Üniversite tercihi için öğrencilere tavsiyeler! "Listeyi sıralamaya değil, isteğe göre dizin"

Üniversite adayları için en kritik viraja giriliyor. Sınavlarda sıralamalarını belli olan yüzbinlerce öğrenci tercih listesini bu hafta tamamlayacak. Takvim'e konuşan eğitim danışmanı ve sınav koçu Esin Yılmaz Ashkar, öğrencileri liselerini hazırlarken nelere dikkat etmesi gerektiğinin altını çizdi. Ashkar, "Bu aşamada söyleyeceğim en önemli şey teknik bir bilgi değil: Tercih listesi bir puan cetveli değildir, bir istek sıralamasıdır" dedi.

eğitim danışmanı ve sınav koçu Esin Yılmaz Ashkar ( Fotoğraflar Takvim Foto Arşiv'e aittir.)

YAPILAN EN SIK HATA

Öğrencilerin en sık yaptığı hata listeyi taban sıralamasına göre dizmek olduğunu belirten Ashkar, "Yerleştirme sistemi adayın puanının yettiği en üst tercihte işlemi tamamlar ve orada durur. Dolayısıyla liste, hangisinin taban sırası yüksek hangisinin düşük diye değil, öğrencinin hangisini daha çok istediğine göre dizilmelidir. Ölçü şudur: birinci tercihine yerleşemediyse ikinciye yerleştiğinde mutlu olmalı; ikinciye yerleşemediyse üçüncüde sevinebilmeli. Liste yukarıdan aşağıya bu duyguyla okunduğunda doğru dizilmiş demektir. Bir satıra bakıp "buraya yerleşirsem üzülürüm" diyorsa, o satır ya yukarı taşınmalı ya listeden çıkmalıdır.

Aralık meselesi de buradan çözülür. Listenin üst bölümünde başarı sırasının biraz üzerindeki güçlü istekler, ortasında sırayla uyumlu seçenekler, alt bölümünde ise daha güvenli tercihler bulunabilir.

Ancak buradaki "güvenli tercih" gitmeyeceği herhangi bir program anlamına gelmez. Yirmi dört hakkın tamamını doldurma zorunluluğu yoktur. Yerleştiğinde sevinemeyeceği hiçbir program listeye yazılmamalıdır; çünkü bir programa yerleşmek, sonraki yıl için de sonuç doğuran bir işlemdir" diye konuştu.

SON SÖZ ÖĞRENCİLERİN
Tercihlerini belirlerken öğrencilerin son kontrollerini mutlaka yapması gerektiğini belirten Ashkar, "Son olarak: bu sorulara rahatça cevap verilemiyorsa eksik olan cesaret değil, bilgidir; bilginin tamamlanacağı yer de onay ekranı değildir. Rehber öğretmenden ya da alanda çalışan bir uzmandan destek almak kararı devretmek anlamına gelmez, gözden kaçan ihtimalleri görmeyi sağlar. Son söz her zaman öğrencinindir. Tercih listesi bir sıralama cetveli değildir. Bir gencin hangi eğitimi alacağına, hangi şehirde yaşayacağına, hangi becerileri kazanacağına ve kendi hayatıyla nasıl bir ilişki kuracağına dair ilk ciddi kararıdır. Bu kararı acele etmeden, araştırarak ve öğrencinin isteğini merkezde tutarak vermek, tercih döneminin tek gerçek başarısıdır" diye konuştu.

Ashakar bu sorulara cevap verirken bu yıl yeni iki kaynak bulunduğunu belirtti. Esin Yılmaz Askhar sözlerine şöyle devam etti, "Türkiye İstatistik Kurumu, "Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri, 2025" sonuçlarını bu günlerde yayımladı. Çalışma, 2015-2024 arasında mezun olan ve 2025'te Türkiye'de ikamet eden kişilerin idari kayıtlarına dayanıyor. Verilere göre lisans mezunlarının kayıtlı istihdam oranı yüzde 73,9; ön lisans mezunlarında yüzde 65,7. İlk işe yerleşme süresi lisansta ortalama 14,2 ay, ön lisansta 15,8 ay; en hızlı işe yerleşen lisans bölümü 2,4 ayla dil ve konuşma terapisi. Burada TÜİK'in kendi uyarısını da aktarmak gerekir: kayıtlı istihdamda görünmeyen her mezun işsiz sayılmamalıdır. Eğitime devam etmek, kayıt dışı çalışmak, iş aramamak veya yurt dışında bulunmak da bu tablonun dışında kalma nedenleri arasında."

