Sinema Genel Müdürlüğü NATO arşivlerini açtı: Başkan Erdoğan'ın liderliğinde sınır bekçisi değil stratejik aktör

Kültür ve Turizm Bakanlığı Sinema Genel Müdürlüğü, Türkiye'nin NATO üyeliğinin ilk yıllarına ve Soğuk Savaş dönemindeki diplomatik ile askerî faaliyetlerine ışık tutan tarihî film arşivini erişime açtı.

Sinema Genel Müdürlüğü NATO arşivlerini açtı

7 YILLIK KAYITLAR

Arşivde, 1952 ile 1959 yılları arasında çekilen ve Türkiye'nin NATO içerisindeki diplomatik, askerî ve siyasi faaliyetlerini belgeleyen çok sayıda tarihî kayıt bulunuyor.

Adnan Menderes NATO zirvesinde (Haberin fotoğrafları Sinema Genel Müdürlüğü arşivinden alınmıştır.)

ADNAN MENDERES PARİS'TEKİ NATO ZİRVESİNDE

Arşivin öne çıkan görüntüleri arasında, dönemin Başbakanı Adnan Menderes'in 16-19 Aralık 1957 tarihlerinde Paris'te düzenlenen NATO Hükûmet Başkanları Toplantısı'na katılımı da yer alıyor. Soğuk Savaş'ın en kritik zirvelerinden biri olarak kabul edilen toplantıda Sovyetler Birliği'nin artan askerî ve teknolojik kapasitesi, NATO'nun caydırıcılık gücünün artırılması ve üye ülkeler arasındaki siyasi iş birliğinin güçlendirilmesi ele alındı.

Görüntülerde, Türkiye'yi temsil eden Başbakan Adnan Menderes'in NATO liderleriyle bir araya geldiği anlar, Fransa Başbakanı Félix Gaillard ile görüşmesi, NATO Karargâhı'nı ziyareti ve Türkiye heyetinin diplomatik temasları yer alıyor. Zirvede Menderes'e Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu da eşlik etti.

Takvim Kaynak Tercihleri

Arşivden NATO görüntüleri

TÜRKİYE İÇİN NATO'DA BİR İLK

Arşivde yer alan bir diğer önemli kayıt ise Türkiye'nin NATO'ya katıldığı 1952 yılına ait. Atlantik Konseyi Toplantısı'nın ardından Dışişleri Bakanı Fuat Köprülü'nün yaptığı değerlendirme konuşmasını içeren görüntüler, Türkiye'nin NATO üyesi olarak uluslararası platformlarda ilk kez temsil edildiği dönemi belgelemesi bakımından tarihî önem taşıyor.

Köprülü konuşmasında, "Atlantik Anlaşması Konseyi'nin Paris'te yaptığı bu seferki toplantıda 14 aza devletin savunma ve karşılıklı yardım teşkilatımızın yüksek gayelerinin yalnız askeri sahada değil aynı zamanda iktisadi, içtimai ve diğer sahalarda gerçekleştirmek hususundaki azmi gayet emniyet verici bir şekilde tahayyül etmiştir." ifadelerini kullandı.

Aynı zamanda diplomatik protokolü, uluslararası basın düzenini ve Türkiye'nin Soğuk Savaş'ın ilk yıllarında benimsediği dış politika anlayışını yansıtan nadir kayıtlar arasında yer alıyor.

Dönemin Dışişleri Bakanı Fuat Köprülü

Film arşivinde, 1953 yılında Güneydoğu Avrupa'da gerçekleştirilen NATO manevralarına ilişkin görüntüler de bulunuyor. Türkiye, Yunanistan ve İtalya başta olmak üzere NATO'nun güney kanadındaki müttefik ülkelerin katıldığı tatbikatlar, Türkiye'nin NATO bünyesinde yer aldığı ilk müşterek askerî faaliyetlerden biri olarak öne çıkıyor.

Arşivden NATO görüntüleri

Kayıtlar arasında ayrıca Türkiye ile Yunanistan'ın NATO üyeliğinin ardından iki ülke deniz kuvvetleri komutanları arasında gerçekleştirilen karşılıklı resmî ziyaretlere ilişkin görüntüler de yer alıyor. Ortak tatbikat hazırlıkları ve askerî koordinasyona ilişkin bu temaslar, NATO standartlarının uygulanması ve müttefik kuvvetlerin birlikte görev yapabilme kabiliyetinin geliştirilmesi açısından dönemin önemli diplomatik adımları arasında gösteriliyor.

NATO göklerde adlı yapım

NATO GÖKLERDE

Sinema Genel Müdürlüğü arşivinde yer alan filmlerden biri de NATO Enformasyon Servisi tarafından hazırlanan "NATO Göklerde" adlı yapım. Askerî ve sivil havacılık arasındaki koordinasyonu konu alan filmde, hava sahasının ortak kurallarla yönetilmesi, uçuş güvenliği, radar sistemleri ve NATO'nun hava savunma anlayışı dönemin bakış açısıyla aktarılıyor.

NATO tatbikatı

Arşivin dikkat çeken kayıtlarından biri de NATO'nun kuruluşunun 10. yıl dönümü dolayısıyla 1959 yılında düzenlenen törene ait görüntüler oldu. Koramiral Fahri Korutürk'ün katıldığı törene ilişkin görüntüler ilk kez yayımlanırken, kayıtlar daha sonra Deniz Kuvvetleri Komutanlığı ve Cumhurbaşkanlığı görevlerinde bulunacak Korutürk'ün NATO bünyesindeki faaliyetlerine de ışık tutuyor.

