ALİ RIZA DEMİRCAN Sağlık dinin emridir
Sıhhat, sahip kılındığımız mühim bir nimet olduğu içindir ki, sağlığımızı koruyup korumadığımızdan, ilâhî huzurda sorumlu olacağız. Bu nedenle sıhhatini korumak her Müslüman için dini bir vazifedir
ALİ RIZA DEMİRCAN Giriş Tarihi:
Bu yazımızda bedenî sıhhatimizi korumanın önemini ve yollarını açıklamaya çalışacağız. Vücut organlarının müstesna bir düzen içinde hayatiyetini sürdürmesi mânasına sıhhat (sağlık) Allah'ın insana verdiği pek büyük bir nimettir.
Organlarımızın her biri, akıllara durgunluk veren pek büyük bir faaliyet ve ahenk içindedir. Sıhhat nimetinin yüceliğini kavrayabilmemiz için Rabbimiz, varlığımız üzerinde düşünmemizi öğütlemiş ve şöyle buyurmuştur: "Nefislerinizde (de Allah'ın yüceliğine ve kudretine delâlet eden deliller var.) Görmüyor /düşünmüyor musunuz?" (Zariyat 21) İnsan bu ilâhî uyarı doğrultusunda yeterince düşünemediği içindir ki pek büyük bir nimet olan sıhhatten gaflet içindedir.
Peygamberimiz bu gerçeğe işaret etmek için şöyle buyurur: "İki büyük nimet vardır ki, insanların pek çoğu bu iki nimeti değerlendirme hususunda aldanıyorlar. O iki nimet sıhhat ve boş vakittir."
Bu mevzudaki gafletimizi bilen Yüce Peygamberimiz bizleri uyarmak için de daima şöyle buyurmuştur: "Sağlığınızdan ötürü Allah'a hamd ediniz ve hastalıktan önce sıhhatinizin kıymetini biliniz." "İman müstesna, hiç bir kişiye sıhhatten daha hayırlı bir nimet verilmemiştir."
Sıhhat, sahip kılındığımız mühim bir nimet olduğu içindir ki, sıhhatimizi koruyup - korumadığımızdan, değerlendirip - değerlendirmediğimizden ilâhî huzurda sorumlu olacağız. Yüce Rabbimiz bu sorumluluğumuzu bildirmek için şöyle büyümüştür: "Sonra da sıhhat nimetinden mutlaka sorguya çekileceksiniz." (Tekaşür 8) Sunduğumuz bu âyet anlamından açıkça anlaşılacağı üzere sıhhatimizi korumak dinî bir görevimizdir.
Bu vazifemizi ifa edebilmek için ilk önce Mevlâmıza yönelecek, bizlere sıhhatimizi ihsan ettiği gibi, korumasını da dileyeceğiz. Zira sıhhatin korunması büyük ölçüde insan iradesini ve gücünü aşan bir meseledir. Oluş sebebi bilinemeyen, bilindiği ve tedbir alındığı halde önlenemeyen hastalıklar, bu hakikati pek açık bir şekilde göstermektedir.
Öncelikle Allah'a yönelme gereğinden ötürüdür ki, Peygamberimiz hemen hemen bütün dualarında "Allahım! Senden af ve afiyet dilerim" şeklinde yalvarmış ve bizleri de aşağıda sunacağımız öğütleri ile uyarmıştır: "Allah'tan af ve afiyet(sağlık) isteyiniz."
Zira Allah'tan, yüce zatına sıhhatten daha sevimli gelen bir nimet dilenmemiştir...
Sıhhatimizi koruyabilmek için Mevlâmıza duâ edecek, ve dinimizin koyduğu sağlık kurallarına sımsıkı sarılacak ve bu bağlanışı ibâdet bileceğiz.
Dinimiz, sıhhatimizi muhafaza edebilmemiz için bazı emir ve yasaklar getirmiştir.
Helâl maddelerden sıhhatimizi zedeleyecek ölçüde çok yemeyi yasaklamıştır. Tıp otoritelerinin tıbbı gerekçelerle yenilmemesini ve içilmemesini istedikleri maddelerden kaçınmayı öğütlemiştir.
