Ücretsiz izin iş sözleşmesinin askıya alınması sonucunu doğuran bir uygulamadır. Bu uygulama ile işveren ücret ödeme borcundan geçici süre ile kurtulurken, çalışan da aynı süre ile iş görme borcundan kurtulmaktadır.
Hangi nedenle başvurulursa başvurulsun, ücretsiz izinler çalışanın ücret hakkını, işverenin de işçiyi çalıştırma hakkını geçici süreyle ortadan kaldırdığından çalışma şartlarında esaslı değişiklik oluşturmaktadır.
Bu nedenle ancak iki tarafın da rıza ile yürürlüğe konulabilmektedir. Bunun istisnası İş Kanununun taraflardan birine tek taraflı ücretsiz izin uygulama hakkı tanımasıdır.
İSTİSNALAR VAR
İşçilerin tek taraflı olarak ücretsiz izin hakkına sahip olduğu durumlar, işverenlerin tek taraflı ücretsiz izin hakkına sahip olduğu durumlardan daha geniştir. İşçilerin ücretsiz izin haklarının başında, kadın işçilerin doğumdan sonra altı aya kadar talep edebildikleri ücretsiz izin gelmektedir.
Yıllık iznini şehir dışında geçirecek işçilerin kullanabilecekleri yol izni de ücretsiz izne örnek diğer bir durumdur. Son dönemde gündem olan bedelli askerlik yapacakların kullanabilecekleri izin de ücretsiz izindir. İşverenin tek taraflı ücretsiz izin verebileceği durum ise sadece işyerinde deprem yangın sel gibi zorlayıcı bir nedenin ortaya çıkması ya da ekonomik güçlüklere bağlı kısa çalışma talebinin İŞKUR tarafından kabul edilmesidir. İşverenler açısından tek taraflı ücretsiz izin hakkı sınırlandırılmıştır.
