Takvim.com.tr YKS tercih rehberi: Mezuna kalmak mı yoksa yerleşmek mi? Uzmandan doğru kararın formülü
Mezuna kalan öğrenci bir yıl sonra yalnızca yeni mezunlarla değil, kendisiyle aynı kararı vermiş yüz binlerce adayla aynı kulvarda olacak. Bu konuda TAKVİM'e açıklamalar yapan eğitim danışmanı ve sınav koçu Esin Yılmaz Ashkar, "Bu gerçek kararı imkânsız kılmaz; ancak 'bir yıl daha çalışırım, nasılsa yükselirim' varsayımını geçersiz kılar. Bu karar bir ihtiyaçtan mı doğuyor, bir kaçıştan mı? İşte bu sorunun cevabı önemli" dedi.
Takvim.com.tr Giriş Tarihi: Güncelleme Tarihi:
Eğitim danışmanı ve sınav koçu Esin Yılmaz Ashkar, listesini kuramayan ya da kurduğu listeden emin olamayan öğrencilere rehber niteliğinde açıklamalar yaptı. TAKVİM'e konuşan Ashkar, "Evet, onların sorusu tek cümledir: Bir yere yerleşeyim mi, yoksa bir yıl daha hazırlanayım mı? Karar öncesinde görülmesi gereken bir tablo var: ÖSYM verilerine göre 2026-YKS'ye ilk kez başvuran aday sayısı 921 bin 225. İkinci kez başvuran 665 bin, üçüncü kez başvuran 447 bin, dördüncü kez başvuran 198 bin, beş ve daha fazla kez başvuran 193 bin aday bulunuyor.
Her denemeden sonra net sormak yerine belirli aralıklarla birlikte genel tabloya bakmak öğrenci üzerindeki baskıyı azaltır. (Fotoğraflar AA ve Takvim Fotoğraf Arşivi’nden alınmıştır.)
BAŞARI SIRASI FARKI ÖLÇÜLEBİLİR
Herhangi bir programa yerleşmemiş lise mezunu aday sayısı ise 1 milyon 56 bin. Yani sınava girenlerin önemli bir bölümü artık lise sıralarından gelmiyor. Mezuna kalan öğrenci bir yıl sonra yalnızca yeni mezunlarla değil, kendisiyle aynı kararı vermiş yüz binlerce adayla aynı kulvarda olacak. Bu gerçek, kararı imkânsız kılmaz; ancak 'bir yıl daha çalışırım, nasılsa yükselirim' varsayımını geçersiz kılar. Kararın sağlaması tek soruyla yapılır:
Bu karar bir ihtiyaçtan mı doğuyor, bir kaçıştan mı? İhtiyaç şöyle görünür: hedeflenen bölüm bellidir, aradaki başarı sırası farkı ölçülebilir, bu yılın sonucunun nedenleri tespit edilmiştir.
Öğrenci hangi derste, hangi konuda, hangi çalışma alışkanlığında kaybettiğini söyleyebiliyorsa ikinci yılında ciddi mesafe alabilir.
'PLAN: DAHA ÇOK ÇALIŞIRIM'
Öğrenci hangi derste, hangi konuda, hangi çalışma alışkanlığında kaybettiğini söyleyebiliyordur. Böyle bir öğrenci ikinci yılında ciddi mesafe alabilir; çünkü elinde tahmin değil, kendi sınavından çıkmış veri vardır" dedi.
Peki kaçış nasıl olur? Esin Yılmaz Ashkar, kaçışlarda hedeflerin belirsiz olduğunu söyledi ve ekledi: "Gerekçe mevcut seçeneklerden duyulan rahatsızlıktır, plan ise 'bu kez daha çok çalışırım' cümlesinden ibarettir. Bu cümle bir yöntem değildir. Sorunun adı konmadan hazırlanan yeni program, eskisinin daha yorgun bir kopyası olur. Mezun yılının okul düzeni de yoktur.
Herhangi bir programa yerleşmemiş lise mezunu aday sayısı 1 milyon 56 bin. Yani sınava girenlerin önemli bir bölümü artık lise sıralarından gelmiyor.
UYKU DÜZENİ KONTROL EDİLEBİLİR
Ders programı, yoklama ve okulun getirdiği ritim ortadan kalkar; çalışma saatlerini korumak, deneme takibi yapmak ve motivasyonu sürdürmek büyük ölçüde öğrencinin sorumluluğuna kalır. Arkadaşların üniversiteye başladığı, evde geçirilen sürenin arttığı ve karşılaştırmanın çoğaldığı bir dönemden geçilir. Bu yükü hafifletmenin yolu, yılı sonuç hedefi yerine davranış hedefiyle kurmaktır. Başarı sırası doğrudan kontrol edilemez; haftalık soru sayısı, deneme analizi ve uyku düzeni kontrol edilebilir. Ailenin yaklaşımı da bu dengeyi belirler: her denemeden sonra net sormak yerine belirli aralıklarla birlikte genel tabloya bakmak öğrenci üzerindeki baskıyı azaltır. Bir yıl daha hazırlanmanın kaynak, kurs ve destek maliyeti de açıkça konuşulmalıdır; bu hesabı öğrenciyle paylaşmak baskı kurmak için değil, kararın ortak sahiplenilmesi için gereklidir."