İslâm Dîni, sıhhatimizi koruyabilmemiz bizleri seyahate de teşvik etmiştir. Gerekiyorsa kadın ve erkek karışımına yer vermeksizin ve vücudumuzun teşhir edilmesi haram kılınan organlarını açığa vurmaksızın spor yapmayı öğütlemiştir.
Dinimiz, bu ön ve koruyucu tedbirler yanı sıra sıhhatimizi geliştirici tedbirleri de ibâdet hayatımızın bir bölümü kılmıştır. Bunlar arasında Dinimizin duâ, namaz ve oruç emrini, seyahat ve az yeme tavsiyesini zikredebiliriz.
Dinimiz, sıhhatimizi korumamız hususuna öylesine önem vermiştir ki, ibâdet maksadıyla da olsa sağlığımızı zedeleyecek dayanışlardan kaçınmamızı öğütlemiştir.
Rabbimiz yolculara ve hastalara oruçlarını kazaya bırakma müsaadesini vermiş, gusül (boy abdesti) gerektiğinde tıbbî bir zaruret varsa teyemmümle iktifa edilmesi ruhsatını tanımış ve nefsin telef olabileceği durumlarda haramları mubah kılmıştır.
Peygamberimiz de sıhhî mahzurları söz konusu olduğunda hamile ve emzikli kadınların oruçlarını erteleyebileceklerini bildirmiştir. Çokça ibâdet etmiş olmak gayesiyle her gün oruç tutmak ve her gece sabaha kadar namaz kılmak için karar almış bazı mü'minlerin bu davranışlarını da tasvip etmemiştir. " Nefislerinizin ve ailelerinizin de üzerinizde hakları vardır." buyurarak insan bünyesini zaafa uğratacak ve normal hayatî faaliyetleri aksatacak bu tür ibâdet anlayışını da caiz görmemiştir.
Sıhhatimizi koruyabilmemiz için dinimizin koyduğu ölçülere riayet edeceğiz. Çünkü bu ölçülere bağlılık , Allah'ın sevgisine erdirecek bir tür ibâdettir.
Peygamberimiz bu gerçeğe şöyle işaret buyurmuşlardır: (Sağlık kurallarını gözeterek) kuvvetli olan mü'min, bu kurallara uymadığı için güçsüz ve zayıf kalan mü'minden Allah katında daha hayırlı ve daha sevimlidir.
Yüce Rabbimden yaşadığımız sürece bizlere sıhhat vermesini ve hastalarımıza da acil şifalar ihsan etmesini diler, yazımızı bir hadîsle bitiririm:
Allah'ın emir ve yasaklarına aykırılıktan kaçınan kişi için zenginlikte bir mahzur yoktur. Fakat itaatkâr kul için sıhhat zenginlikten daha hayırlıdır.
Dinimiz, sağlığımızı korumamız için vücut, elbise ve mekân temizliğini emretmiştir. Alkollü içkileri içmeyi, kanı, domuz etini, yırtıcı, öldürülmüş ve boğulmuş hayvanların etlerini yemeyi haram kılmıştır. Zinayı, eşlerimizle adet günlerinde cinsî teması, arka uzuvdan birleşmeyi ve geçici hastalıklara tutulmuş kişilerle yakın ilişkiyi haram kılmıştır.
Dinimiz gıdasızlıktan doğabilecek ve fakirlik sebebiyle gelişebilecek hastalıklara karşı korunmak için de cemiyetin muhtaç kesimine ferdî ve sosyal yardımları emretmiştir. Bu yardımları med ve cezir olayını andıran ferdî merhamete bırakmamış, zekâtla ve nafaka ile mecburîleştirmiştir. Dinimiz, hastalık halinde tedavi yapılmasını da emretmiştir.
* * *
OBEZiTE GÜNAHTIR
Obezite/aşırı şişmanlık Haram olarak nitelenebilir mi?
Tıbbın bilimsel verilerine göre özellikle aşırı şişmanlık insan sağlığına zararlıdır. Bakara sûresinin 195. âyetinde, "canımızı tehlikeye atmamamız" emredilmektedir.
Tekâsür sûresinin son âyetinde ise sağlık nimetini koruyup korumadığımızdan Rabbimizin katında sorgulanacağımız açıklanmaktadır.
