Google Chrome’da sessiz AI dayatması: 4 GB’lık Gemini Nano kullanıcıdan izinsiz mi yüklendi? | 4 GB’lık AI modeli sistemden nasıl kaldırılır?

Yapay zekâ teknolojileri, hayatı kolaylaştırma vaadiyle tarayıcılardan telefonlara kadar her alana yayılırken, kullanıcı gizliliği ve cihaz kontrolü tartışması da büyüyor. Bu tartışmanın son adresi Google Chrome oldu.

Güvenlik ve gizlilik araştırmacısı Alexander Hanff, Chrome'un bazı masaüstü cihazlara kullanıcıdan açık izin almadan yaklaşık 4 GB büyüklüğünde yerel yapay zekâ modeli indirdiğini öne sürdü. Söz konusu dosyanın weights.bin adıyla OptGuideOnDeviceModel klasöründe tutulduğu ve Google'ın cihaz üzerinde çalışan Gemini Nano modeline ait olduğu belirtildi.

Tarayıcı mı, dayatma merkezi mi? Chrome’un 4 GB’lık AI modeli tepki topladı (Fotoğraflar Anadolu Ajansı'ndan alınmıştır)

TARAYICI MI, YAPAY ZEKA ÇALIŞMA ALANI MI?

Chrome'un kullanıcı cihazına sessizce Gemini Nano indirdiği iddiası, "tarayıcı" kavramının da sınırlarını yeniden tartışmaya açtı. Çünkü artık mesele yalnızca internette gezinmek değil.

Google, Apple ve Microsoft gibi teknoloji devleri, yapay zekâyı buluttan çıkarıp doğrudan kullanıcı cihazlarına taşıyan "on-device AI" yaklaşımını giderek daha fazla öne çıkarıyor.

Bu modelin teorik avantajı açık: Veriler, buluta gönderilmeden cihaz üzerinde işlenebilir. Böylece hem gecikme azalır hem de gizlilik seviyesi artabilir.

Ancak Chrome vakasında asıl tartışma şurada başlıyor:

Kullanıcıya açıkça sorulmadan, cihazına 4 GB'lık bir yapay zekâ modeli indirilebilir mi?

DOSYANIN ADI: WEİGHTS.BİN

Hanff'in iddiasına göre Chrome, uygun donanıma sahip cihazlarda önce sistem kaynaklarını analiz ediyor. Ardından arka planda çalışan bileşenler üzerinden Gemini Nano modelini indiriyor.

Modelin ana parçası weights.bin adlı dosya.

Dosyanın bulunduğu klasör ise şöyle:

OptGuideOnDeviceModel

Bu klasörün Windows'ta Chrome kullanıcı verileri altında, macOS'ta ise Chrome uygulama destek dizininde görülebildiği belirtiliyor.

Yurt dışı teknoloji basınında yer alan bilgilere göre model, "Help me write", dolandırıcılık tespiti, cihaz içi yapay zekâ işleme ve bazı geliştirici API'leri gibi özellikler için kullanılıyor.

SİLİNSE BİLE GERİ GELEBİLİYOR

Tartışmanın en kritik taraflarından biri de bu.

Hanff'in ve bazı teknoloji yayınlarının aktardığına göre kullanıcı dosyayı manuel olarak silse bile Chrome, ilgili yapay zekâ özellikleri açık kaldığı sürece modeli yeniden indirebiliyor.

Bu durum, "cihaz sahibi kim?" sorusunu gündeme taşıdı.

Çünkü kullanıcı depolama alanını temizlediğini düşünürken, tarayıcı aynı dosyayı daha sonra yeniden sistemine yerleştirebiliyor.

Eleştirilerin odağında da tam olarak bu var:

Google'ın yapay zekâ stratejisi, kullanıcının açık kontrolünün önüne mi geçiyor?

"HİÇBİR AI ÖZELLİĞİNİ AÇMADIM AMA DOSYA GELDİ"

Hanff, kontrollü testinde sıfırdan yeni bir Chrome profili oluşturduğunu ve hiçbir yapay zekâ özelliğini manuel olarak açmadığını söyledi.

