Yapay zeka patrona dönüşürse ne olur? Meta’da tartışma yaratan dava

Meta, toplu işten çıkarma sürecinde yapay zekâ destekli performans değerlendirme sistemi kullandığı ve bu sistemin sağlık, doğum ile engellilik iznindeki çalışanları haksız şekilde düşük performanslı gösterdiği iddiasıyla ABD'de toplu davayla karşı karşıya kaldı. California federal mahkemesinde açılan davada 26 eski çalışan, şirketin ayrımcılık yaptığı gerekçesiyle yargıya başvurdu.

(Haberin fotoğrafları AA'dan alınmıştır.)

YAPAY ZEKA İLE PERFORMANS DEĞERLENDİRMESİ İDDİASI

Dava dosyasına göre Meta'nın bu yıl gerçekleştirdiği yaklaşık 8 bin kişilik işten çıkarma sürecinde çalışanların performansı, dijital faaliyetlerini analiz eden yapay zekâ destekli sistemlerle değerlendirildi.

(Görsel takvim.com.tr grafik ekibi tarafından hazırlanmıştır)

İddiaya göre sistem; klavye tuş vuruşları, fare hareketleri ve bilgisayar kullanımına ilişkin çeşitli verileri inceleyerek çalışanlara performans puanı verdi. Davacılar, bu puanlamaların işten çıkarılacak kişilerin belirlenmesinde etkili olduğunu öne sürüyor.

Meta, toplu işten çıkarma sürecinde yapay zekâ kullandığı iddiasıyla dava edildi.

İZİNLİ ÇALIŞANLARIN DEZAVANTAJLI DURUMA DÜŞTÜĞÜ ÖNE SÜRÜLDÜ

Davada, sağlık raporu, doğum izni veya engellilik izni kullanan çalışanların bilgisayar başında aktif olmamaları nedeniyle yapay zekâ tarafından düşük performanslı olarak değerlendirildiği iddia edildi.

Davacılara göre algoritma, izinli oldukları dönemde sistemde daha az aktif görünen çalışanları işten çıkarılacaklar listesinde üst sıralara taşıdı.

California'da açılan davayı 26 eski çalışan başlattı.

DAVA DOSYASINDA DİKKAT ÇEKEN ÖRNEKLER

Mahkemeye sunulan belgelerde yer alan örneklerde, doğum iznini kullanan bir bilim insanının doğum yapmasına iki gün kala işten çıkarıldığı öne sürüldü.

Bir başka davacı olan mühendis ise geçirdiği sakatlık nedeniyle aldığı sağlık raporunun performans puanını olumsuz etkilediğini iddia etti. Sağlık iznindeki bir yöneticinin de izninin henüz 16. gününde işine son verildiği belirtildi.

Davacılar, şirketin çalışanları dijital faaliyetlerine göre puanladığını öne sürdü.

ÇALIŞANLAR DENETİM TALEP EDİYOR

The Guardian'da yer alan habere göre davacıların avukatları, işten çıkarma sürecinin tamamlanmadan durdurulmasını ve Meta'nın kullandığı yapay zekâ araçlarının bağımsız bir kurul tarafından incelenmesini istedi.

Başvuruda, aksi halde çalışanların sağlık sigortası, çalışma hakları ve vize süreçlerinde telafisi güç kayıplar yaşayabileceği savunuldu.

İddiaya göre klavye hareketleri, fare kullanımı ve sistem aktiviteleri takip edildi.

Sağlık ve doğum iznindeki çalışanların sistem tarafından düşük performanslı gösterildiği iddia edildi.

ÇALIŞAN İZLEME PROGRAMI YENİDEN GÜNDEMDE

Dava, Meta CEO'su Mark Zuckerberg'in bu yıl başında başlattığı çalışan izleme programını da yeniden tartışmaya açtı. Çalışanların klavye hareketlerinden e-posta kullanımına kadar çeşitli dijital verileri analiz etmeyi amaçlayan program, gizlilik endişeleri nedeniyle çalışanların tepkisini çekmişti.

Bazı çalışanlar izin dönemlerinde işten çıkarıldıklarını belirtti.

Davacılar, yapay zekâ sistemlerinin bağımsız şekilde denetlenmesini talep ediyor.

Meta davasında öne çıkan başlıklar	Detay
Davayı kim açtı?	ABD'de 26 eski Meta çalışanı, ayrımcılık iddiasıyla şirkete toplu dava açtı.
Temel iddia ne?	Meta'nın işten çıkarma sürecinde yapay zekâ destekli performans değerlendirme sistemi kullandığı öne sürülüyor.
Hangi verilerin kullanıldığı iddia ediliyor?	Klavye tuş vuruşları, fare hareketleri ve bilgisayar kullanım verilerinin analiz edildiği iddia ediliyor.
Kimlerin etkilendiği öne sürülüyor?	Sağlık, doğum ve engellilik iznindeki çalışanların düşük performanslı gösterildiği ve işten çıkarma listesinde öne çıktığı iddia ediliyor.
Davacıların talebi	İşten çıkarma sürecinin durdurulması ve yapay zekâ sistemlerinin bağımsız şekilde denetlenmesi isteniyor.
Meta'nın açıklaması	Şirket, personel kararlarının yapay zekâ tarafından değil, yöneticiler tarafından alındığını belirterek iddiaları reddediyor.
Neden gündemde?	Yapay zekâ ile çalışan takibi, algoritmik ayrımcılık, mahremiyet ve iş güvencesi tartışmalarını yeniden gündeme taşıyor.
Davanın durumu	Dava California federal mahkemesinde devam ediyor. İddialar henüz mahkeme tarafından kesin olarak doğrulanmış değil.

Not: Haberde yer alan yapay zekâ ile performans değerlendirmesi ve izinli çalışanların hedef alındığı yönündeki bilgiler, California federal mahkemesine sunulan dava dilekçesindeki iddialara dayanıyor. Meta ise bu iddiaları reddediyor.