Dikkat siz de helikopter ebeveyn haline gelebilirsiniz: Çocukları korurken gücünü almayın

Çocuklarına zarar gelmesin diye aşırı korumacı anne babalar aslında onları güçsüzleştiriyor. Erken Çocukluk Eğitimi Uzmanı Şule Erk, sevgi ile kontrol arasındaki ince çizgiye dikkat çekti. Anne babalara uyarılarda bulundu...

Günümüzde ebeveynlik yaklaşımları değişirken, "helikopter ebeveynlik" kavramı giderek daha fazla konuşuluyor. Çocuğun hayatını yakından takip eden, olası her riski önceden görüp müdahale eden bu ebeveynlik tarzı, iyi niyetle başlasa da çocukların gelişim sürecinde önemli olumsuz etkiler yaratabiliyor.

Erken Çocukluk Eğitimi Uzmanı, Rehberlik ve Psikolojik Danışman Şule Erk, "Helikopter ebeveynlik; çocuğun hata yapmasına izin vermeyen, her adımını kontrol eden ve sürekli müdahale eden bir tutum olarak tanımlanıyor. Bu yaklaşım, özellikle okul çağındaki çocuklarda bağımsızlık gelişimini olumsuz etkileyebiliyor" dedi.

Erken Çocukluk Eğitimi Uzmanı Şule Erk, çocuğun her adımını kontrol eden ve sürekli müdahale eden helikopter ebeveynlik tutumunun çocukların bağımsızlık gelişimini olumsuz etkilediğini belirtti.

BUNLARA DİKKAT

Anne babaların bu konuda dikkatli olmaları gerektiğini söyleyen Şule Erk, "Çocuğunuz için bunları yapıyorsanız siz de "helikopter ebeveyn" olabilirsiniz" diyerek bu davranışları şöyle sıraladı:

• Arkadaşlarıyla yaşadığı her soruna müdahale etmek
• Yapabileceği işleri onun yerine yapmak
• Sürekli düşeceği, hasta olacağı veya zarar göreceği kaygısıyla hareket etmek
• Her başarısızlıkta öğretmeni, arkadaşları veya çevreyi suçlamak
• Çocuğun üzülmesine hiç izin vermemek
• Yaşına uygun risklerden uzak tutmak
• Sürekli kontrol etmek ve denetlemek
• Karar vermesine fırsat tanımamak
• Her isteğini hemen yerine getirmek
• Hata yapmasını engellemek
• Ödevlerini sürekli takip etmek

Uzman, çocuğun arkadaş sorunlarına müdahale etmek, yapabileceği işleri onun yerine yapmak ve hata yapmasını engellemek gibi davranışları helikopter ebeveynlik işaretleri olarak sıraladı.

ÇOCUKLARIN GÖKYÜZÜNE İHTİYACI VAR

Ebeveynlik sürecinde temel sorunun "Çok iyi çocuk büyütüyoruz fakat iyi çocuk yetiştirebiliyor muyuz?" olduğunu belirten Şule Erk, "Sorulacak sorunun 'Çocuğu mu ne kadar koruyorum?' değil, 'Onun kendi hayatını deneyimlemesine ne kadar alan açıyorum?' sorusu olmalı" dedi.

Şule Erk şunları söyledi: Günümüz çocukları belki de tarihin en korunan çocukları arasında yer alıyor. Ancak uzmanlar son yıllarda dikkat çe kici bir noktaya işaret ediyor: Çocuklar fiziksel olarak daha güvende büyürken, duygusal dayanıklılık, problem çözme becerileri ve özgüven konusunda daha fazla zorlanabiliyorlar. Peki bunun nedeni ne olabilir? Cevaplardan biri "aşırı koruyucu ebeveynlik" ya da "helikopter ebeveynlik"

Şule Erk, her problemin ebeveyn tarafından çözülmesinin çocuğun sorun çözme, sabretme ve duygularını yönetme becerilerini geliştiremediğini vurguladı.