Araştırmacıya göre buna rağmen birkaç gün içinde profil klasöründe yaklaşık 4 GB'lık model dosyası oluştu.

Hanff, işletim sistemi seviyesindeki dosya kayıtlarının da bu sürecin arka planda ve kullanıcı etkileşimi olmadan gerçekleştiğini gösterdiğini savundu.

Bu iddia, Chrome'daki yapay zekâ özelliklerinin yalnızca kullanıcı "katıl" dediğinde devreye girdiği yönündeki algıyı tartışmalı hâle getirdi.

10-15 DAKİKADA ARKA PLANDA KURULUM İDDİASI

Araştırmacının teknik analizine göre Chrome, cihazın donanımını uygun gördükten sonra indirme sürecini arka planda tamamlıyor.

Bu süreçte yalnızca ana model değil, metin güvenliği ve yönlendirme gibi yardımcı bileşenlerin de indirildiği öne sürülüyor.

Hanff'in testinde model dizininin yaklaşık 14 dakika içinde oluştuğu, bu sırada kullanıcıdan herhangi bir onay alınmadığı iddia edildi.

AI MODE YEREL MODELİ KULLANIYOR MU?

Tartışmayı büyüten bir başka başlık da "yerel model" söylemiyle ilgili.

Hanff'in analizine göre Chrome'un adres çubuğunda görünen "AI Mode" gibi en görünür yapay zekâ deneyimleri, Gemini Nano'dan ziyade büyük ölçüde Google'ın bulut sunucuları üzerinden çalışıyor.

Bu da şu soruyu doğuruyor:

Kullanıcının cihazında 4 GB'lık yerel model dururken, en görünür AI işlemi hâlâ buluta gidiyorsa, bu dosya neden sessizce indiriliyor?

Wired da Chrome'daki Gemini Nano modelinin cihaz içi özellikler için kullanılabildiğini, ancak kullanıcıların bunu ayarlardan kapatabildiğini yazdı.

GOOGLE NE DİYOR?

Google cephesinden The Verge'e yapılan açıklamada, Gemini Nano'nun Chrome'da 2024'ten beri hafif ve cihaz üzerinde çalışan bir model olarak sunulduğu belirtildi.

Google sözcüsü Scott Westover, modelin dolandırıcılık tespiti ve geliştirici API'leri gibi güvenlik kabiliyetlerini, kullanıcı verilerini buluta göndermeden cihaz üzerinde çalıştırdığını söyledi.

Şirket ayrıca cihaz kaynakları düşükse modelin otomatik kaldırılabileceğini ve Şubat 2026'dan itibaren kullanıcıların Chrome ayarlarından modeli kapatıp kaldırabilmesine yönelik seçeneğin sunulmaya başlandığını aktardı.

Ancak bu açıklama, tartışmanın merkezindeki soruyu tamamen ortadan kaldırmadı:

Model neden baştan açık rıza penceresiyle sunulmadı?

4 GB HERKES İÇİN KÜÇÜK DEĞİL

Google açısından 4 GB'lık dosya teknik bir bileşen olabilir.

Ancak kullanıcı açısından bu dosya; depolama alanı, internet kotası, pil tüketimi ve elektrik faturası anlamına geliyor.

Sınırsız fiber bağlantı kullanan biri bunu fark etmeyebilir. Fakat kotalı internet, mobil hotspot, pahalı veri paketleri veya düşük depolama alanına sahip cihazlarda 4 GB ciddi bir yük.

Özellikle gelişmekte olan ülkelerde ve kırsal bölgelerde bu tür arka plan indirmeleri, kullanıcının haberi olmadan doğrudan maliyete dönüşebilir.

ÇEVRESEL MALİYET HESABI DA GÜNDEMDE

Hanff, meselenin yalnızca bireysel cihazlarla sınırlı olmadığını, küresel ölçekte çevresel etki doğurabileceğini savundu.

