Milyonlarca işçiyi ilgilendiriyor! Kötü niyete 3 kat tazminat...

Çalışanlar ile işverenler arasında yasaların düzenlediği kurallarla birlikte bir iyi niyet de söz konusu olmalı. İşçi işverene karşı görevlerini tam olarak yerine getirirken, işverenin de çalışanının hakkını gözetmesi gerekiyor. Ancak bu ilişki sırasında kötü niyet ortaya çıkarsa, yasalarımız bunun için de tazminat öngörüyor.3 FARKLI TAZMİNAT VAR Yasalarımıza, çalışanın işten ayrıldıktan sonra mağdur olmaması için 3 ayrı tazminat sistemi konulmuş durumda: ● İhbar tazminatı, ● Kıdem tazminatı, ● Geri dönüş tazminatı (veya kötü niyet tazminatı)8 HAFTALIK İHBAR Kıdem tazminatı, kişinin çalıştığı yıl ile brüt maaşının çarpılmasıyla hesaplanıyor. İşten kendi istek ve kusuru dışında çıkartılan (bazı istisnalar ile istifa halinde de ödeniyor) çalışana en az 1 yıllık kıdem olması şartıyla tazminat ödeniyor. Kıdem tazminatından sadece damga vergisi kesilebiliyor. İhbar tazminatı ise çalışılan yıla göre belirleniyor ve 2 haftadan 8 haftaya kadar çıkıyor. Çalışana işten çıkartılacağı önceden bildirilmez ise kıdemine göre bu para ödeniyor. Çalışan da bildirimde bulunmadan ayrılırsa, ihbar tazminatını işverene ödüyor. 30 KİŞİDEN AZ İSE... Geri dönüş tazminatında ise 30 kişiden fazla kişinin olduğu işyerinde çalışanlar, 1 ay içinde dava açtıklarında 8 brüt maaşa kadar tazminat alabiliyor. Bu tazminata arabulucu ya da mahkeme karar veriyor. 30 kişiden az personeli olan şirketlerin çalışanlarının ise farklı bir güvencesi bulunuyor. Bu çalışanlar işe geri dönüş davası açamıyor ancak 'kötü niyet tazminatı' ile alacakları parayı 3'e katlayabiliyor.HAKKINI KAÇIRIYOR Kötü niyet tazminatı, fesih hakkını kullanırken işverenin yaptığı hatalarla ortaya çıkıyor. Birçok çalışan, bundan habersiz olduğu için bu tazminatı kaçırıyor. Oysa dediğimiz gibi ihbar tazminatının 3 katı ödeniyor ve ciddi bir tutar oluşturuyor. Burada çalışanın işten çıkartılırken haksızlığa uğramasına bakılıyor. Örneğin; bir işçi sadece evlendiği için ya da hamile kaldığı için işten atılmışsa, devreye kötü niyet tazminatı giriyor. Yine ırk, cinsiyet ayrımı, sendika üyeliği, hakkını arama gibi konularda da kötü niyet tazminatına hükmediliyor. Ayrımcılık yapıldığında, ayrımcılık tazminatı da devreye girebiliyor. Çünkü işverenin eşit davranma yükümlülüğü bulunuyor.GERÇEK MAAŞ ŞİKAYETİ Bir işveren işçinin gerçek maaşını bordroya yansıtmıyor ve prim-vergi kaçırıyorsa, çalışan da bunu Çalışma Bakanlığı'nın ALO 170 hattına bildirmişse, bu sebeple çıkartıldığında kötü niyet tazminatı yine devreye giriyor. Kötü niyet tazminatına yine arabulucu ya da mahkeme karar veriyor.UZLAŞMAZLIKLAR İÇİN ARABULUCU DEVREDE İşçi-işveren uyuşmazlıklarında zorunlu hale getirilen arabulucuk, 1 Ocak 2018'de uygulanmaya başlandı. Bireysel iş uyuşmazlıklarında, alacak ya da tazminat taleplerinde, kıdem ve ihbar tazminatında, fazla mesai ücreti, kötü niyet tazminatı, işe iade talebi gibi konularda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak gerekiyor. Arabulucu sistemi, sorunlara kısa sürede çözüm yolunu açtı. İş mahkemeleriyle davaların çözüme ulaşması yıllar alabilirken, arabulucular dosyayı en çok 4 haftada karara bağlıyor. Mevzuata göre, arabuluculuk görüşmeleri 3 hafta içerisinde tamamlanıyor. Zorunlu durumlarda arabulucu tarafından bu süre en fazla 1 hafta daha uzatılabiliyor. Edinilen bilgiye göre, iş hukukunda 350 bini aşkın dosyanın yüzde 70'i arabulucu ile çözülerek büyük bir başarı sağlandı.SİZDEN GELEN SORU VE CEVAPLAR Stajyerlik yasası çıkacak mı veya doğum borçlanması yapsam stajyerlik başlangıç tarihinden geçerli olur mu? Mart 1987'den SSK numaram var. 1993'te doğum yaptım. Stajyerlik yasası diye bir şey yok. Bu tür haberlere inanmayın. Ancak doğum borçlanmasında staj başlangıcı sayılıyor. EKSİK AGİ'LERİ TALEP EDİN Evli, eşi çalışan, bir çocuklu öğretmen olarak Nisan 2011'den beri AGİ ödemesini en düşük seviyeden alıyorum. Geriye dönük eksik tutarı talep edebilir miyim? Caner CEYLAN AGİ ödenmiyorsa ya