Yanı başımızdaki koronavirüs tehlikesi! Cep telefonları koronavirüs yayıyor...

Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıkan ve onlarca ülkeye yayılan CorOna virüsü 3 binin üzerinde kişinin hayatına mal oldu. Virüsten korunmak için doktorlar ve bilim insanları pek çok öneride bulunuyor. Her gün düzenli olarak kullandığımız akıllı telefonlar virüsün yayılmasında önemli bir role sahip olabilir. İngiliz Telegraph gazetesinde yer alan habere göre, düzenli olarak temizlenmeyen akıllı telefon ekranları potansiyel tehdite ev sahipliği yapıyor. Aynı habere göre akıllı telefonların cam ekranları virüslere ev sahipliği yapacak ideal bir ortam sunuyor. Uzmanlar enfeksiyon riskini minimuma indirmek için gün içinde pek çok defa kullandığımız akıllı telefonların düzenli olarak dezenfekte edilmesi gerektiğiniz belirtiyor. İngiliz uzmanlar kullanıcılara günde en az iki defa telefonlarını dezenfekte etmeleri gerektiği uyarısında bulunuyor. CORONAVİRÜS İNSANLARA NASIL BULAŞTI? Pangolin, yeni Corona virüs salgınındaki son halka olabilir. Ama SARS ve MERS salgınlarında olduğu gibi, yarasaların bu ölümcül virüsün ana kaynağı olma ihtimali yüksek. Peki virüs nasıl bulaştı? Covid-19 adı verilen yeni Corona virüs nedeniyle yaşamını yitirenlerin sayısı binleri aştı.Yapılan bir çalışma, nesli tükenmekte olan pangolinlerin; yeni Corona virüs ile yarasalar ve insanlar arasındaki olası bağlantıyı oluşturduğunu ortaya koydu. Hastalığın çıkışına ilişkin ilk spekülasyonlar deniz ürünleri ve yılanları işaret etse de, Güney Çin Ziraat Üniversitesi, pangolinlerdeki bir virüsün genetik sıralamasının yeni tür Corona virüs ile yüzde 99 örtüştüğünü ortaya çıkardı. Bu da, virüsün insanlara bulaşmadan önce yarasalardan pangolinlere geçmiş olabileceği olasılığını gündeme getiriyor. Soyu tükenmekte olan pangolinler, dünyada yasadışı yollarla en çok pazarlanan hayvanlar arasında bulunuyor. PEKİ YARASALAR? Bu yarasalardan geçen ilk virüs vakası değil. Ebola'nın yarasalardan bulaştığı düşünülüyor. Corona virüsün diğer iki türü olan ve 2003 yılında Asya'da ortaya çıkan SARS'ın (ağır akut solunum yolu yetersizliği sendromu) yarasalardan misk kedilerine ve ardından insanlara; 2012'de yayılan ve yaklaşık 2 bin 500 kişiyi etkileyen MERS'in (Ortadoğu solunum sendromu) de yarasalardan develere ve ardından insanlara bulaştığı tahmin ediliyor. Teksas Üniversitesi Viroloji Bölümü'nde profesör olan Yan Xiang, yarasa nüfusunun büyüklüğü ve yaygınlığı düşünüldüğünde bu sonucun şaşırtıcı olmadığına dikkat çekiyor. Yarasalar, bütün memeli türlerinin yüzde 20'sini oluşturuyor. Bin 300'den fazla türü bulunan yarasaların bazıları 40 yıla yakın yaşıyor. Uzmanlar, yarasaların bağışıklık sistemlerinin bu kadar çok virüsün barınması için ideal olduğu görüşünde. Xiang, biliminsanlarının bu sistemdeki büyük resmi hâlâ göremediğini söylerken, memelilerin 'doğal bağışıklığının' iki ana ögesi bulunduğunu belirtiyor: Yüksek