Araştırmacının hesabına göre 100 milyon ila 1 milyar cihazlık tek bir dağıtım turu, 24 ila 240 gigawatt-saat enerji tüketimine yol açabilir.

Buna bağlı emisyonun ise 6 bin ila 60 bin ton CO2 eşdeğeri seviyesine ulaşabileceği öne sürüldü.

Bu rakamlar bağımsız şekilde mahkeme veya resmi kurumlarca doğrulanmış değil. Ancak tartışmanın yönü açısından kritik bir noktaya işaret ediyor:

Tek bir tarayıcı güncellemesi gibi görünen karar, milyarlarca cihaz ölçeğinde küresel bir kaynak tüketimine dönüşebiliyor.

GDPR VE EPRİVACY TARTIŞMASI

Hanff, Chrome'un bu davranışının Avrupa Birliği'nin ePrivacy Direktifi ve GDPR hükümleri açısından sorunlu olabileceğini savunuyor.

Araştırmacıya göre kullanıcı cihazına açık ve bilgilendirilmiş onay olmadan veri yerleştirilmesi, ePrivacy Direktifi'nin kullanıcı terminal ekipmanına veri yazılmasına ilişkin kurallarıyla çelişebilir.

GDPR açısından ise şeffaflık, hukuki dayanak ve kullanıcı kontrolü başlıkları tartışmaya açılıyor.

Ancak Avrupa'da teknoloji devlerine yönelik önceki gizlilik cezaları dikkate alındığında, Chrome'un bu uygulamasının düzenleyici kurumların radarına girmesi sürpriz olmayacağı ifade ediliyor.

BÜYÜK SORU: CİHAZ KİMİN KONTROLÜNDE?

Chrome vakası, yapay zekânın geleceğine dair daha büyük bir sorunu görünür kıldı.

Teknoloji şirketleri artık yapay zekâyı ayrı bir ürün olarak değil, işletim sistemi, tarayıcı ve uygulama katmanının varsayılan parçası olarak sunuyor. Bu yaklaşım, kullanıcıya daha hızlı ve akıllı özellikler sağlayabilir. Ancak kullanıcıdan açık onay alınmadan yapılan sessiz dağıtımlar, cihaz sahipliği kavramını zedeliyor.

• Çünkü depolama alanı kullanıcıya ait.
• İnternet kotası kullanıcıya ait.
• Elektrik tüketimi kullanıcıya ait.
• Risk de kullanıcıya ait.

Buna rağmen karar arka planda şirket tarafından veriliyor.

WEB SİTELERİ GEMİNİ NANO'YA ERİŞEBİLECEK Mİ?

Chrome'un yeni yapay zekâ mimarisinde bir başka dikkat çeken başlık da geliştirici API'leri.

Prompt API ve özetleme API'leri gibi araçlarla web uygulamalarının cihazdaki yapay zekâ modelinden yararlanabilmesi hedefleniyor. Bu, teknik olarak web uygulamaları için büyük kolaylık sağlayabilir. Ancak aynı zamanda yeni bir güvenlik sorusu yaratıyor:

Bir web sitesi, kullanıcının cihazındaki yerel yapay zekâ kapasitesini hangi sınırlar içinde kullanacak?

Kullanıcı, hangi sitenin bu modele ne zaman eriştiğini açıkça görebilecek mi?

Bu soruların cevabı, Chrome'un yalnızca tarayıcı değil, aynı zamanda bir "AI çalışma ortamı" hâline geldiğini gösteriyor.

CHROME'DA KONTROL NASIL YAPILIR?

Kullanıcılar Windows'ta dosyanın cihazlarında olup olmadığını kontrol etmek için Dosya Gezgini'nde şu dizine bakabilir:

%LOCALAPPDATA%\Google\Chrome\User Data

Bu klasör içinde OptGuideOnDeviceModel adlı bir dizin varsa, Chrome'un cihaz içi AI modeli indirmiş olma ihtimali bulunuyor.

