Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü'nün (OECD) verilerine göre, 7 milyar nüfuslu dünyada 1 milyar engelli var. 83.6 milyon nüfusu olan Türkiye'de ise engelli sayısı 10 milyonu buluyor. Engellilerin hem iş hayatına hem de toplumsal hayata katılabilmeleri için devlet ve özel sektör, eğitimden sağlığa, istihdamdan ailelere kadar çeşitli isimler altında çok sayıda destek sağlıyor. Emeklilik, vergi, ulaşım gibi konular bunların başında geliyor. Bu önemli haftanın da etkisiyle milyonlarca engellinin hayatına dokunan uygulamaları derledik.
KAMU VE ÖZELDE ÖNCELiK
50 ve üzeri çalışanı bulunan özel sektör işyerlerinde en az yüzde 3, kamuda yüzde 4 engelli personel çalıştırılması zorunlu. Kotanın üzerinde engelli çalıştıran sigorta prim teşviği alıyor. Engelli memura isteği dışında gece nöbeti ve fazla mesai yaptırılamıyor. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın verilerine göre, 2002'de memur olarak istihdam edilen engelli kişilerin sayısı 5 bin 777 iken, Nisan 2021 itibarıyla bu sayı 60 bin 432'ye yükseldi.
KORUMALI İŞYERLERİ
Bakanlık, engelliler arasında istihdama katılmada en fazla güçlük yaşayan zihinsel ve ruhsal engelli bireyleri de korumalı işyerleriyle destekliyor. Korumalı işyerlerini oluşturanlara ücret desteği, çeşitli vergi indirimleri ve muafiyetler sağlayan bakanlık, buralarda çalıştırılan her bir engelli için 914.41 lira ücret desteği veriyor.
EMEKLİLİK YAKIN
Emeklilik her çalışanın hayali. Engelli çalışan için ise kıymeti daha büyük. Bu nedenle daha fazla yıpranmamaları için devlet engelli vatandaşlara 'erken emeklilik' hakkı tanıyor. İşe girişten sonra engelli hale gelip yüzde 60 ve üzerinde çalışma gücünü kaybedenler 'malulen emeklilik' hakkı elde ediyor. Malulen emeklilik için en az 10 yıllık sigortalılık süresi aranıyor. Yüzde 40 ve üzeri çalışan engelliler ise işe giriş tarihlerine göre 'kademeli erken emeklilik' hakkına sahip. Bağkur engelli emekliliği hakkı 1 Ekim 2008 sonrası yasa ile yürürlüğe girdi.
EV VE ARAÇ ALIMINDA VERGİ AVANTAJI
Her vatandaş gibi engelliler de vergi mükellefi. Ancak bu konuda bazı istisnalar var. Örneğin, 200 metrekareye kadar tek konutu olan engelli, Emlak Vergisi ödemiyor. Kişilere engellilik derecesine göre 380 lira ile 1.500 lira arasında vergi muafiyeti uygulanıyor. Muafiyetten ücretli çalışan, serbest meslek erbabı engelli ve ailesinde bakmakla yükümlü olduğu bir engeli bulunan ücretli çalışan yararlanabiliyor. Ayrıca engellinin kullanımı için üretilmiş her türlü ekipman Katma Değer Vergisi'nden (KDV) istisna tutuluyor.