vücut sıcaklıkları ve vücudun virüse karşı harekete geçmesini sağlayan interferon oranının yüksekliği. Uçabilen tek memeli türünün yarasalar olduğunu hatırlatan Xiang, bunun vücut sıcaklığını ve metabolizmadaki hızı arttıran bir etken olduğunu belirtiyor. Bu nedenle de yarasaların sürekli 'ateşli' olduğunu kaydediyor. Bazı biliminsanları, yarasaların bu durumla başa çıkmak için bağışıklık sistemlerini bastırdığını, bunun da daha fazla virüsü tolere edebilmelerine imkan sağladığını savunuyor. PANGOLİN BAĞLANTISI Ancak Corona Virüsün yarasalarda ortaya çıkması, virüsün doğrudan yarasalardan insanlara geçtiği anlamına gelmiyor. Hayvanlardan insanlara geçen bir virüs türü olan Corona virüs, hayvanlara bulaştığı zaman, insanlara geçmesini ve yayılmasını kolaylaştıran bazı genetik mutasyonlara uğruyor. Xiang da, Güney Çin Ziraat Üniversitesi'nde binden fazla vahşi hayvan üzerinde yapılan çalışmanın ardından, Corona virüs ve pangolinler arasında bir bağlantı olabileceğine 'ikna olmuş' durumda. Xiang, Ekim 2019'da yayınlanan ve Malezya'dan Çin'e kaçırılan hasta pangolinlerin gen haritasını gösteren bir çalışmada Corona virüse rastlandığını söylüyor. Ortaya çıkan son Corona virüsün de, buna benzer iki Corona virüsün karışımı olduğunu belirtiyor. Xiang, Deutsche Welle'ye yaptığı açıklamada, virüsün insanlara doğrudan yarasalar aracılığı ile geçmememiş olabileceğini, aradaki başka bir hayvan üzerinden mutasyona uğrayarak insanlara bulaşmış olabileceğini anlatıyor. Bu hayvanın pangolin olabileceğine işaret eden Xiang, ancak yine de bu bağlantının çok spekülatif olduğuna ve daha derin araştırmayı gerektirdiğine dikkat çekiyor. SAVUNMA MEKANİZMALARI KORUYOR 'Bu tarz virüslerin yaratabileceği yıkımları kestirmek kolay değil' diyen Londra King's College'dan viroloji uzmanı Stuart Neil, bu tür salgınların yine de çok sık yaşanmadığına işaret ediyor. 'Doğası gereği ölümcül olan bir virüs yoktur, çünkü yarasalarda görülen Corona virüste olduğu gibi, bir tür için zararsız olan diğer tür için ölümcül olabilir' diyen Neil, bunun tamamen 'savunma mekanizmaları ve virüsle kurulacak uyuma bağlı' olduğunu belirtiyor. İnsanların vahşi hayvanların yaşam alanlarına daha çok müdahale etmesi nedeniyle bu tür salgınların görülme ihtimalinin daha yüksek olduğu konusunda uyarıda bulunan Neil, bu virüsün yayılma nedenlerinden birinin insanların hayvanlara yönelik tutumu olduğunu ifade ediyor. KORONAVİRÜSTEN NASIL KORUNURUZ? Coronavirüs ne yazık ki tüm dünyanın kaçamadığı bir gerçek haline geldi. Bazı ülkelerde etkinlikler iptal edildi, ibadethaneler kapatıldı, uygun olanlar işlerini evlerinden yapmaya başladı. Peki henüz bir ilaç bulunmadığına göre, koronavirüs salgınıyla nasıl mücadele edebiliriz? İşte Atlantico'dan sizin için derlediğimiz pratik bir coronavirüsten korunma rehberi. SOSYAL UZAKLAŞMA PRATİĞİ Üzgünüz ancak, salgın hastalıklar durumunda sosyal hayatınıza bir kısıtlama getirmeniz