Milyonlarca kişi bunu merak ediyor! EYT’liye emeklilik hesabı! EYT’lilerin maaşı nasıl hesaplanacak?

Uzun süredir gündemde olan ve çözüm arayışı süren Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) ile ilgili gelişmeler merakla bekleniyor. Çözüm için değişik formüllerin masada olduğu biliniyor. Ancak öncelikle kimlerin bu yasa ile emekli olabileceği de belirlenmesi gerekiyor. Genel olarak EYT olarak ifade edilen kesim 9 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olmuş yıl ve prim şartını tamamlamış ve yaşı bekleyen sigortalılardan oluşuyor. Ancak farklı kurumlarda çalışmaların olması, bazı sigortalıların prim bazılarının yıl şartını tamamlamamış bulunması çalışmaları zorlaştırıyor. Bu konuda daha önce değişik formüller üzerinde durulmuştu. Sadece prim ve yılı doldurmak yeterli denilirken, bir başka formülde belli bir yaşın da doldurulmuş olması gündeme gelmişti. Yine yaş şartını doldurulmasına kalan süreye göre belli oranlarda maaş indirimi yapılması şeklinde uygulanan Almanya ve Finlandiya modelleri de tartışılmıştı. Ayrıca kademeli emeklilik ve kısmi emeklilik de konuşulmuştu. Bütün bu formüller çerçevesinde yapılacak çalışma için 5 adımlı bir çözüm sistemi de bulunuyor.1-KAPSAMIN TESPİT EDİLMESİ Öncelikle EYT yasasının kapsamının belirlenmesi gerekiyor. Yani kimlerin hak sahibi olacağı, yada olduğunun tespiti lazım. Böylece yasa çıkar çıkmaz hemen emeklilik hakkı kazanacakların sayısı da ortaya çıkacak. Bu sayının belirlenmesi ile birlikte maliyet hesapları daha kolay yapılabilecek. Ancak genel çerçeveye bakıldığında EYT'li grubu 9 Eylül 1999 öncesinde ilk kez sigortalı olarak çalışmaya başlamış, yıl ve prim şartını tamamlamasına rağmen yaş şartı getirildiği için emekli olamamış sigortalılar oluşturuyor. Bu tarihten önce sigortalı olanlar için yaş dışında erkeklerde 25 kadınlarda ise 20 yıl sigortalılık süresi şartı var. Bu sürede çalışıyor olmak ya da sigortalı olmak gerekmiyor. İlk sigorta olunun tarihten bu güne kadar erkekler için 25 kadınlar için ise 20 yılın geçmesi gerekiyor. Bu şarta bakıldığında 9 Eylül 1999 tarihi itibariyle kadınlar için 20 yıllık süre 2019 yılının 9 Eylül tarihinde dolmuş durumda. Erkekler için ise 2022 yılına göre 1997 yılı ve öncesinde sigortalı olanlar için 25 yıl tamamlanmış durumda. Daha sonra sigortalı olanlar için de 25 yılın geçmesi gerekiyor. Ancak bu tarihten önce Emekli Sandığı'na girmiş ya da Bağ-Kur'lu olmuş EYT'liler de mevcut. Bütün bunlar ayrı ayrı değerlendirilerek kapsamlı bir çalışma yapılacak. Böylece yasanın da bir çerçevesi ortaya çıkacak2- EMEKLİLİK ŞARTLARININ BELİRLENMESİ Kapsamın belirlenmesinden sonra emeklilik şartlarının da tespit edilmesi gerekiyor. Bu noktada kimin hangi şartlarda emeklilik hakkı kazanacağı önem kazanıyor. Yani primini ve yılını dolduranların başka şarta bakılmaksızın emekli edilmeleri şeklinde bir öneri bulunurken burada farklı kurumlarda çalışmış (memur, esnaf, Bağ-kur Emekli Sadığı gibi) kişilerin hangi statüde emekli olacaklarının da tespiti gerekiyor.Burada belli bir yaşın üstünde olanlara emeklilik verilmesi gibi bir formül de konuşulurken, kademeli olarak emeklilik hakkının verilmesi de söz konusu olabilecek. Bütün bu formüllerin çalışılıp karar verilmesi gerekiyor. Böylece kapsama giren kişilerin belli şartları da tamamlamaları gerekecek. 