Mac kullanıcıları ise Finder üzerinden şu dizine bakabilir:

~/Library/Application Support/Google/Chrome/

Burada da OptGuideOnDeviceModel klasörü aranabilir.

Bu klasörün bulunması, cihazda kötü amaçlı yazılım olduğu anlamına gelmiyor. Tartışma, dosyanın varlığından çok, bunun kullanıcıya nasıl bildirildiği ve nasıl kontrol edildiğiyle ilgili.

CHROME'DA YAPAY ZEKA MODELİ NASIL KAPATILIR?

Kullanıcılar Chrome'da şu adres üzerinden ilgili ayarlara ulaşabilir:

chrome://settings/ai

Buradan "Help me write", AI özetleri ve cihaz içi yapay zekâ özellikleri gibi seçenekler kapatılabilir.

Malwarebytes'in aktardığına göre kullanıcılar ayrıca Ayarlar > Sistem bölümünden "On-device AI" seçeneğini kapatarak modelin indirilmesini veya kullanılmasını engelleyebilir. Seçenekler Chrome sürümüne ve bölgeye göre değişebilir.

Google'a göre model devre dışı bırakıldıktan sonra artık indirilmeyecek veya güncellenmeyecek.

Ancak bazı kullanıcıların dosyaların tarayıcı güncellemelerinden sonra yeniden görünebildiğini bildirmesi, güven tartışmasını tamamen bitirmiyor.

ANTHROPİC ÖRNEĞİYLE AYNI ÇİZGİDE

Hanff'in eleştirileri yalnızca Google ile sınırlı değil.

Araştırmacı daha önce Anthropic'in Claude Desktop uygulamasının Chromium tabanlı bazı tarayıcılara sessiz entegrasyon dosyaları yüklediğini, kaldırıldığında ise yeniden kurabildiğini iddia etmişti.

Bu nedenle Chrome vakası, tekil bir hata değil, daha büyük bir sektör eğilimi olarak değerlendiriliyor.

Eleştirilerin merkezinde şu var:

Büyük teknoloji şirketleri, yapay zekâyı yaymak için "önce kur, sonra kullanıcı fark ederse kapatır" yaklaşımına mı geçti?

GOOGLE İÇİN İMAJ RİSKİ

Google uzun süredir Chrome'u hızlı, güvenli ve kullanıcı dostu bir tarayıcı olarak konumlandırıyor.

Ancak kullanıcıların cihazında habersiz 4 GB'lık bir AI dosyası bulması, bu imaja zarar verebilir.

Özellikle "gizlilik için cihaz üzerinde AI" söylemi, açık rıza ve şeffaflık eksikliğiyle birleştiğinde ters tepebilir.

Çünkü kullanıcı açısından mesele şu kadar basit:

Gizliliğimi koruyacağını söylediğin modeli neden bana açıkça sormadan cihazıma indiriyorsun?

SONUÇ: SESSİZ AI DÖNEMİ BAŞLADI

Chrome'un Gemini Nano vakası, yapay zekâ yarışının geldiği noktayı gösteriyor.

• Artık AI sadece uygulama içinde açılan bir sohbet penceresi değil.
• Tarayıcıya, işletim sistemine ve cihazın arka planına yerleşen yeni bir altyapı.

Bu altyapı bazı güvenlik ve hız avantajları sunsa bile kullanıcı onayı, şeffaflık, depolama maliyeti, veri güvenliği ve çevresel etki görmezden gelinerek, teknoloji kolaylık yerine dayatma haline dönüşüyor.

Chrome vakasının asıl mesajı da burada yatıyor:

Yapay zekâ geleceğin vazgeçilmez aracı olabilir. Ama kullanıcının cihazına sessizce yerleşen hiçbir teknoloji, "kullanıcı dostu" olarak pazarlanamaz.

SONRAKİ HABER

NASA Mars’ta yeni bir dönemi başlatıyor

ÖNCEKİ HABER

Korkulan senaryo ortaya çıktı!

Yunus Akseki Takvim.com.tr Teknoloji