Bu Kurânî emir ve açıklamalar çizgisinde Peygamberimiz de sağlımıza önem vermemizi öğütlemiş, zarar verici şişmanlığın ana sebebi olan çok yemekten bizleri sakındırmıştır. O bir uyarısında şöyle buyurur: "Hiçbir kişi midesinden daha tehlikeli bir kap doldurmamıştır.
Oysa insana kendisini yaşatacak birkaç lokma yeter. Eğer çok yiyecekse hiç değilse midesinin üçte birini yemeğe, üçte birini içeceğe ve üçte birini de nefesine ayırsın."
Sunulan bütün bu âyetler ve hadisler ve benzerleri, irade zaafımız sebebiyle çok yememizden kaynaklanan ve sağlığımızı tehdit eden obezitenin / aşırı şişmanlığın haramlığına ve dolayısıyla bizi günahkâr kılacağına işaret etmektedir.
Vejetaryenler kurban ibadetine ve et yemeye karşı çıkabiliyor. Vejetaryenlik nasıl değerlendirilebilir?
Yeryüzündeki bütün canlı ve cansız varlıklar insan için yaratılmıştır.
İnsanlar, doğrudan veya dolayla olarak bu varlıklardan yaralanma ihtiyacındadır. Bütün bitkiler, sebzeler ve meyvelerden faydalanabileceğimiz gibi bize helâl kılınan bütün deniz ve kara hayvanlarından da yaralanabiliriz. Rabbimiz de yememizi, yedirmemizi ve şükredici kullar olmamızı öğütlemektedir.
Vejetaryenlerin et yemeksizin yalnızca sebze ve meyvelerle yetinmeleri eleştirilemez. Ancak et yemeyi hayvanlara sevgisizlik ve acımasızlıkla niteleyip yermeleri de Allah'ın emrini yok sayan bir aşırılıktır.
* * *
BİR AYET
"Ey İman edenler! Allah'ın size helâl kıldığı tertemiz nimetleri kendinize yasaklamayın. Bu konuda aşırılığa gitmeyin. Çünkü Allah, aşırılığa kaçanları sevmez." (Maide 87)
* * *
BİR HADİS
Hz. Peygamber'in (S.) amcası Abbas anlatıyor: O'ndan Allah'tan isteyeceğim bir nimeti bana öğretiniz, diyerek ricada bulundum. "Allah'tan sıhhat iste", buyurdu. Sonra Allah'tan dileyeceğim bir diğer nimeti daha sordum. Allah'ın Resûlü bu defa da bana aynı öğüdü verdi.
Organlarımızın her biri, akıllara durgunluk veren pek büyük bir faaliyet ve ahenk içindedir. Sıhhat nimetinin yüceliğini kavrayabilmemiz için Rabbimiz, varlığımız üzerinde düşünmemizi öğütlemiş ve şöyle buyurmuştur: "Nefislerinizde (de Allah'ın yüceliğine ve kudretine delâlet eden deliller var.) Görmüyor /düşünmüyor musunuz?" (Zariyat 21) İnsan bu ilâhî uyarı doğrultusunda yeterince düşünemediği içindir ki pek büyük bir nimet olan sıhhatten gaflet içindedir.
Peygamberimiz bu gerçeğe işaret etmek için şöyle buyurur: "İki büyük nimet vardır ki, insanların pek çoğu bu iki nimeti değerlendirme hususunda aldanıyorlar. O iki nimet sıhhat ve boş vakittir."
Bu mevzudaki gafletimizi bilen Yüce Peygamberimiz bizleri uyarmak için de daima şöyle buyurmuştur: "Sağlığınızdan ötürü Allah'a hamd ediniz ve hastalıktan önce sıhhatinizin kıymetini biliniz." "İman müstesna, hiç bir kişiye sıhhatten daha hayırlı bir nimet verilmemiştir."
Sıhhat, sahip kılındığımız mühim bir nimet olduğu içindir ki, sıhhatimizi koruyup - korumadığımızdan, değerlendirip - değerlendirmediğimizden ilâhî huzurda sorumlu olacağız. Yüce Rabbimiz bu sorumluluğumuzu bildirmek için şöyle büyümüştür: "Sonra da sıhhat nimetinden mutlaka sorguya çekileceksiniz." (Tekaşür 8) Sunduğumuz bu âyet anlamından açıkça anlaşılacağı üzere sıhhatimizi korumak dinî bir görevimizdir.
