Çığıl Ön Yener Fazla çalışana zamlı ödeme! Mesai ücreti nasıl hesaplanır? İşte çalışanların bilmesi gereken haklar
İş yerlerinde en çok anlaşmazlık yaşanan konulardan birini fazla mesai ücretleri oluşturuyor. Fazla çalışanlara zamlı ödeme yapılması gerekirken, hem hesaplamaya hem de "fazla çalışma ücrete dahil" yazan sözleşmelere ilişkin pek çok soru geliyor. İşte yanıtları...
Çığıl Ön Yener Giriş Tarihi:
İşçi ve işveren arasında en çok anlaşmazlık yaşanan konulardan birini fazla mesai ücretleri oluşturuyor. Çalışanlardan gelen 'eksik ödeme' şikayetleri azımsanmayacak boyutta bulunuyor. Bazı iş yerlerinde de 'fazla mesai ücreti bordroya dahil' deniliyor. Peki fazla mesai ücretleri nasıl hesaplanmalı? Çalışanlar nelere dikkat etmeli? İşte detayları...
Yargıtay uygulamalarına göre, fazla çalışma yaptığını iddia eden işçinin bu iddiasını ispatlaması gerekiyor. (Fotoğraflar AA ve Takvim Fotoğraf Arşivi’nden alınmıştır.)
Fazla çalışma nedir? Nasıl hesap yapılır?
Fazla çalışma, kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık 45 saati aşan çalışmalardır. Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde 50 yükseltilmesi suretiyle ödenir. İşçinin saatlik ücretinin hesabında 1 ay 225 saat olarak kabul edilir.
Örneğin; brüt ücreti 33 bin 30 lira olan asgari ücretli işçinin saat ücreti (33.030TL/225 saat) 146,8 liradır. Bu işçiye saatlik brüt 220,2 lira (146,8 x % 50) fazla mesai ödenir.
Tüm iş yerlerinde aynı hesap mı olur?
Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle 45 saatin altında belirlendiği durumlarda fazla mesai ücreti hesaplaması farklı yapılır.
Örneğin; haftalık çalışma süresi 40 saat olan iş yerlerinde, 40 ile 45 saatarası yapılan "fazla sürelerle çalışma" olarak adlandırılır ve saatlik brüt ücret yüzde 25 artırımlı ödenir. 45 saati aşan her türlü fazla mesai için de saatlik ücret yüzde 50 artırımlı verilir.
Fazla çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir mi?
İşçi yazılı talepte bulunması şartıyla zamlı ücret yerine izin kullanabilir. Fazla çalışılan her saat karşılığında 1 saat 30 dakika serbest zaman imkanı olur. İşçi hak ettiği serbest zamanı 6 ay içinde işverene yazılı bildirmesi şartıyla iş günleri içinde aralıksız kullanabilir. Fazla çalışma karşılığında hak edilen izinler genel tatil ve işçinin yıllık izin süresine denk getirilemez.
Fazla mesai için işçinin onayı şart mı?
İşverenin fazla mesai için işçiden yazılı onay alması şart. Eskiden bu onayın her yıl alınması gerekiyordu. Sonradan bir yönetmelik değişikliği yapılarak işe girerken veya ihtiyaç duyulduğu tarihte bir defa onay alınması yeterli hale geldi. Ancak işçinin vermiş olduğu onayı, 30 gün önceden haber vermek suretiyle geri alması mümkün.
Zaman aşımı ne kadar?
Fazla çalışma ücreti alacağı 5 yıllık zaman aşımına tabi bulunuyor. Fazla çalışma ücretini alamayan işçi sadece dava açtığı tarihten geriye doğru son 5 yıllık dönemdeki ödenmemiş fazla çalışma ücretini alabiliyor.
Sözleşmelerde 'Fazla çalışma ücrete dahildir' yazanların hakları neler?
Bu ifade, fazla çalışmaya ilişkin ücretin işverence peşin olarak ödendiği anlamına geliyor. Halen yasalara göre yıllık fazla çalışma 270 saati aşamıyor.
Bu durumda aylık 22.5 saate kadar fazla çalışmanın karşılığı olan ücret işverence peşin ödenmiş sayılıyor. Ancak bu süre aşılırsa fazla mesai ücreti ödenmesi şart.
ASGARİ ÜCRETLİLER DİKKAT!
"Fazla çalışma ücreti asgari ücrete dahil" denilebilir mi?
Yargıtay kararlarına göre, asgari ücretle çalışan işçinin "fazla çalışma ücrete dahildir" yöntemiyle çalıştırılabilmesi için, ücretinin asgari ücretten fazla olması gerekiyor. Yani asıl ücret, aylık 22.5 saat fazla çalışmayı karşılayacak şekilde asgari ücretin üstünde olmalı ve fazla çalışma ücreti çıkarıldığında asgari ücretin altına düşmeyecek şekilde belirlenmeli.
Bir başka deyişle, "fazla mesai ücrete dahildir" denildiğinde, ayda 22.5 saatlik fazla çalışmanın karşılığı olan ücretin peşin ödenmiş olabilmesi için asgari ücretle çalışan işçiye asgari ücretin yanı sıra ayrıca her ay brüt 4 bin 954 lira 50 kuruş (220,2 TL x 22.5 saat) para ödenmesi lazım. Bu kapsamda "Fazla çalışma ücrete dahildir" şeklinde çalıştırılan asgari ücretli işçinin brüt ücretinin 37 bin 984 lira 50 kuruştan az olmaması gerekir.
Yargı kararlarına göre, aksi takdirde o iş yerinde "Fazla çalışma ücrete dahildir" denilmesinin hukuken bir geçerliliği bulunmaz.
TAKVİM UYGULAMASINI İNDİRMEK İÇİN TIKLAYIN