Ailenin yaklaşımı da bu dengeyi belirler: Her denemeden sonra net sormak yerine belirli aralıklarla birlikte genel tabloya bakmak öğrenci üzerindeki baskıyı azaltır.
SAHADA ÇALIŞMA
Ön lisansta belirleyici olan üniversitenin adı değil, staj ve uygulama imkânıdır. Bu programın karşılığı sahada alınır; laboratuvarı, atölyesi, sektör bağlantısı zayıf bir meslek yüksekokulu mezununa teknik beceri kazandırmaz. Bu yıl dikkat çeken bir veri de bu noktada: ön bilgi kılavuzu verilerine göre organize sanayi bölgelerinde faaliyet gösteren meslek yüksekokullarının kontenjanı, 2022'de 2 bin 499 iken bu yıl yaklaşık yüzde 70 artırılarak 4 bin 245'e çıkarıldı. Bu okulların öğrencisi eğitimini üretimin içinde alıyor. Ön lisans düşünen adayın bakması gereken yer taban puan değil, o programın hangi işletmelerle çalıştığı, stajın nasıl yürütüldüğü ve mezunlarının nerede işe girdiğidir. Ön bilgi kılavuzunda bu yıl ilk kez öğrenci alacak dokuz yeni ön lisans programı da yer alıyor; dijital oyun teknolojileri, mobil güvenlik teknolojileri ve ilaç üretim teknolojisi gibi alanlar bunların arasında.
TEK PROGRAM DEĞİL
Hedeflenen mesleğe giden yol çoğu zaman tek programdan geçmez. Yakın bölümler, ön lisans ve dikey geçiş, alan içi uzmanlaşma ve lisansüstü rotalar da aynı hedefe çıkabilir. 'Hayalimdeki üniversite gelmedi' ile 'istediğim mesleğe ulaşamıyorum' aynı şey değildir. Mezuna kalmak başarısızlık değildir; bu yıl üniversiteye başlamak da vazgeçmek değildir. Her iki kararın da doğru olduğu öğrenciler vardır. Belirleyici olan, kararın kime ait olduğudur.
Aile beklentisi, çevre kıyaslaması veya sosyal medyadaki başarı anlatıları üzerinden verilen karar ilk zorlukta çözülür. Öğrencinin kendi verdiği karar zorlandığında da ayakta kalır.
ÖN LİSANS SEÇENEĞİ
Ashkar çok önemli bir duruma dikkat çekti: Burada çoğu ailenin hiç değerlendirmediği bir seçeneği masaya koymak istiyorum: ön lisans. Tercih dönemi başında yayımlanan ön bilgi kılavuzuna göre toplam 805 bin 747 kontenjanın 371 bin 476'sı ön lisans programlarına ait; yani yükseköğretimdeki her iki koltuktan biri neredeyse iki yıllık programlarda.
Bu sayılar güncel kılavuzda değişebilir; oran ise büyük ölçüde aynı kalacaktır. Buna rağmen ön lisans, tercih sohbetlerinde çoğu zaman son çare olarak anılıyor.
Oysa iki şey sunuyor: mesleğe daha hızlı ulaşmak ve Dikey Geçiş Sınavı ile lisans eğitimine devam etme imkânı. Burada bir ayrıntıyı doğru bilmek gerekir: dikey geçiş her ön lisans programını her lisans programına açmaz. Her bölümün geçiş yapabileceği lisans programları belirlidir ve kontenjan sınırı vardır. Bu nedenle ön lisans tercih edilirken hangi lisans programlarına köprü kurduğu baştan araştırılmalıdır. Bu araştırma yapıldığında, bir yılı sınav masasında geçirmek yerine iki yılda meslek edinip dikey geçişle devam eden öğrenci aynı süreyi diploma ve iş deneyimi kazanarak kullanmış olur.
SEKTÖRLE BAĞI VAR MI?
Yeni programların geçmiş verisi olmadığı için aynı sorular daha da önemli hâle geliyor: Atölyesi kurulmuş mu, dersleri kim verecek, sektörle bağı var mı? Tercih tarafındaki teknik kural ise bu kararın en kritik noktasıdır.
2026-YKS ile merkezî yerleştirmede bir yükseköğretim programına yerleşen aday, kayıt yaptırmasa dahi, 2027'de sınava girdiğinde ortaöğretim başarı puanının katsayısı yarıya düşürülür.
Açıköğretim programları da bu kapsamdadır. Tercih yapmak ya da tercih yapıp yerleşememek bu sonucu doğurmaz; belirleyici olan bir programa yerleşmiş olmaktır. Dolayısıyla mezuna kalmayı düşünen öğrenci listesine gitmeyeceği bir program yazmamalıdır. Az bilinen bir hakkı da not etmek gerekir.
Yerleştiği programa, başvuru sırasında bilinemeyen bir koşul nedeniyle kaydı yapılamayan adaylar, kayıtların bitiminden sonraki otuz gün içinde ÖSYM'ye dilekçeyle başvurarak sonraki yıl için yerleşememiş aday olarak işlem görmeyi talep edebilir.
TAKVİM UYGULAMASINI İNDİRMEK İÇİN TIKLAYIN