Bu vazifemizi ifa edebilmek için ilk önce Mevlâmıza yönelecek, bizlere sıhhatimizi ihsan ettiği gibi, korumasını da dileyeceğiz. Zira sıhhatin korunması büyük ölçüde insan iradesini ve gücünü aşan bir meseledir. Oluş sebebi bilinemeyen, bilindiği ve tedbir alındığı halde önlenemeyen hastalıklar, bu hakikati pek açık bir şekilde göstermektedir.
Öncelikle Allah'a yönelme gereğinden ötürüdür ki, Peygamberimiz hemen hemen bütün dualarında "Allahım! Senden af ve afiyet dilerim" şeklinde yalvarmış ve bizleri de aşağıda sunacağımız öğütleri ile uyarmıştır: "Allah'tan af ve afiyet(sağlık) isteyiniz."
Zira Allah'tan, yüce zatına sıhhatten daha sevimli gelen bir nimet dilenmemiştir...
Sıhhatimizi koruyabilmek için Mevlâmıza duâ edecek, ve dinimizin koyduğu sağlık kurallarına sımsıkı sarılacak ve bu bağlanışı ibâdet bileceğiz.
Dinimiz, sıhhatimizi muhafaza edebilmemiz için bazı emir ve yasaklar getirmiştir.
Helâl maddelerden sıhhatimizi zedeleyecek ölçüde çok yemeyi yasaklamıştır. Tıp otoritelerinin tıbbı gerekçelerle yenilmemesini ve içilmemesini istedikleri maddelerden kaçınmayı öğütlemiştir.
İslâm Dîni, sıhhatimizi koruyabilmemiz bizleri seyahate de teşvik etmiştir. Gerekiyorsa kadın ve erkek karışımına yer vermeksizin ve vücudumuzun teşhir edilmesi haram kılınan organlarını açığa vurmaksızın spor yapmayı öğütlemiştir.
Dinimiz, bu ön ve koruyucu tedbirler yanı sıra sıhhatimizi geliştirici tedbirleri de ibâdet hayatımızın bir bölümü kılmıştır. Bunlar arasında Dinimizin duâ, namaz ve oruç emrini, seyahat ve az yeme tavsiyesini zikredebiliriz.
Dinimiz, sıhhatimizi korumamız hususuna öylesine önem vermiştir ki, ibâdet maksadıyla da olsa sağlığımızı zedeleyecek dayanışlardan kaçınmamızı öğütlemiştir.
Rabbimiz yolculara ve hastalara oruçlarını kazaya bırakma müsaadesini vermiş, gusül (boy abdesti) gerektiğinde tıbbî bir zaruret varsa teyemmümle iktifa edilmesi ruhsatını tanımış ve nefsin telef olabileceği durumlarda haramları mubah kılmıştır.
Peygamberimiz de sıhhî mahzurları söz konusu olduğunda hamile ve emzikli kadınların oruçlarını erteleyebileceklerini bildirmiştir. Çokça ibâdet etmiş olmak gayesiyle her gün oruç tutmak ve her gece sabaha kadar namaz kılmak için karar almış bazı mü'minlerin bu davranışlarını da tasvip etmemiştir. " Nefislerinizin ve ailelerinizin de üzerinizde hakları vardır." buyurarak insan bünyesini zaafa uğratacak ve normal hayatî faaliyetleri aksatacak bu tür ibâdet anlayışını da caiz görmemiştir.
Sıhhatimizi koruyabilmemiz için dinimizin koyduğu ölçülere riayet edeceğiz. Çünkü bu ölçülere bağlılık , Allah'ın sevgisine erdirecek bir tür ibâdettir.
Peygamberimiz bu gerçeğe şöyle işaret buyurmuşlardır: (Sağlık kurallarını gözeterek) kuvvetli olan mü'min, bu kurallara uymadığı için güçsüz ve zayıf kalan mü'minden Allah katında daha hayırlı ve daha sevimlidir.