HER ŞEYİ ONUN YERİNE YAPMAK DOĞRU MU?

Aşırı koruyucu olmanın da zaman zaman zarar verdiğini belirten Şule Erk, "Aşırı koruyucu ebeveynlik; çocuğun yaşına uygun sorumlulukları üstlenmesine izin vermemek, karşılaşacağı güçlükleri onun yerine çözmek ve hata yapmasını engellemeye çalışmak olarak tanımlanabilir. Ebeveyn, çocuğun üzerinde sürekli "uçan bir helikopter" gibi dolaşır ve hayatının her alanına müdahale eder" dedi.

Şule Erk kırılgan çocukların özelliklerini de şöyle sıraladı:

• Hayat her zaman sorunsuz ilerlemez.
• Bir arkadaşla anlaşmazlık yaşanabilir. Bir sınav kötü geçebilir.
• Bir oyunda kaybedilebilir.
• Bir hedefe ulaşılamayabilir.
• Bu deneyimler çocukların duygusal kaslarını güçlendiren fırsatlardır.

Uzman, özgüvenin sürekli övgüyle değil deneyimle geliştiğini, çocuğun kendi başına görevleri tamamlaması ve düşüp tekrar kalkmasıyla oluştuğunu ifade etti.

Şule Erk, her problemin ebeveyn tarafından çözüldüğünde çocuğun şu becerileri geliştiremediğini söyledi:

• Sorun çözme
• Alternatif düşünme
• Sabretme
• Duygularını yönetme
• Hayal kırıklığıyla baş etme Yeniden deneme cesareti. Sonuç olarak en küçük engeller bile çocuk için büyük bir kriz haline gelebilir.

Şule Erk, anne babalara çocuklarına yaşına uygun sorumluluklar vermelerini, sorunlarını hemen çözmemeleri ve hata yapmalarına izin vermelerini önerdi.

BAŞARISIZLIKLA TANIŞMASI LAZIM

Birçok ebeveynin çocuğu nun başarısız olmasını istemediğini hatırlatan Şule Erk, şunları söyledi: Oysa başarısızlık gelişimin doğal bir parçasıdır. Bisiklete binmeyi öğrenen bir çocuk düşer. Yürümeyi öğrenen bebek defalarca tökezler. Yeni bir beceri kazanırken hata yapmak kaçınılmazdır. Başarısızlık aslında çocuğa şunları öğretir:

• Vazgeçmemeyi
• Yeniden başlamayı
• Çaba göstermeyi
• Kendine güvenmeyi
• Sorunlarla mücadele etmeyi. Çocuğu her başarısızlıktan korumaya çalışmak, onu hayatın gerçeklerinden korumak anlamına gelmez; aksine hayata hazırlıksız bırakabilir.

Çocukların hayatta dirençli, mücadeleci ve başarılı bireyler olabilmesi için başarısızlığı bir yıkım değil, öğrenme ve gelişim sürecinin doğal bir parçası olarak deneyimlemelerine izin verilmelidir.

İYİ NİYETLİ KONTROL GÖRÜNMEYEN ENGEL

Ebeveynler çoğu zaman çocuklarını korumak, onların zorlanmasını istememek ve "en iyisini yapmak" amacıyla hareket ettiklerini hatırlatan Şule Erk, "Ancak bu süreçte çocuk adına karar vermek, sorunları onun yerine çözmek ve her riskten uzak tutmak, çocuğun problem çözme becerilerini zayıflatabiliyor. Bu durum şu şekilde açıklanabilir: Çocuk sürekli korunuyorsa risk almayı öğrenemez. Hata yapmasına izin verilmiyorsa, öğrenme süreci eksik kalır. Her sorun ebeveyn tarafından çözülüyorsa, çocuk kendi başına çözüm üretemez" dedi.