da eksik ödeniyorsa bunu vergi dairesine bildirebilirsiniz. Ayrıca dilekçe ile vergi dairesine başvurup geçmiş eksik AGİ'leri de talep edebilirsiniz. Çünkü bu para sizin hakkınız ve işverenin cebinden çıkmıyor. Size fazladan ödenen bir para da değil, sizden kesilen verginin bir kısmından devlet vazgeçiyor. PRİMİ SGK'YA YATANA İKRAMİYE Banka emeklisiyim. İki bayramda verilen biner lira ikramiye bize verilmiyor. Verilecek mi? Yılmaz ÇELİK İkramiye, primleri SGK'ya yatan emeklilere ödendi. Yasada böyle bir ifade yer aldı. Ancak bazı bankalar kendi istekleriyle emeklilerine ödedi. ALO 170'İ ARAYIN 16 sene çalıştığım işyerinde ve devamında çalıştığım işyerinde primlerim hep asgari ücret üzerinden yatırılmış. Emekli oldum. 8500 iş günüm olmasına rağmen emekli maaşım düşük. Dava açarsam, maaşım yükselebilir mi? Nurten SEVEN Öncelikle durumu ALO 170'e bildirin. Gerçek maaşınız gizlendiyse devlet vergi ve prim kaybetmiş demektir. Böyle bir dava açılabilir mi, bunu bir hukukçuya danışmanızı tavsiye ederim. Çünkü burada SGK'nın hatalı işlemi yok. Gerçek maaşınızı ispatlamanız gerekecektir. YASAĞA UYMAYANA TAZMİNAT YOK Konfeksiyon mağazam var. İşyerinde sigara içmek yasak. Fakat gizli gizli içenler var. Bu işçileri tazminatsız çıkartabilir miyim? Bir işyerinde sigara içme yasağı uygulanıyorsa ve işçinin yasağın söz konusu olduğu bölgelerde sigara içtiği tespit edilmişse, tazminatsız işten çıkartılabilir. Yargıtay bu konuda çoğu kez işçileri haksız bulmuştur. İşçiye getirilecek yasağın hukuki değer taşıyabilmesi için mevzuat, toplu iş sözleşmesi ya da iş sözleşmesi ile konulmuş olması gerekir. Bunlar dışında, işverenin yönetim hakkına dayanarak tek taraflı bir irade ile sigara içme yasağı koyabilmesi olanağının varlığı tartışılabilir. Bununla birlikte, özellikle yangın tehlikesinin bulunduğu işyerlerinde, can ve mal güvenliği yönünden, işverenin sigara içmeyi yasaklaması mümkün sayılmalıdır.TÜM HAKLAR YENİ İŞVERENE GEÇER 2006'da çalıştığım şirket, rızam dışında 10 aylık çalışmam süresince sigortamda giriş-çıkış yapmış. Bu şirket satıldı. Hak talep edebilir miyim? Begum ÖZNURŞirkette çalışma süreniz 10 ay ise zaten tazminat ve izin hakkınız bulunmuyor. Ancak bulunsa bile giriş çıkışlarda size ödeme yaptıklarını onların ispatlaması gerekir. Bu yüzden bu giriş-çıkışlar size zarar vermeyecektir. Yeni sahipler de olsa şirkette tüm haklarınız devam edecektir.EMEKLİLİK HESABI 23.11.1967 doğumluyum. 1993'te sigortalı oldum. 1991 yılında yedek subay olarak askerlik yaptım. Emekli Sandığı üzerinden maaş aldım. Sigortalı başlangıcım 1991 yılı sayılır mı? Mehmet TERTİPLİ Yedek subay okullarında geçen sürelerden sonra ilk asteğmen olduğunuz tarih sizin sigorta başlangıcınız olarak kabul edilir ve emeklilik hesabınız buna göre yapılır. Hatta 3 aylık yedek subay okulundaki süreyi de borçlanabilirsiniz. Ayrıca yedek subaylık sürenizin 4'te 1'i oranında ilk sigorta olduğunuz tarih geri çekilir. Fiili hizmet zammı gereğince bunun için tam ay ve gün bilgisi gerekiyor. Buna göre de 52 ya da 53 yaşında emekli olursunuz. 01.01.1972 doğumluyum. 14.03.1988'de sigorta girişim oldu. Toplam 8800 prim günüm var. Askerlik borçlanması yaparsam emekliliğimi erkene alabilir miyim? Bayram ERSOY 25 yıl 50 yaş ve 5375 gün şartlarınız var. Prim ve yıl tamam, yaşı bekleyeceksiniz. Askerlik sigortadan sonra olduğu için yaşı geriye çekmez. Kasım 1976 doğumluyum. İlk sigorta başlangıcım 1994. Toplam 5600 gün primim bulunuyor. 2014 yılından beri sigorta primi yatırmıyorum. Barış ÖZCAN En az 54 yaş ve 5675 gün gerekiyor. Bu, işe girdiğiniz tarihe göre 55 yaş ve 5750 gün de olabilir. Primi tamamlayıp yaşı beklemeniz gerekiyor.2007 yılında özel bir bankada güvenlik görevlisi olarak işe başladım. Banka bünyesinde özel sigortalı olarak çalışmaktayım. Daha öncesinden 2004 yılından 43 günlük SSK var. Doğum tarihim 31.05.1968. Bülent KURU İlk sigorta olduğunuz tarihe göre 60 yaşında ve 7000 gün prim ödeyerek emekli olabilirsiniz. SİZDEN GELENLER - ekonomi@takvim.com.tr