EYT'de 'Kazai Rüşt' detayı! Emeklilikte Yaşa Takılanlar düzenlemesinde yaş kuralına dikkat! 18 yaş altına EYT yolu

Yaşa takılanlara emeklilik yolunu açacak düzenleme milyonlarca kişi tarafından bekleniyor. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ekiplerinin ilgili bakanlıklarla birlikte yürüttüğü hazırlık sürerken, düzenlemenin Aralık ayında Meclis'e sevk edilmesi planlanıyor. Düzenlemenin detayları henüz açıklanmadı. Yani kimin hangi şartlarla emekli olacağı bilinmiyor. Vatandaşlar şartların yanı sıra düzenleme kapsamına girip girmediğini de merak ediyor. 18 yaş altında 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olarak çalışmaya başlayanlar da bu kişiler arasında... Pek çok çalışan iş hayatına 18 yaşının altında atılıyor. Peki 18 yaş altındaki sigorta primleri geçerli mi? Bu kişiler için nasıl hesaplama yapılıyor? Bu primler EYT kapsamında sayılacak mı? İşte bu sorunun yanıtı... 18 YAŞ ALTINA FARKLI HESAP Emeklilik hesabında 18 yaş altındaki süreler farklı değerlendiriliyor. 18 yaş altında yapılan sigorta ilk işe başlangıç tarihi sayılıyor, primler de emeklilik hesaplamasında kullanılıyor ancak yıl şartı 18 yaşının dolduğu tarihten itibaren işlemeye başlıyor. Yani kadınlar için 20, erkekler için 25 yıl şartı 18 yaşın dolduğu tarihten itibaren hesaplanıyor. YIL NASIL HESAPLANIYOR? Örneğin; 1998'de 16 yaşında işe başlayan bir sigortalı için kadın ise 20 yıl, erkek ise 25 yıl şartı, 18 yaşının dolduğu 2000 yılından itibaren başlıyor. Kadın ise 20 yıl şartı tamamlanmış durumda, erkek ise 25 yıl şartı 2025 yılında dolacak. Yani 25 yıl şartı 2025 yılında tamamlanmış olacak. Emeklilik hesaplamalarında 18 yaş altı başlangıç olarak sayılıp primler hesaplandığı için, 18 yaş altında 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olarak çalışmaya başlayanlar da EYT kapsamına yer alabilecek. KAZAİ RÜŞT KARARI ALINMIŞSA 18 yaş altı çalışmalara ilişkin farklı bir uygulama da var. Kendi nam ve hesabına bağımsız çalışanları ile devlet memuru olan sigortalılardan bir meslek veya sanat okulunu bitirerek, mahkemece ergin kılınmak suretiyle, öğrenimleriyle ilgili görevlerde çalışanlar için 18 yaşın bitirilmesi şartı aranmıyor. Bu durumda 18 yaş altında kazai rüşt kararı tarihinden başlayan sigortalılık başlangıç tarihleri, sigortalılık süresinin başlangıç tarihi kabul ediliyor. BORÇLANMA İMKANI EYT'lilerden fazla primi-yaşı olanların avantajlı olduğu bir formül uygulanabileceği de konuşuluyor. Ayrıca prim günü az olanlar da bulunuyor. Bu kişilerin askerlik-doğum gibi borçlanma imkanlarını değerlendirerek primlerini tamamlama imkanı bulunurken, kısmi emeklilikte de yaş şartında değişiklik yapılması beklentileri var. BAŞLANGIÇ ERKENE ÇEKİLİRSE? 8 Eylül 1999 sonrasında sigortalı olup borçlanmayla işe girişini bu tarihin öncesine çekebilenler de EYT kapsamında yer almak istiyor. Bu kapsamda pek çok talep var.Sigorta başlangıcı 8 Eylül 1999 sonrasında olup askerlik borçlanmasıyla işe girişi 8 Eylül 1999 öncesine çekebilenler, kendilerinin EYT'li sayılmasını talep ediyor.Sigortadan önce doğum yapan anneler de bu çocukları borçlanabilme ve prim kazanma hakkı istiyor. Böylece çok sayıda anne de EYT kapsamına girip, çıkarılacak düzenlemeyle emeklilik imkanına kavuşabilecek. Yine geçmiş yıllarda vergi mükellefi olmalarına rağmen Bağ-Kur kaydı yaptırmayan sigortalılar da bu geçmiş günlerini borçlanarak tescil ettirmeyi talep ediyor. Bu kişilerin beklentilerinin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği düzenlemenin detaylarının açıklanmasıyla ortaya çıkacak. 10 SORU-10 CEVAP * Kimler kapsamda? 