Takvim.com.tr
Uzman psikolog tırnak yemenin ve sürekli ertelemenin gerçek sebebini açıkladı
Gün içinde eliniz farkında olmadan tırnaklarınıza gidiyorsa, en kritik projeleri son ana kadar erteliyorsanız veya her şey yolundayken bir anda kendi başarınızı baltalıyorsanız, aslında zihniniz sizi "korumaya" çalışıyor olabilir.
Çoğu zaman irade eksikliği veya disiplinsizlik olarak adlandırılan bu alışkanlıkların arkasında, evrimsel sürecin derinlerinden gelen karmaşık bir hayatta kalma mekanizması yatıyor.
Bir Hayatta Kalma Stratejisi Olarak "Öz-Sabotaj"
Dr. Heriot-Maitland'a göre beynimiz, mutluluk üretmek için değil, tehlikelere karşı hayatta kalmak için tasarlanmış bir makinedir. Belirsizlikten ve hazırlıksız yakalanmaktan nefret eden zihnimiz, dış dünyadan gelecek büyük ve kontrol edilemez bir darbeyi beklemek yerine, kontrolü kendi elinde olan küçük zararlar vermeyi tercih eder.
Bu durum psikolojide "kontrollü patlamalar" olarak tanımlanıyor. Örneğin, bir işi ertelediğinizde aslında o işin sonunda karşılaşabileceğiniz "yetersizlik" veya "reddedilme" korkusundan kaçıyorsunuz. Beyin, "başarısız oldum çünkü çalışmadım" bahanesini, "çok çalıştım ama yine de başaramadım" gerçeğinin yaratacağı duygusal yıkıma tercih ediyor. Kendi yıkımımızın belirleyicisi olmak, başkası tarafından alt edilme riskinden daha güvenli bir liman olarak algılanıyor.
Mükemmeliyetçilik ve Karamsarlık: Aynı Madalyonun İki Yüzü
Uzmanlara göre kendini sabote etme biçimleri sadece tembellik maskesiyle karşımıza çıkmıyor. Mükemmeliyetçilik de aslında bir korunma biçimi olarak işliyor:
-
Mükemmeliyetçilik Paradoksu: Kişi, hata payını sıfıra indirerek eleştirilme riskini yok etmeye çalışır. Ancak bu aşırı odaklanma, bir süre sonra zihinsel tükenmişliğe yol açarak asıl hedeften sapılmasına neden olur.
-
Negatif Öngörüler: "Zaten olmayacak" veya "Beni sevmiyorlar" gibi düşünceler, hayal gücünün bir savunma aracı olarak kullanılmasıdır. En kötü senaryoya kendini hazırlayan beyin, sürpriz acılara karşı önlem aldığını sanır.
-
Duygusal Kaçış: İnsanları aniden hayatından çıkarmak veya ilişkileri sabote etmek, "O beni terk etmeden önce ben onu terk edeyim" mantığının bir sonucudur. Kontrolün sizde olduğu bir ayrılık, öngörülemeyen bir terk edilme acısından daha katlanılabilir gelir.
Kendi Kendini Gerçekleştiren Kehanetlerin Pençesinde
Bu savunma mekanizmalarının en trajik yanı, korkulan şeyi bizzat gerçekleştirmeleridir. Eğer bir konuda yetersiz olduğunuzu düşünüp çaba göstermezseniz, sonuç gerçekten başarısızlık olur. Bu durum beyninizdeki "tehdit algılama" sistemini haklı çıkarır ve döngü daha da kemikleşir. Dr. Heriot-Maitland, bu tepkilerin genellikle geçmişte yaşanan travmatik bir olay, trajedi veya ağır bir eleştiriyle bağlantılı olduğunu vurguluyor.
Bu İçsel Savaşı Nasıl Durdurabilirsiniz?
Klinik psikoloğa göre çözüm, bu alışkanlıklarla savaşmak değil, onları bir "bomba imha ekibi" gibi görmekten geçiyor. Bu ekip aslında yaralı bir parçanızı korumaya çalışıyor. İşte bu döngüyü kırmak için önerilen adımlar:
-
Farkındalık ve Şefkat: Kendinizi suçlamayı bırakın. Bu davranışların beyninizin sizi koruma çabası olduğunu kabul edin.
-
Güven Ortamı İnşa Edin: Korktuğunuz durumlar etrafında zihinsel bir güven alanı oluşturun. Küçük riskler alarak beyninize "güvendeyiz" sinyali gönderin.
-
İhtiyaç Analizi: Sabotajın altında yatan karşılanmamış ihtiyacı bulun. Bu onaylanma arzusu mu, yoksa başarısızlık korkusu mu?
-
Yas ve Kabullenme: Geçmişte reddedilen veya yok sayılan duygularınızın yasını tutun. Bu, eski savunma mekanizmalarına duyulan ihtiyacı azaltacaktır.
Sonuç olarak, tırnak yemekten ertelemeye kadar her "kötü" alışkanlık, aslında zihninizin size fısıldadığı bir yardım çığlığı olabilir. Bu mekanizmayı anlamak, hayatın kontrolünü korkulardan alıp mantığa devretmenin ilk adımıdır.