gerek. Ne kadar az insanla etkileşime geçerseniz, hastalıktan uzak kalma şansınız o kadar fazla. TEMEL TÜKETİM MADDELERİNİ STOKLAYIN Tabi ki daha önce gördüğümüz 'kıyamet sığınakları' gibi değil, temel gıda ihtiyaçlarınızı depolayın. Bu siz marketlere, pazarlara gitme zorunluluğundan kurtarır. Özellikle bir kaç günlük yiyeceklerinizi stoklayabilirsiniz. Stoklama sırasında dikkat etmeniz gereken husus bozulmayan yiyecekleri tercih etmeniz gerektiği. SABİT İLAÇ KULANANLAR DİKKAT! Her gün ilaç alma zorunluluğunuz varsa (örneğin tansiyon ilaçları gibi) evde yeterli miktarda bulunduğuna emin olun. Ayrıca tedbir olarak evde ateş düşürücü olduğuna emin olun. Koronavirüse karşı kullanılsa da bir fayda etmezler ancak ilk etapta kullanılabilir. KAPIYI KİME AÇTIĞINIZA DİKKAT EDİN Evinizdeyseniz ve sağlıklıysanız hiçbir şeyi riske atamazsınız. Bu yüzden kapıyı kime açtığınıza dikkat eden. Örneğin; bir postacı, kurye kapınıza geldiğinde temastan kaçının, aranıza mesafe koyun (uzmanlar 1,5 metre diyor) ve maske takın. Maskeler kısa süreli bir koruma sağlayabilir. Ancak bir maskeniz yoksa kendi maskenizi üretebilirsiniz. Bir masa örtüsü iyi bir maske olabilir. ELLERİNİZİ YIKAYIN Ellerinizi bol bol yıkamanızda fayda var. Özellikle ellerinizi yıkamanız gereken bir nokta var ki, bu çok önemli... Yemek hazırlamadan ve yemeden önce mutlaka ellerinizi 20 saniyeden az olmayacak şekilde yıkayın. Ayrıca pişirdiğiniz yemeğin yüksek ısı da iyi piştiğine dikkat edin. Evinizde yüzeyleri temiz ve kuru tutmalısınız. Özellikle çalışma masanızı dezenfekte etmelisiniz. Ancak bunu sık sık yapmanıza gerek yok. VE SON OLARAK; Koronavirüse karşı kullanılabilecek herhangi bir ilaç henüz olmadığı için evde ilaç stoklasanız dahi bir işe yaramazlar. Bu yüzden kullanmak zorunda olduğunuz ilaçları bulundurun. KORONAVİRÜSTEN KORUYAN 13 ÖNERİ Çin'de ortaya çıkan ve tüm dünyada 2 bin 700'den fazla ölüme neden olan yeni tip corona virüse (Covid-19) dair bilinmesi ve yapılması gerekenleri Prof. Dr. Osman Müftüoğlu sıraladı. 'Bizim için şimdilik sadece 'dikkatli olmak' yetiyor' diyen Müftüoğlu 13 maddede yapılması gerekenleri yazdı. Ellerinizi en geç iki saat ara ile bol su ve sabunla en az 30 saniye iyice ovarak yıkayınız. Şüpheli yerlerde yıkamayı takiben musluk kapatmada ve kapı-açma kapamada temiz bir kâğıt peçete kullanınız. Okul dönüşü çocuklarınıza el, yüz ve mümkünse beden temizliği (tüm duş) yaptırınız. El sıkma ve öpüşme şeklindeki selamlaşmalardan sakınınız. Ateş, öksürük, aksırığı olanlarla temastan sakınınız, temas halinden hemen sonra ellerinizi iyice yıkayınız. Günde 4-5 kez tuzlu su ile gargara yapmayı deneyiniz. Evinizi (işyerinizi, okulu, sınıfı) sık sık havalandırınız. Ateş, boğaz ağrısı, öksürük, nefes darlığı, yorgunluk gibi ortak belirtilerde acil yardım için Sağlık Bakanlığı'ndan (112) yardım isteyiniz. Beslenme, düzenli uyku, kişisel hijyen konularında çok daha duyarlı ve dikkatli