8 Eylül 1999 öncesinde sosyal güvenlik sistemine SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı vasıtasıyla girerek çalışmaya başlamış ve prim ödemiş herkes EYT kapsamında bulunuyor. * Nasıl yararlanılacak? Yaş tamamen mi kaldıracak? Kimlerin ne zaman emekli olacağı çıkarılacak yasayla belirlenecek. Bakan Bilgin tek formül olduğunu söyledi ancak bu formül henüz bilinmiyor. Bazı seçenekler gündeme geliyor. En çok beklenen seçenek, 8 Eylül 1999 tarihi öncesinde işe girenlerden prim ve yıl şartını tamamlayanların emekli edilmesini içeriyor. Eğer bu formül hayata geçerse yıl ve prim şartını tamamlamış herkese düzenleme çıkar çıkmaz emeklilik yolu açılacak. Bu 2 şartı tamamlayamayanlar da tamamladıklarında emekli olabilecek.* Kademeli yaş formülü uygulanır mı? Prim gün sayısını doldurup yaşı bekleyenler için bekleme süresinin düşürülmesi de (örneğin 2-3 yıl) mümkün. 8 Eylül 1999'dan önce sigortalı olup emeklilik için yıl ve prim şartını tamamlayanlar bu formülle şimdikinden daha erken yaşta emekli olabilecek. Bazı EYT'liler yasa çıkar çıkmaz emekli aylığına hak kazanabilecek. * Bir yaş sınırı getirilir mi? Yaş şartı kaldırılarak bir yaş sınırı getirilmesi de mümkün. Bu durumda prim ve yılı tamamlayanların emeklilik için bu yaşı da doldurması gerekebilir. Bu yaş sınırı da mesela 50 olabilir. Bu durumda emeklilikte 6-8 yaşa varan avantaj ortaya çıkabilecek.* Kısmi emeklilik de kolaylaşacak mı? Primi az olanlara yönelik kısmi emeklilikte kadınlarda 58'e, erkeklerde 60'a varan yaş şartları söz konusu. Bu yaş şartının esnetilmesi de bekleniyor. * Stajyerler kapsama girecek mi? Geçmişte staj yapanların da EYT kapsamına alınması bekleniyor. Bu konuda yeşil ışık Bakan Bilgin'den geldi. Bakan Bilgin, stajda emeklilik sigortasının yapılmadığını belirterek, 'Bu konunun yeniden ele alınması gerekiyor. Ben bu konuda bir çalışma yaptırıyorum. Bunun sonuçları ne olur? EYT kapsamında da bunu değerlendirmek gerekir çünkü. EYT çalışmamız tamamlandığı zaman, o dosyamız bittiği zaman bu soru da aydınlanmış olur. Bu sorunun yanıtını da orada vermiş olacağız' açıklaması yaptı. Beklenen olursa stajını 8 Eylül 1999 öncesinde yapmış ancak çalışmaya daha sonra başlamış olanlar, borçlanma yaparak sigorta başlangıcını staj tarihi yapabilecek. Bu sayede EYT kapsamına girebilecek.* Takvim nasıl ilerleyecek? EYT'lilere emeklilik yolunu açacak düzenlemenin Aralık'ta Meclis'e sevk edilmesi bekleniyor. Bu durumda düzenleme en erken Aralık'ta yasalaşacak. Yasa çıktıktan sonra da uygulanması için yönetmelikler hazırlanacak. * EYT'lilerin emeklilik işlemleri ne zaman başlayacak? EYT'lilerin ne zaman emekli olacağı hem yasal sürecin tamamlanması, düzenlemede yer alacak yürürlük tarihi ve uygulamaya yönelik yönetmeliklerin çıkarılmasıyla netleşecek.* Emekli aylıkları ne kadar sürede bağlanır? SSK'lıların ve Bağ-Kur'luların aylığa hak kazanma şartlarını yerine getirmeleri halinde aylıkları, yazılı istek tarihini takip eden ay başından itibaren başlıyor. Buna göre, yasa kapsamında emeklilik hakkı kazananlar, eğer düzenleme Ocak ayından itibaren yürürlüğe girerse, dilekçelerini 2023'ün ilk ayında verebilecek. Aylıklar da bu durumda Şubat ayında bağlanacak. * Aylıklar nasıl hesaplanacak? EYT'lilerin emekli aylıkları hesaplanırken tüm kazançlar dikkate alınacak. Diğer emekli aylığı bağlananlar gibi, üç dönem üzerinden hesap yapılacak. Buna göre; 2000 yılı öncesi, 2000-2008 yılları arası ve 2008'in 10'uncu ayından sonraki dönem olmak üzere 3 ayrı hesaplama söz konusu olacak. 3 ayrı hesap yapılıp birleştirilecek. Yani emekli maaşı hesaplanırken tüm kazançlar dikkate alınacak.