"Bir anne baba için çocuğunu korumak kadar doğal bir duygu yok tur" diyen Şule Erk, "Onun üzülme sini istemeyiz, hata yapmasını istemeyiz, düşmesini, başarısız olmasını, hayal kırıklığı yaşamasını istemeyiz. Ancak bazen tam da onu korumaya çalışırken gelişiminin önüne görünmez engeller koyabiliyoruz" dedi.

Ebeveynlerin çocuklarını aşırı koruma ve her sorunu onlar adına çözme isteği, çocukların problem çözme ve risk alma becerilerini zayıflatarak gelişimlerinin önünde görünmez bir engele dönüşebilir.

ÖZGÜVEN NASIL GELİŞİR?

Toplumda çocuğa sürekli ne kadar harika olduğunu söylemenin özgüven kazandırdığına dair yaygın bir yanlış inanış olduğunu belirten Şule Erk, "Oysa özgüvenin asıl kaynağı deneyimdir. Bir çocuk, kendi ayakkabısını bağladığında, sorununu kendi çözdüğünde, bir görevini başarıyla tamamladığında, düşüp tekrar ayağa kalktığında, kendine güvenmeye başlar. Gerçek özgüven, "Ben yapabilirim." duygusuyla oluşur. Bu duygu ise çocuğa fırsat verildiğinde gelişir" dedi.

BUNLARI UNUTMAYIN

Şule Erk, anne babalara şu hatırlatmaları yaptı: Bir çocuğu haya ta hazırlamak, onun yolundaki bütün taşları kaldırmak değildir. Asıl görevimiz, karşısına çıkacak taşların üzerinden geçebilecek gücü kazanmasına yardımcı olmaktır. Çünkü gelecekte çocuklarımızın en çok ihtiyaç duyacağı şey; mükemmel şartlar değil, karşılaştıkları zorluklarla baş edebilme becerisidir. Bugün biraz geri çekilmek, biraz daha güvenmek ve biraz daha fır sat vermek; yarının güçlü, özgüvenli ve dayanıklı yetişkinlerini yetiştirmenin en önemli adımlarından biri olabilir.

Gerçek özgüven, çocuklara sürekli övgüler yağdırmakla değil; onlara fırsat tanıyıp kendi işlerini başarmalarını, sorunlarını çözmelerini ve deneyimleyerek ʺBen yapabilirimʺ duygusini kazanmalarını sağlamakla gelişir.

ÇOCUKLARIN İHTİYACI

• Her sorunu çözen ebeveynler değil, çözüm bulmalarına rehberlik eden ebeveynlerdir.
• Her düştüğün de kaldıran ebeveynler değil, ayağa kalkabileceğine inanan ebeveynlerdir.
• Her yolu açan ebeveynler değil, yol bulmasına fırsat veren ebeveynlerdir.

ANNE BABA NE YAPMALI?

Şule Erk, bu noktada anne babaların nasıl davranması gerektiğini de şöyle sıraladı:

* Çocuğunuzun Yaşına Uygun Sorumluluklar Verin: Kendi çantasını hazırlasın. Oyuncaklarını toplasın. Basit kararlar alsın.

* Sorunlarını Hemen Çözmeyin: Önce şu soruyu sorun: "Sence bunu nasıl çözebiliriz?" Bu soru bile problem çözme becerisini destekler. Hata yapmasına izin verin: Hata yapmak öğren menin bir parçasıdır. Önemli olan hata yapmamak değil, hatadan öğrenebilmektir.

* Duygularını Yaşamasına Fırsat Verin: çocuk bazen üzülebilir. Hayal kırıklığı yaşayabilir. Kızabilir. Bu duygular gelişimin doğal parçalarıdır.

* Sonucu Değil Çabayı Takdir Edin: "Harikasın" yerine; Çok emek ver din, pes etmedin, çözüm araman hoşuma gitti gibi ifadeler kullanın.

SONRAKİ HABER

150 milyon dolarlık yüzen saray Bodrum’da

Sena Demiröz Takvim.com.tr Yaşam