Karıncayı bile incitmeyen alim

Osmanlı'nın8. Şeyhülislamı olarak görev yapan Zembilli Ali Efendi,aslen Aksaraylı'dır. Karaman'da 1455'te doğdu, 1525'te İstanbul'da vefat etmiştir. Evinin penceresinden dışarıya bir zembil sarkıtırdı. İnsanlar sorularını bir kağıda yazıp zembilin içine atardı. O zembili yukarıya çekip cevabını yazar, tekrar zembili sarkıtırdı. Bu nedenle "Zembilli Ali Efendi" adıyla meşhur oldu. Yavuz Sultan Selim Hân döneminde görev yapan Zembilli Ali Efendi, hak adamı ve doğruluğu ile dikkati çekmiştir. Padişahın her hareketinde, İslâmiyet'e uymasında yardımcı olmuştur. 1516'da yapılan seferler için fetva vermiştir.



HER HÜKMÜ DİNE UYGUN
Her türlü dünya zevkine karşı koyarak kendisini ibadete veren, Zembilli Ali Efendi, dine uymayan her çeşit hükme-karara şiddetle karşı çıkardı. Yavuz Sultan Selim Hân'ın, şiddetli hareketlerini bile teskine muvaffak oldu. Bir defasında Yavuz Sultan Selim, Topkapı Sarayı hazinesi görevlilerinden 152 kişinin sorumsuz davranışlarından dolayı idamını emretmişti.
Zembilli Ali Efendi, bu kararı duyunca derhal Dîvân-ı Hümayun'a koştu. Vezirler ayağa kalkıp saygı ile karşıladılar ve baş köşeye oturttular. Şeyhülislâmın divana gelmesi âdet olmadığından, niçin geldiğini sordular.
Padişahla görüşmek istediğini söyledi.
Huzura alınınca Yavuz Sultan Selim'e "Fetva vazifesinde bulunanların bir işi de padişahın ahi- retini korumak, onları dinen hata olan şeylerden sakındırmaktır. 152 kişinin idam edilmesine ferman çıktığını duyduk. Öldürülmeleri için dinen bir sebep tespit edilmiş değildir.
Bunların af buyrulması rica olunur" dedi. Bu sözlere kızan Yavuz Sultan Selim, "Bu iş saltanatın gereğidir. Âlimler böyle işlere karışırsa devlet idaresi kargaşaya uğrar. Sorumsuzluklara göz yummak, beğenilecek tutum değildir. Bu işlere karışmak sizin vazifeniz değildir" diye tersledi. Zembilli Ali Efendi, Yavuz Sultan Selim'in bu sözleri karşısında;
"Bu karar ahiretiniz ile ilgilidir ve bunakarışmak da bizim vazifemizdir.Eğeraffederseniz ne iyi ne güzeldir. Yoksa ahirettecezaya müstehak olursunuz" dedi. Kızgınlığıyatışan padişah, "Affettik" diyerek lütufgösterip, neşe ile sohbete başladı. Sonra da okişileri azarlayıp tekrar aynı görevlerine dönmeleriiçin emir verdi. Zembilli Ali Efendi,bir defasında da aynı şekilde ipek ticaretindeyanlış yapan 400 kişinin idamını durdurdu.
Yavuz Sultan Selim, Zembilli Ali Efendi'den çok etkilenip onu şeyhülislâmlıktan sonra en yüksek makam olan kadıaskerlik vazifesine tayin etti.
Bunu da bir yazı ile kendisine bildirdi.
Ancak Zembilli Ali Efendi, bu teklifi önce nezaketen kabul etti. Sonra da şöyle bir cevap yazıp gönderdi: "Velâkin hazret-i Hak ile ahdim vardır ki: Söz veya kaleminden (Hükmettim!..) kelimesi çıkmaya...
Ol ahdimizi korumak yüzünden,vukû bulan kusurumuzu af buyurmak,bu duacınızın sonsuz recâlarıdır..."YavuzSultan Selim, Zembilli Ali Efendi'nin dünyaya,dünya malına ve mevkiine rağbet etmediğini,ahirette kurtuluşu istediğini görerek çoksevindi. Ona beş yüz altın hediye gönderdi.
Zembilli Ali Efendi, Kanuni Sultan Süleyman devrinde de vazifesinde kalıp Rodos Seferi'ne katıldı. Rodos'un fethinden sonra orada imamlık ve hatiplik yapıp, İslâm müesseseleri kurdu. Bir gün Kanuni Sultan Süleyman Hân, meyve ağaçlarını karıncaların sarması üzerine ne yapacağını düşünür.
Karıncaları kırmak için meseleyi Zembilli Ali Efendi'ye güzel bir beyitle sorar ve şöyle der:
"Dırahtı (ağacı) sarmış olsa eğerkarınca.
Zarar var mı karıncayı kırınca."Zembilli Ali Efendi de zarif bir ifade ilesorulan bu sorunun altına şöyle yazarakcevap vermiştir:
"Yarın divânına Hakk'ın varıncaSüleymân'dan alır hakkın karınca."Zembilli Ali Efendi, 24 yıl şeyhülislâmlıkyaptı. Ömrünü, ilme, talebe yetiştirmeye veİslâm'a hizmete harcamıştır. Kendisine "MevlânâSûfî Ali Cemâlî" de denilmiştir.

YARIN: HIZIR ÇELEBİ EFENDİ

MEVLÜT YÜKSEL / İSTANBUL'UN MANEVİ SULTANLARI