Sinema Genel Müdürlüğü tarafından erişime açılan tarihî film arşivi, Türkiye'nin NATO üyeliğinin ilk yıllarına, Soğuk Savaş dönemindeki diplomatik ve askerî faaliyetlerine, uluslararası temsiline ve ittifak içerisindeki rolüne ilişkin önemli görsel belgeleri araştırmacılar ve kamuoyuyla buluşturuyor.

Adnan Menderes

Öte yandan arşivden çıkan bu görüntüler Türkiye'nin NATO'da geldiği konumu da bir kez daha gözler önüne serdi. 1952'de Adnan Menderes'in Türkiye'yi NATO'ya taşımasıyla başlayan süreç; İnönü, Demirel, Ecevit ve Özal dönemlerinde farklı güvenlik sınamalarından geçti. Recep Tayyip Erdoğan döneminde ise Türkiye, sadece NATO'nun sınır güvenliğini sağlayan bir ülke değil; savunma sanayisi, diplomatik girişimleri ve bölgesel krizlerdeki etkisiyle ittifakın karar mekanizmalarında ağırlığı artan stratejik bir aktör konumuna ulaştı. Adnan Menderes'ten Başkan Recep Tayyip Erdoğan'a kadar Türkiye'nin NATO ile kurduğu ilişkiler ve kırılma noktaları.

1952 – ADNAN MENDERES: TÜRKİYE NATO'YA KATILDI

18 Şubat 1952'de Türkiye, Demokrat Parti hükümeti döneminde NATO'nun 13. üyesi oldu. Kore Savaşı'na asker gönderilmesi, üyelik sürecini hızlandıran en önemli gelişmelerden biri oldu. Türkiye, Soğuk Savaş boyunca NATO'nun güneydoğu kanadının temel savunma ülkesi haline geldi.

1957 – İLK NATO ZİRVESİ

Başbakan Adnan Menderes, Paris'teki NATO Zirvesi'nde Türkiye'yi temsil etti. Türkiye'nin Batı ittifakındaki stratejik rolü uluslararası platformda daha görünür hale geldi.

İsmet İnönü

1960'LAR – İSMET İNÖNÜ DÖNEMİ

Kıbrıs gerilimi ve Johnson Mektubu (1964), Türkiye'nin NATO ve ABD ile ilişkilerinde ilk ciddi kırılmalardan biri oldu. Ankara, ittifak içinde daha bağımsız bir dış politika arayışına yöneldi.

Bülent Ecevit

1974 – BÜLENT ECEVİT

Kıbrıs Barış Harekâtı gerçekleştirildi. ABD'nin silah ambargosu NATO içinde önemli bir kriz yarattı. Türkiye, güvenlik politikalarında milli savunma sanayisinin önemini daha fazla vurgulamaya başladı. Amerika o dönem uyguladığı ambargonun benzerini bugün CAATSA yaptırımlarıyla uyguluyor.

Turgut Özal

1980'LER – TURGUT ÖZAL

Soğuk Savaş'ın son döneminde Türkiye, NATO'nun bölgesel caydırıcılığında kritik rol üstlendi. Savunma modernizasyonu hız kazandı.

İncirlik Üssü



1991 – KÖRFEZ SAVAŞI

Cumhurbaşkanı Turgut Özal döneminde Türkiye, NATO'nun güney kanadındaki önemini yeniden ortaya koydu. İncirlik Üssü ve bölgesel güvenlik iş birlikleri öne çıktı.

1999 – SÜLEYMAN DEMİREL / BÜLENT ECEVİT

Washington Zirvesi'nde NATO'nun yeni stratejik konsepti kabul edildi. Türkiye, Balkan operasyonlarında aktif rol aldı.

Recep Tayyip Erdoğan

2002–2014 – RECEP TAYYİP ERDOĞAN (BAŞBAKAN)

NATO operasyonlarına katkı artırıldı. Türkiye, Afganistan'da ISAF komutasını birkaç kez üstlendi. İstanbul (2004) NATO Zirvesi'ne ev sahipliği yaptı. Savunma sanayisinde yerlileşme politikaları hız kazandı.

2016 – DARBE GİRİŞİMİ SONRASI

Türkiye, NATO müttefiklerinden terörle mücadelede daha güçlü dayanışma beklentisini dile getirdi. FETÖ ve PKK/YPG konuları NATO gündemlerinde sıkça yer aldı.


2019–2022 S-400 GERİLİMİ

S-400 alımı nedeniyle Türkiye-ABD ilişkilerinde gerilim yaşandı. Buna rağmen Türkiye, NATO üyeliğini sürdürerek ittifak içindeki stratejik konumunu korudu.

2022 – MADRİD ZİRVESİ

İsveç ve Finlandiya'nın üyelik sürecinde Türkiye'nin güvenlik talepleri ön plana çıktı. Üçlü Muhtıra imzalanarak terörle mücadele konusunda taahhütler alındı.

Başkan Erdoğan NATO zirvesinde

2023–2025

İsveç'in NATO üyelik süreci TBMM onayından geçti. Türkiye, Karadeniz güvenliği, Ukrayna-Rusya savaşı ve savunma sanayisindeki rolüyle NATO'nun en kritik aktörlerinden biri olmayı sürdürdü.

2026 – ANKARA ZİRVESİ

Başkan Recep Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğinde NATO liderleri Ankara'da bir araya gelecek. Türkiye, 74 yıl sonra da NATO'nun güney kanadındaki belirleyici ülkelerden biri olarak zirvenin merkezinde yer aldı.

TAKVİM UYGULAMASINI İNDİRMEK İÇİN TIKLAYIN

SONRAKİ HABER

NATO Zirvesi'nde TOGG imzası

ÖNCEKİ HABER

NATO 3.0 ve Türkiye'nin önemi

Samet Baş Takvim.com.tr Güncel