Takvim.com.tr Elon Musk neden 72 milyon çocuğun her birine SpaceX hissesi vereceğini açıkladı!
Dünyanın ilk dolar trilyoneri Elon Musk, gelecek yıl ABD'deki 18 yaş altı 72 milyon çocuğun her birine birer adet SpaceX hissesi dağıtacağını duyurdu. Yapay zeka şirketi Anthropic'in hisselerini bir fona devretme kararına tepki göstererek "doğrudan halka verilmeli" çıkışı yapan Musk'ın bu vaadi, bugünkü fiyatlarla yaklaşık 10,5 milyar dolarlık dev bir servet transferi anlamına geliyor.
Takvim.com.tr Giriş Tarihi:
Uzay ve havacılık şirketi SpaceX ile elektrikli araç üreticisi Tesla'nın sahibi Elon Musk, gelecek yıl ABD'deki 18 yaş altı her çocuğa kendi paylarından birer adet SpaceX hissesi dağıtmayı planladığını açıkladı. Sahibi olduğu sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı ve profilinin en üstüne sabitlediği paylaşımda şu ifadeleri kullandı:
Gelecek yıl Amerika'daki her çocuğa SpaceX hisselerimden bir adet vereceğim. Bu ilk olacak ve çok daha fazlası gelecek.
Musk, dağıtımın nasıl yapılacağına dair hiçbir teknik veya hukuki ayrıntı paylaşmadı. İlk bakışta milyarlarca dolarlık cömert bir bağış vaadi gibi görünen bu çıkış; zamanlaması, ABD vergi yasalarındaki boşluklar, hisse senedi piyasasındaki olası etkileri ve Musk'ın nüfus politikalarıyla birlikte incelendiğinde çok katmanlı bir strateji tartışmasını beraberinde getiriyor.
ZAMANLAMA DİKKAT ÇEKTİ
Dikkat çekici bir diğer ayrıntı ise vaadin açıklanma zamanlaması. Musk'ın bu duyuruyu, SpaceX'in salı günü açıklayacağı çeyreklik finansal sonuçlardan yalnızca bir gün önce yapması, piyasa gözlemcileri tarafından zirveden yüzde 35'in üzerinde gerileyen hisselere yönelik kamuoyu ilgisini canlandırma hamlesi olarak değerlendiriliyor.
Musk'ın hisse vaadi, kasım ayında halka arz hazırlığı yapan yapay zeka şirketi Anthropic'in pazar günü açıkladığı kararın hemen ardından geldi. The Independent'ın haberine göre Claude yapay zeka modelinin geliştiricisi Anthropic, teknolojinin iş gücü piyasası ve toplum üzerindeki yıkıcı etkileriyle mücadele etmek amacıyla hisselerinin yüzde 5'ini, yaklaşık 48 milyar dolarlık büyüklüğü, yeni kurulan Anthropic Kamu Yararı Fonu'na devredeceğini duyurdu.
Üstelik bu adım, AP-NORC araştırmasında Amerikalıların yüzde 64'ünün yapay zekanın "fazla hızlı ve kontrolsüz geliştiği" yönünde endişe bildirdiği bir dönemde atıldı.
Anthropic'in duyurusuna X üzerinden yanıt veren Musk, hisselerin kurumsal bir fona aktarılması yerine doğrudan halka dağıtılması gerektiğini savundu ve saatler sonra kendi SpaceX vaadini açıkladı. Ancak eleştirmenlere göre bir fona kaynak aktarmak bağımsız denetim ve kamu yararı projeleri gerektirirken, çocuklara doğrudan tekil hisse dağıtmak şirketin kontrolünü zayıflatmadığı gibi doğrudan Musk'ın ve SpaceX'in marka imajına hizmet ediyor.
VERGİ MEVZUATI VE HİSSE HİBESİ
ABD'deki vergi mevzuatı ve milyarderlerin bağış pratikleri incelendiğinde, nakit yerine değer kazanmış hisse senedi dağıtmanın bağışçıya sağladığı mali avantajlar bu vaadin arka planına ışık tutuyor. ABD Gelir İdaresi'nin kuralları ve vergi analizleri çerçevesinde öne çıkan hukuki ve mali mekanizmalar iki ana başlıkta toplanıyor:
1. Özel vakıflarda yüzde 5 zorunluluğu ve Musk Vakfı'nın sicili
ABD yasalarına göre milyarderler, değer kazanmış şirket hisselerini kendi kurdukları vergiden muaf özel vakıflara devrettiklerinde yüzde 23,8'e varan federal sermaye kazancı vergisinden kurtuluyor ve devrettikleri tutarı vergi matrahından düşebiliyor.
Musk Vakfı kayıtlarına göre Musk, 2021 yılında kendi vakfına 5,7 milyar dolarlık Tesla hissesi aktararak yaklaşık 2 milyar dolarlık vergiden kaçındı ve vakfın varlığı 14,7 milyar dolara ulaştı. Ancak IRS'in "yüzde 5 kuralı" gereği, özel vakıfların vergi muafiyetini korumak için her yıl toplam varlıklarının en az yüzde 5'ini kamu yararına dağıtması yasal bir zorunluluk.
