Takvim.com.tr Afrika kıtası sessizce bölünüyor: Yeni bir okyanus doğuyor
Bilim insanlarına göre Afrika kıtası, sanıldığından daha hızlı bir şekilde ikiye ayrılma sürecine girmiş durumda. Jeologların yaptığı son araştırmalar, Doğu Afrika’daki aktif yarık sisteminin kritik bir aşamaya ulaştığını ve gelecekte burada yepyeni bir okyanusun oluşabileceğini ortaya koyuyor.
Takvim.com.tr Giriş Tarihi:
Hızlı Özet Göster
- Doğu Afrika'daki Turkana Rift Bölgesi'nde yer kabuğunun kalınlığı 13 kilometreye kadar inceldi ve çevre bölgelerdeki 35 kilometrelik kalınlığın çok altına düştü.
- Afrika kıtasını oluşturan Nubian Levhası ile Somali Levhası birbirinden uzaklaşarak kıtanın iki parçaya ayrılmasına neden oluyor.
- Yer kabuğunun 15 kilometrenin altına düşmesi kritik daralma aşamasına girildiğini gösteriyor ve bu aşamadan sonra kıtasal ayrışmanın geri dönüşü neredeyse imkansız hale geliyor.
- Levhalar ayrıldıkça magma yüzeye yakın bölgelerde birikip soğuyarak yeni bir okyanus tabanı oluşacak ve Hint Okyanusu'ndan gelen sular bölgeyi dolduracak.
- Yaklaşık 4 milyon yıl önce başlayan daralma evresi en eski hominin fosillerinin yaşlarıyla örtüşüyor ve yarık sistemi derinleştikçe artan tortu birikimi fosillerin korunmasını sağladı.
Her ne kadar bu değişim birkaç milyon yıl sonra gerçekleşecek olsa da, jeolojik zaman ölçeğinde bu süre oldukça kısa kabul ediliyor.
DOĞU AFRİKA'DAKİ BÜYÜK AYRIŞMA
Araştırmanın merkezinde, Kenya ve Etiyopya boyunca uzanan Turkana Rift Bölgesi yer alıyor. Bu bölge, Afrika kıtasını oluşturan iki büyük tektonik levhanın birbirinden uzaklaştığı alanlardan biri.
Bugün Afrika levhası iki parçaya ayrılıyor:
- Nubian Levhası: Kıtanın batı ve merkezi bölümlerini kapsıyor.
- Somali Levhası: Doğu Afrika kıyıları ile Madagaskar'ı içeriyor.
Levhalar birbirinden uzaklaştıkça yer kabuğu geriliyor, inceliyor ve sonunda parçalanmaya başlıyor. Bilim insanları bunun gelecekte yeni bir deniz ve ardından yeni bir okyanus oluşturacağını düşünüyor.
YER KABUĞU BEKLENENDEN DAHA İNCE
- Araştırmacılar bölgede daha önce toplanmış sismik verileri yeniden analiz etti. Elde edilen sonuçlar oldukça dikkat çekiciydi.
- Turkana Rifti'nin merkezindeki yer kabuğunun kalınlığı yalnızca yaklaşık 13 kilometre olarak ölçüldü. Oysa çevre bölgelerde kabuk kalınlığı 35 kilometreyi aşıyor.
- Jeologlara göre bir yarık sisteminde kabuğun 15 kilometrenin altına düşmesi, "daralma" adı verilen kritik aşamaya girildiğini gösteriyor. Bu aşamadan sonra kıtasal ayrışmanın geri dönüşü neredeyse imkansız hale geliyor.
- Columbia Üniversitesi'nden jeolog Christian Rowan'a göre bölgedeki kırılma süreci, bilim insanlarının daha önce düşündüğünden çok daha ileri seviyede.
YENİ BİR OKYANUS NASIL OLUŞUYOR?
Yer kabuğu inceldikçe dayanıklılığını kaybediyor. Bu zayıflama, levhaların daha hızlı ayrılmasına neden oluyor.
Süreç ilerledikçe:
- Yer kabuğu daha da inceliyor.
- Alt katmanlardan magma yükseliyor.
- Magma yüzeye yakın bölgelerde birikip soğuyor.
- Zamanla yeni bir okyanus tabanı oluşuyor.
Son aşamada ise Hint Okyanusu'ndan gelen sular bölgeyi doldurarak yeni bir deniz oluşturuyor.
Aslında bu dönüşümün ilk işaretleri, Kızıldeniz yakınındaki Afar Çöküntüsü'nde şimdiden gözlemlenmeye başlamış durumda.
İNSAN EVRİMİYLE ŞAŞIRTICI BAĞLANTI
- Turkana Rift Bölgesi yalnızca jeolojik açıdan değil, insanlık tarihi bakımından da büyük önem taşıyor. Bölge, erken insan atalarına ait çok sayıda fosilin bulunduğu önemli bir paleoantropoloji merkezi olarak biliniyor.
- Araştırmacılar, yarık sistemindeki tektonik değişimlerin fosillerin korunmasında kritik rol oynamış olabileceğini düşünüyor.
- Yaklaşık 4 milyon yıl önce bölgede yoğun volkanik faaliyetlerin ardından "daralma" evresinin başladığı tahmin ediliyor. İlginç olan ise, bu tarihin en eski hominin fosillerinin yaşlarıyla büyük ölçüde örtüşmesi.
- Bilim insanlarına göre yarık sistemi derinleştikçe bölgede tortu birikimi arttı ve bu durum canlı kalıntılarının olağanüstü biçimde korunmasına olanak sağladı.
GELECEKTE DAHA FAZLA ARAŞTIRMA YAPILACAK
Uzmanlar, Doğu Afrika'daki bu tektonik dönüşümün yalnızca yeni bir okyanusun doğuşunu değil, aynı zamanda insan evriminin kayıt altına alınış biçimini de etkilediğini düşünüyor.
Önümüzdeki yıllarda yapılacak çalışmaların, jeolojik süreçlerle insanlık tarihinin nasıl iç içe geçtiğini daha ayrıntılı biçimde ortaya koyması bekleniyor.
(Science Alert, Takvim foto arşiv)