3- MALİ BOYUTUNUN TESPİTİ VE KAYNAK BULUNMASI Emeklilikte Yaşa Takılanlar'ın sayısı ile ilgili 5 milyon kişi gibi sayılar ortaya atılsa bile kesin bir rakam yok. Ancak farklı kurumlardan sigortalıların olduğu bir yapısı olması dolayısıyla çok sayıda insanı ilgilendiriyor. Bu noktada kapsam belirlendiğinde sayı da ortaya çıkacak. Bu yönüyle kaç kişinin emekli olabileceği ve kaç lira maaş alacağı hesaplanarak konunun mali boyutu da ortaya çıkartılacak. Mali boyut ortaya çıktıktan sonra bu paranın bütçeleştirilmesi ve kaynağının da sağlanması ile ilgili de çalışma yapılacak. 4- UYGULAMA USULÜNÜN BELİRLENMESİ Bu aşamada uygulamayla ilgili kısımların da tespit edilmesi gerekiyor. Yani hak sahiplerinin belirlenmesi, onların emeklilik işlemlerinin usul ve esaslarının tespit edilmesi önem kazanıyor. Örneğin 9 Eylül öncesinde sigortalı olmuş ancak şimdi memur olarak çalışan birisi yasa çıktıktan sonra hangi kurumdan emekli olacak? Bu kişi memurluğa devam etmek istiyorsa EYT'li diye resen emekli mi edilecek? Gibi karmaşık soruların da cevap bulması gerekiyor. Yani kişilerin müracaatının şart olup olmadığı da burada önem kazanacak. 5-YASALAŞMA AŞAMASI Bütün çalışmalar tamamlandıktan sonra uygulamanın başlayabilmesi için yasal çalışmanın da yapılması gerekiyor. Bunun için de bir taslak metnin oluşturulması ve bunun TBMM gündemine gelmesi gerekiyor. Burada milletvekillerinin de itiraz ve katkıları olacaktır. Bu süreçte yasa tasarısı Meclis'ten geçtikten sonra uygulanması için de yönetmeliklerin çıkartılması gerekiyor EYT'LİYE EMEKLİLİK HESABI Emeklilikte Yaşa Takılanlar ile ilgili komisyon kurulacağı haberleri umutları artırdı. Komisyon öncelikle kapsamı belirleyecek ardından da hesaplamanın nasıl yapılacağını çalışacak. Tabi masada alternatifli taslaklar bulunacak. Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) ile ilgili çalışmalar hız kazandı. Geçen hafta EYT federasyon ve platform temsilcilerinden oluşan bir heyet AK Parti Grup Başkanvekili Muhammet Emin Akbaşoğlu ile MHP Grup Başkanvekili Erkan Akçay ile ayrı ayrı görüşerek sorunlarını iletti. Bu konuda her iki partinin de zaten çalışmaları bulunuyordu. Daha önce açıklama yapan Akbaşoğlu, 3600 ek gösterge çalışmalarından sonra sıranın EYT'ye geleceğini ve çalışmaların bu yıl tamamlanacağını söylemişti. Şimdi ise konuyla ilgili bir komisyon kurulması gündemde. Komisyon hem sorunu ortaya koyacak hem de taslak üzerinde çalışacak. ÖNCELİK KAPSAMDA Komisyonun ilk başta üzerinde duracağı konu ise kapsam olacak. Kimlerin bu haktan yararlanacağı konusu netlike kazanacak ve böylece hak sahiplerinin sayısı da ortaya çıkmış olacak. Kapsamın belirlenmesinde öne çıkan tarih 8 Eylül 1999 oluyor. Bu tarihten önce sigortalı olmuş SSK'lılarda erkekler için 25 kadınlar için ise 20 yılın geçmesi gerekiyor. Ayrıca işe giriş tarihine göre de 5000 ile 5975 arasında prim ödenmesi isteniyor. Bunları tamamlayıp yaş artına takılanlar kapsamda sayılıyor. Bu arada 