Tercih masasında en çok konuşulması gereken göstergenin alan uyumu olduğunu ifade eden Askhar, şu ifadelerde bulundu:

Ücretli çalışan lisans mezunlarının eğitim aldıkları alanla uyumlu bir meslek grubunda çalışma oranı yüzde 56,7; ön lisans mezunlarında yüzde 50,8. Yani ücretli çalışan her yüz lisans mezunundan yaklaşık kırk üçü, okuduğu alanın dışında bir işte çalışıyor. Bu oranın alanlar arasındaki farkı ise tek başına bir tercih dersidir: sağlık ve refah alanında uyum yüzde 80,4 iken, sosyal bilimler, gazetecilik ve enformasyon alanında yüzde 20,6'ya kadar düşüyor. Bu veri bölüm seçimini önemsiz kılmaz; bazı alanlarda diplomanın doğrudan bir mesleğe, bazı alanlarda ise geniş ama belirsiz bir alana açıldığını gösterir. İkinci gruptaki bölümleri seçen öğrenci için dört yılda kazanılan beceriler, yabancı dil, staj deneyimi ve üretilen işler diplomanın kendisi kadar belirleyici oluyor.

İŞKUR MOBİL UYGULAMASI

Ashkar, öğrencilerin mutlaka değerlendirmesi gereken bir diğer kaynağın ise İŞKUR Mobil uygulaması olduğunun altını çizdi. Uygulama üzerinden erişime açılan Danışman Bilgi Sistemi. YÖK, MEB ve SGK'nın 2010-2024 dönemine ait anonimleştirilmiş kayıtlarının eşleştirilmesiyle oluşturulan sistem, üniversite bölümleri için on beş gösterge sunuyor: ilk iş bulma süresi , istihdam oranı, ücret dağılımı, girişimcilik eğilimi ve sektör dağılımı gibi. Kullanımı ücretsiz. Sistemin kendi uyarısını da aktarmak gerekir: bu göstergeler geçmiş mezunlara ait toplulaştırılmış verilerdir, kesin bir iş ya da ücret garantisi vermez.

ÖĞRENCİLER BU SORULARA CEVAP BULMALI

LİSTELERİ belirlenen mantıkla tamamladıktan sonra öğrencilerin kendilerine şu soruları sorması gerektiğini kaydeden Askhar, "Liste bu mantıkla dizildikten sonra her satır için şu soruları öğrenciyle birlikte cevaplamak gerekir" dedi. İşte öğrencilerin sorması gereken sorular:

BÖLÜM HAKKINDA: Dört yıllık ders programını okudun mu? Bu mesleğin sıradan bir çalışma günü nasıl geçiyor, biliyor musun? Mezunların hangi alanlarda çalıştığını araştırdın mı? Eğitim dili, hazırlık sınıfı ve özel koşulları kılavuzdan kontrol ettin mi?

PROGRAM HAKKINDA: Akreditasyon bilgisine baktın mı? Öğretim üyesi sayısını kontenjanla karşılaştırdın mı? Laboratuvar, atölye, uygulama alanı ve zorunlu staj imkânlarını öğrendin mi? Yerleşke hakkında ve bu madde en çok aldananıdır: Fakülten ya da yüksekokulun tam olarak nerede? Bazı programlar üniversitenin merkez kampüsünde değil, şehir dışındaki bir yerleşkede ya da bir ilçede eğitim veriyor. Kampüse günlük ulaşım nasıl sağlanıyor, kaç dakika sürüyor, akşam saatlerinde ulaşım var mı? Yakınında hastane ve sağlık kuruluşu bulunuyor mu?

Şehir ve bütçe hakkında: Yurt imkânı ve kapasitesi ne durumda? O çevredeki ev kiraları ve öğrenci başına aylık gider ne kadar? Yemek, ulaşım, eve geliş gidiş ve bölümün gerektirdiği malzemeler dâhil yıllık toplam maliyeti aileyle birlikte hesapladınız mı? Vakıf üniversitesi yazıyorsanız bursun kapsamını, süresini ve ücret artış esaslarını biliyor musunuz?

İKİ YILLIK PROGRAMLARI DÜŞÜNENLER İÇİN EK SORULAR:
Bu yüksekokulun sektörle bağı var mı, staj nerede yapılıyor? Mezunları hangi işletmelerde çalışıyor? Dikey geçişle hangi lisans programlarına devam edilebiliyor? Ön lisans, ön bilgi kılavuzundaki toplam kontenjanın neredeyse yarısını oluşturuyor ve doğru seçildiğinde mesleğe en hızlı ulaşan yoldur; ancak niteliği taban puanla değil, uygulama imkânıyla ölçülür.

Haber: Esin Yılmaz Ashkar

TAKVİM UYGULAMASINI İNDİRMEK İÇİN TIKLAYIN

SONRAKİ HABER

İhtiyaç mı, kaçış mı?

Simla Öğütcü Takvim.com.tr Eğitim