Yüce Rabbimden yaşadığımız sürece bizlere sıhhat vermesini ve hastalarımıza da acil şifalar ihsan etmesini diler, yazımızı bir hadîsle bitiririm:
Allah'ın emir ve yasaklarına aykırılıktan kaçınan kişi için zenginlikte bir mahzur yoktur. Fakat itaatkâr kul için sıhhat zenginlikten daha hayırlıdır.
Dinimiz, sağlığımızı korumamız için vücut, elbise ve mekân temizliğini emretmiştir. Alkollü içkileri içmeyi, kanı, domuz etini, yırtıcı, öldürülmüş ve boğulmuş hayvanların etlerini yemeyi haram kılmıştır. Zinayı, eşlerimizle adet günlerinde cinsî teması, arka uzuvdan birleşmeyi ve geçici hastalıklara tutulmuş kişilerle yakın ilişkiyi haram kılmıştır. Dinimiz gıdasızlıktan doğabilecek ve fakirlik sebebiyle gelişebilecek hastalıklara karşı korunmak için de cemiyetin muhtaç kesimine ferdî ve sosyal yardımları emretmiştir. Bu yardımları med ve cezir olayını andıran ferdî merhamete bırakmamış, zekâtla ve nafaka ile mecburîleştirmiştir. Dinimiz, hastalık halinde tedavi yapılmasını da emretmiştir.* * *
OBEZiTE GÜNAHTIR
Obezite/aşırı şişmanlık Haram olarak nitelenebilir mi?Tıbbın bilimsel verilerine göre özellikle aşırı şişmanlık insan sağlığına zararlıdır. Bakara sûresinin 195. âyetinde, "canımızı tehlikeye atmamamız" emredilmektedir.
Tekâsür sûresinin son âyetinde ise sağlık nimetini koruyup korumadığımızdan Rabbimizin katında sorgulanacağımız açıklanmaktadır.
Bu Kurânî emir ve açıklamalar çizgisinde Peygamberimiz de sağlımıza önem vermemizi öğütlemiş, zarar verici şişmanlığın ana sebebi olan çok yemekten bizleri sakındırmıştır. O bir uyarısında şöyle buyurur: "Hiçbir kişi midesinden daha tehlikeli bir kap doldurmamıştır.
Oysa insana kendisini yaşatacak birkaç lokma yeter. Eğer çok yiyecekse hiç değilse midesinin üçte birini yemeğe, üçte birini içeceğe ve üçte birini de nefesine ayırsın."
Sunulan bütün bu âyetler ve hadisler ve benzerleri, irade zaafımız sebebiyle çok yememizden kaynaklanan ve sağlığımızı tehdit eden obezitenin / aşırı şişmanlığın haramlığına ve dolayısıyla bizi günahkâr kılacağına işaret etmektedir.
Vejetaryenler kurban ibadetine ve et yemeye karşı çıkabiliyor. Vejetaryenlik nasıl değerlendirilebilir?Yeryüzündeki bütün canlı ve cansız varlıklar insan için yaratılmıştır.
İnsanlar, doğrudan veya dolayla olarak bu varlıklardan yaralanma ihtiyacındadır. Bütün bitkiler, sebzeler ve meyvelerden faydalanabileceğimiz gibi bize helâl kılınan bütün deniz ve kara hayvanlarından da yaralanabiliriz. Rabbimiz de yememizi, yedirmemizi ve şükredici kullar olmamızı öğütlemektedir.
Vejetaryenlerin et yemeksizin yalnızca sebze ve meyvelerle yetinmeleri eleştirilemez. Ancak et yemeyi hayvanlara sevgisizlik ve acımasızlıkla niteleyip yermeleri de Allah'ın emrini yok sayan bir aşırılıktır.
* * *
BİR AYET
"Ey İman edenler! Allah'ın size helâl kıldığı tertemiz nimetleri kendinize yasaklamayın. Bu konuda aşırılığa gitmeyin. Çünkü Allah, aşırılığa kaçanları sevmez." (Maide 87)* * *
BİR HADİS
Hz. Peygamber'in (S.) amcası Abbas anlatıyor: O'ndan Allah'tan isteyeceğim bir nimeti bana öğretiniz, diyerek ricada bulundum. "Allah'tan sıhhat iste", buyurdu. Sonra Allah'tan dileyeceğim bir diğer nimeti daha sordum. Allah'ın Resûlü bu defa da bana aynı öğüdü verdi.