3600 günü tamamlamış olanlar da kısmi emeklilik hakkını elde etmiş bulunuyor. Bağkur ve Emekli Sandığı kapsamında sigortalı olanlar ile farklı kururmlarda sigorta yaptırmış olalar için ise ayrı hesaplar yapılıyor. HESAPLAMA NASIL YAPILACAK? EYT kapsamının belirlenmesinden sonra emeklilik şartları için değişik formüller masaya gelecek. SSK'lılarda primi az olanlara kısmi emeklilk yıl ve primi tamamlayanlara yaş şartı olmadan ya da 50 yaş formülüyle emeklilik ile maaştan belli oranda kesinti yapıldığı Finlandya modeli bunlardan bazıları. Farklı kurumlarda çalışanlarda ise son 7 yıllık sigortalılık süresindeki 3,5 yıla bakılıyor. Hangi kurumda fazla prim varsa o kurumdan emeklilik gerçekleşiyor. SADECE PRİM VE YILLA NASIL EMEKLİLİK OLACAK? Bu dururm ağırlıklı olarak SSK'lılar için geçerli oacak. Yaş dışında şartları tamamlayanlar için emeklilik hesabı prim ve yıla göre yapılacak. Eğer herhangi bir yaş sınırı gelmezse hesaplamalar şöyle olacak: Birinci örnek: Ahmet bey 15 Haziran 1991 tarihinde ilk kez sigortalı olmuş. Ahmet Bey 1972 doğumlu olsun. O tarihten bu yana çalışan Ahmet Bey'in şuanda 7500 prim günü ödenmiş durumda. Ahmet Bey için şuanda emeklilik şartları 25 yıl 53 yaş ve 5600 gün. Baktığınızda 25 yılı 15 Haziran 2016 tarihinde tamamlandı. Primi zaten dolmuş durumda.Buna göre Ahmet Bey yaşını bekliyor yani yaş şartına takılmış durumda. Şu anki duruma göre yaşının dolacağı 2025 yılında doğum gününde emekli olacak. Eğer EYT yasası prim ve yılı tamamlayanlarda yaşa bakılmadan emeklilik imkanı getirirse Ahmet bey prim ve yıl şartını tamamladığı için yasanın çıktığı gün emeklilik hakkına kavuşacak. İkinci Örnek: Ayşe hanım 20 Mayıs 1997 yılında ilk kez sigortalı oldu ama fazla çalışma imkanı bulamadığından 5000 günü bulunuyor. Ayşe hanım 1975 doğumlu olsun. Ayşe hanım için emeklilik şartları 20 yıl 53 yaş ve 5900 gün olacaktır. Buna göre 20 yıl şartı tamamlanmış ancak yaş ve prim şartı yerine gelmemiş. Bu durumda Ayşe hanım için 900 gün daha prim gerekecek. Üçüncü örnek: Mehmet bey Ocak 1999 da ilk kez SSK'lı oldu. Yaklaşık 6500 günü var. Mehmet bey prim şartını tamamlamış ancak 25 yıl dolmamış. Eğer yaş şartı aranmaz ise Mehmet bey için emeklilik 2024 Ocak'ta gerçekleşecek. MAAŞ NASIL HESAPLANACAK? Maaş hesabında 3'lü bir sistem uygulanıyor. Buna göre 2000 yılı öncesi,2000-2008 arası ve 2008 sonrası primler için üç ayrı hesap yapılıyor. Tüm kazançlar dikkate alınıyor aylık bağlama oranları ve güncelleme kat sayılarıyla maaş belirleniyor. KISMİ EMEKLİLİK VAR Öte yandan primi eksik olanlar için halen uygulanmakta olan kısmi emeklilik imkanı da bulunuyor. EYT kapsamında olanlar için 3600 gün prim yani 10 yıllık çalışma yeterli oluyor. Ancak burada yaş şartı erkeklerde 60 kadınlarda ise 58'e kadar çıkabiliyor. Burada bir düzenleme imkanı da bulunuyor. STAJ GÜNDEMDE YOK İlk sigortalılığını staj ya da çıraklık ile başlatanlar için bu tarih emeklilik hesaplamasında kullanılmıyor. Burada kısa vadeli sigorta kollarından yani sadece sağlık primleri yatırıldığı için emeklilik işlemi yapılamıyor. Şu anda stajın başlangıç olması ya da borçlanma gibi bir çalışma ise bulunmuyor.