyük. CDC, bitkinin bazı bölgelerde 2,5 metreden daha yüksek boylara ulaşabildiğini belirtiyor.

Bu özelliği onu diğer zehirli bitkilerden ayırıyor: Tehlike her zaman bitkinin yenmesiyle başlamıyor; bazen yalnızca öz suyunun cilde bulaşması ve ardından güneşe çıkılması ciddi bir reaksiyon için yeterli olabiliyor.

Bu beş bitki, göz alıcı görünümlerinin ardında ciddi toksik özellikler barındırıyor; uzmanlar ise tanınmayan bitkilerin tüketilmemesi ve bilinmeyen bitkilere çıplak elle dokunulmaması konusunda uyarıyor. (Foto: Takvim foto arşivi)

GÜZELLİKLERİ TEHLİKELERİNİ GİZLİYOR

Bu beş bitkinin ortak noktası, zehirli olmalarına rağmen doğada son derece dikkat çekici bir görünüme sahip olmaları. Kimi parlak kırmızı tohumlarıyla takı malzemesi sanılabiliyor, kimi rengarenk çiçekleriyle bahçeleri süslüyor, kimi ise dev boyutlarıyla uzaktan bakıldığında sıradan bir yabani bitki gibi görünebiliyor.

Uzmanların en önemli uyarısı ise ortak: Doğada tanınmayan hiçbir bitki, tohumu veya meyvesi tüketilmemeli ve bilinmeyen bitkilere çıplak elle müdahale edilmemeli. Zehirlenme veya şüpheli temas durumunda belirtilerin ortaya çıkmasını beklemek yerine sağlık kuruluşlarından profesyonel yardım alınması gerekiyor. Poison Control da şüpheli zehirlenmelerde tahminde bulunmak yerine uzman desteği alınmasını öneriyor.

Doğa, bazen en güzel görüntülerini en güçlü savunma mekanizmalarının arkasına saklıyor. Bu nedenle bir bitkinin güzel, renkli veya tanıdık görünmesi, onun güvenli olduğu anlamına gelmiyor.

UYARI: Bilinmeyen bitkileri tüketmeyin, çıplak elle temas etmeyin. Şüpheli zehirlenme veya temas halinde belirtileri beklemeden profesyonel sağlık desteği alın.

Kaynak

U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC) – Ricin ve risin içeren Hint yağı bitkisi hakkında bilgiler.

CDC – Abrin Chemical Fact Sheet – Tesbih ağacı tohumlarındaki abrin ve etkileri.

Poison Control – Are rosary peas poisonous?

Poison Control – Can poison hemlock be deadly?

CDC/NIOSH – Zehirli bitkiler ve dev baldıran otu hakkında bilgiler.

CDC Yellow Book – Dev baldıran otunun neden olduğu fototoksik cilt reaksiyonları.

Poison Control – Zehirli ve zehirsiz bitkiler rehberi.