The New Republic tarafından aktarılan The New York Times incelemelerine göre Musk Vakfı, 2021, 2022 ve 2023 yıllarında üst üste üç yıl boyunca bu yasal yüzde 5 sınırının altında kaldı. Vakıf yalnızca 2023'te zorunlu hedefin 421 milyon dolar gerisinde kaldı ve yaptığı bağışların yaklaşık yarısını Musk'ın kendi şirketleriyle bağlantılı kurumlara yönlendirdi.
2. Bireylere doğrudan hisse hibesinde vergi yükünün alıcıya devri
Musk hisseleri vakıf yerine doğrudan çocuklara "hediye" olarak dağıttığında ise farklı bir vergi avantajı devreye giriyor. IRS Hediye Vergisi Rehberi'ne göre 2026 yılı itibarıyla bir kişi, dilediği sayıda bireye kişi başı yıllık 19 bin dolara kadar olan varlığı hiçbir federal hediye vergisi ödemeden devredebiliyor.
Yaklaşık 146 dolar değerindeki tek bir SpaceX hissesi bu sınırın çok altında kaldığı için Musk bu transferden hediye vergisi ödemiyor. Daha da önemlisi, ABD vergi hukukundaki "maliyet devri" kuralı gereği Musk elindeki düşük maliyetli hisseleri çocuklara hibe ettiğinde kendisi hiçbir sermaye kazancı vergisi ödemezken, çocuklar gelecekte bu hisseleri nakde çevirmek istediklerinde hisselerin ilk kuruluşundan bu yana oluşan tüm değer artışının vergisini bizzat ödemek zorunda kalıyor.
Başka bir ifadeyle, Musk hisseleri kendisi satsa ödeyeceği milyarlarca dolarlık sermaye kazancı vergisinden tamamen muaf kalırken, olası vergi yükünü gelecekte hisseyi satacak olan milyonlarca genç yatırımcıya devretmiş oluyor.
ÇOCUKLAR ODAKLI VAAT VE NÜFUS POLİTİKALARI
Hisse vaadinin özellikle 18 yaş altı çocuklar üzerine kurulması, Musk'ın yıllardır savunduğu demografik ve siyasi tezlerle de doğrudan örtüşüyor. The Guardian analizinde vurgulandığı üzere, kendisi de 14 çocuk sahibi olan Musk, düşen doğum oranlarını "medeniyetin karşı karşıya olduğu en büyük tehlike" olarak tanımlıyor ve Silikon Vadisi'ndeki doğum yanlısı hareketin başını çekiyor.
PBS NewsHour verilerine göre temmuz ayından bu yana ABD ara seçimlerinde Cumhuriyetçi adayları desteklemek için 276 milyon dolardan fazla harcayarak en büyük siyasi bağışçı haline gelen Musk, çocuk başına hisse vaadiyle kendi ideolojik söylemini özel sektör eliyle verilen sembolik bir "çocuk teşvikine" dönüştürüyor.
HAMLENİN TİCARİ ETKİLERİ
- Milyonlarca yeni bireysel hissedar: 72 milyon çocuğa birer hisse aktarılması, ebeveynlerin çocukları adına yatırım hesabı açmasını gerektireceği için SpaceX'in bir anda ABD'deki hemen her haneye girmesi ve on milyonlarca yeni bireysel yatırımcı kazanması anlamına geliyor.
- Borsa likiditesi ve satış baskısının azalması: Çocuklar adına açılan vesayet hesaplarındaki hisseler genellikle 18 yaşına kadar satılmadan tutulduğu için, dağıtılan paylar piyasada kısa vadeli satış baskısı yaratmak yerine hisse tabanını sağlamlaştırıyor.
- Uzun vadeli marka bağlılığı: Küçük yaşta SpaceX hissedarı yapılan on milyonlarca gencin, şirketin ticari başarısıyla doğrudan duygusal ve maddi bağ kurması, milyarlarca dolarlık reklam bütçesiyle dahi satın alınamayacak bir halkla ilişkiler etkisi yaratıyor.
Geçmişte Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı'na "dünyadaki açlığı bitirecek plan sunarlarsa 6 milyar dolar vereceği" yönünde çağrı yapıp, plan sunulduktan sonra bu parayı BM yerine kendi vakfına aktaran Musk'ın, SpaceX hisseleriyle ilgili son vaadini hayata geçirip geçirmeyeceği ise belirsizliğini koruyor.
En son Teksas'ın McGregor kentindeki test sahasında roket iticileriyle havada süzülen yeni nesil Tesla Roadster şovuyla gündeme gelen milyarderin bu çıkışı, şimdilik ayrıntıları açıklanmamış dev bir halkla ilişkiler hamlesi olarak tartışılmaya devam ediyor.