davranınız. Ateşi, öksürüğü, boğaz ağrısı olan çocukları okula yollamayınız. Sizde aynı işaretlerden varsa işe gitmeyiniz, istirahat ediniz ve çevrenizi bulaşma konusunda uyarınız. Bağışıklık gücünüzü azaltabilecek ilaçlardan, takviyeler ve girişimlerden uzak durunuz. Çiğ gıdaları dikkatli tüketiniz. Hayvansal besinleri pişirmeden yemeyiniz. PANDEMİ RİSKİ VAR MI? Müftüoğlu'nun bugünkü yazısından öne çıkanlar şöyle: Üzülerek belirteyim: Corona virüs de bu virüsten kaynaklanan ve Covid-19 adı verilen hastalık da pek çok doktor gibi beni de yanılttı. Gelişmelere bakılırsa şimdilik 40'dan fazla ülkede görülen bu salgın, bir süre sonra 'tüm dünyayı ilgilendiren' bir bulaşıcı/salgın hastalık kategorisine bile girebilir. Virüsün dış ortama aşırı dayanıklı olması, inkubasyon yani kuluçka süresinin uzunluğu ve bulaşıcılık (enfeksiyozite) kabiliyetinin yüksekliği hastalığın beklenenden daha hızlı yayılmasının ve çok sayıda insanının hayatını sonlandırmasının en önemli sebepleri. YAŞLILARA DİKKAT Tehlike özellikle yaşlı ve düşkün insanlar için çok ciddi. Kanaatimce bizde de alınan önlemler önümüzdeki günlerde daha da sıkılaştırılacak, koruyucu tedbirler muhtemelen 'kırmızı kategoriye' çıkarılacak. Bizim için şimdilik sadece 'dikkatli olmak' yetiyor. Zira henüz hiçbir vatandaşımızda bu virüs ve buna bağlı Covid-19 hastalığı teşhis edilmedi. PANDEMİ: Tüm dünyayı ilgilendiren bulaşıcı salgın hastalığa verilen genel ad. BİR SORUNA NE ZAMAN 'PANDEMİ' DENİR? Bilelim ki corona virüs tehdidi, yani Covid-19 denilen hastalık henüz 'pandemi' düzeyinde değil. Peki, pandemi ne demek? Anlamı, önemi ne? Pandemi sözcüğü 'dünyanın pek çok farklı yerinde eşzamanlı olarak hızla yayılan ve çok sayıda insanı tehdit eden bulaşıcı bir hastalığın mevcudiyeti halinde' kullanılıyor. Eğer bir bulaşıcı hastalık 'yeni ve farklı bir virüs ile oluşuyor, insandan insana çok kolay bulaşabiliyorsa' işte o zaman tehdit önemsenmeye başlıyor. Bir salgına pandemi denilip denilmeyeceğine Dünya Sağlık Örgütü karar verebiliyor. İyi haber şimdilik şu: Dünya Sağlık Örgütü yetkilileri pandemi ilanı için henüz erken olduğu görüşündeler. KULUÇKA SÜRESİNE DİKKAT Corona virüs 'kuluçka dönemi', yani mikrobun kapıldığından hastalığın ortaya çıkmasına kadar geçen süre için ortalama 14 gün deniyor. Ne var ki bazı uzmanlar, bu sürenin 24 güne kadar uzamasının mümkün olabileceği görüşündeler. Hatta bazı kişiler hiç hastalanma belirtisi göstermeden, yani hiç hastalanmadan da bu virüsü yayabiliyor. Kısacası tedbirli olmak, koruyucu önlemleri dikkatle uygulamak şart! BELİRTİLERİ NELER Öksürük ve hapşırma önemli işaretler. Ateş genelde hep var. Baş ağrısı, nefes darlığı da işin ciddiyetini gösteren belirtiler. Genelde ilk belirti ateş. Bunu kuru bir öksürük izliyor. Soğuk algınlığı ve gripte sık görülen burun/boğaz sıkıntısı burada pek görülmüyor. Nefes darlığı en önemli ve tehlikeli belirti, 'Acil tıbbi müdahale gerekiyor' anlamına geliyor.