Dang virüsü nedir, bulaşıcı mı? Aramızdaki o canlıya dikkat edin!

Dünyada milyonlarca insanı tehdit eden ve halk arasında "kırık kemik humması" olarak bilinen Dang virüsü, iklim değişikliği ve sivrisineklerin yayılımıyla yeniden küresel kriz haline geldi.

Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) "Seviye 3 Acil Durum" olarak ilan ettiği Dang humması, Flavivirüs ailesine mensup viral bir hastalıktır.

Sivrisinekler aracılığıyla insanlara bulaşan ve vücutta adeta kemikler kırılıyormuşçasına şiddetli ağrılara yol açan enfeksiyon, küresel çapta ölümcül vakalara neden olmaya devam ediyor.

DANG VİRÜSÜ NE DEMEK?

Dang virüsü, Aedes cinsi dişi sivrisineklerin ısırmasıyla bulaşan viral bir patojendir. Tıbbi literatürde hastada yarattığı dayanılmaz kas, eklem ve kemik ağrıları nedeniyle "kırık kemik humması" (break-bone fever) olarak adlandırılır.

Virüsün birbirine benzeyen ancak farklı antijenik özellik gösteren 4 ayrı serotipi (DENV-1, DENV-2, DENV-3, DENV-4) bulunmaktadır.

DANG VİRÜSÜ TÜRKİYE'DE VAR MI?

Mevcut vakaların tamamı yurt dışı seyahatlerinden dönen hastalardır.

Türkiye'ye komşu Orta Doğu ülkelerinde Dang virüsü 1 ve 2 serotipleri aktif olarak bulunmaktadır ve bu bölgelere seyahat edecek yolcular için ciddi risk mevcuttur. Buralarda yıl boyunca vakalar görülmekle birlikte, vaka yoğunluğu yağışın bol olduğu dönemlerde artış gösterir.

Ayrıca virüsü taşıma potansiyeline sahip istilacı Aedes albopictus sivrisinekleri başta Karadeniz sahilleri (Rize ve çevresi) ile İstanbul olmak üzere Türkiye'nin sahil şeritlerine yerleşmiş durumdadır. Yurt dışından virüs taşıyan bir kişinin gelmesi halinde yerel salgınların başlama riski bulunmaktadır.

DANG VİRÜSÜ BELİRTİLERİ NELERDİR?

Sivrisinek ısırığından ortalama 4-10 gün sonra ortaya çıkan temel belirtiler şunlardır:

1. Aniden yükselen ve 40°C'ye ulaşan ateş
2. Şiddetli kemik, kas ve eklem ağrıları
3. Göz arkasında belirginleşen keskin oyucu ağrı
4. Ciltte döküntüler ve küçük kanama noktaları
5. Şiddetli baş ağrısı ve aşırı halsizlik
6. Mide bulantısı, kusma ve iştahsızlık

DANG VİRÜSÜ BULAŞICI MI?

Dang humması insandan insana dokunma, öpüşme, havayla veya doğrudan temas yoluyla bulaşmaz. Bulaşmanın tek ana kaynağı, virüsü taşıyan dişi sivrisineklerin insanı ısırmasıdır.

Ancak virüsü taşıyan bir insanı ısıran sağlıklı bir sivrisinek, virüsü alarak başka insanlara aktarabilir.

DANG VİRÜSÜ ÖLDÜRÜR MÜ?

Evet, Dang virüsü müdahale edilmediğinde veya hastalığın ilerleyen aşamalarında ölümcül olabilir. Vakaların büyük kısmı hafif atlatılsa da, hastaların bir kısmında "Dang Şok Sendromu veya Dang Hemorajik Ateşi" gelişir.

Damarlardan sıvı sızması, tansiyon düşüklüğü, iç kanamalar ve çoklu organ yetmezliği hayati risk doğurur.

Önemli detay: Virüsün bir serotipini (örneğin DENV-1) geçiren kişi ona karşı bağışıklık kazanır. Ancak yıllar sonra farklı bir serotiple (örneğin DENV-2) ikinci kez enfekte olursa, vücudun bağışıklık sistemi aşırı tepki verir ve hastalığın ölümcül seyretme riski katlanır.

DANG VİRÜSÜ NASIL GEÇER, TEDAVİSİ VAR MI?

Dang virüsüne karşı doğrudan etkili, virüsü yok eden spesifik bir antiviral ilaç bulunmamaktadır.

Tedavi yöntemi: Tedavi tamamen hastanın sıvı-elektrolit dengesini korumaya ve semptomları hafifletmeye dayanır.

İlaç uyarısı: Ateş ve ağrı için yalnızca Parasetamol kullanılır. Kanama riskini ve trombosit çöküşünü artırdığı için çoğu ilacın kullanımı kesinlikle yasaktır.

Aşı ve korunma: Hastalığa karşı küresel olarak onaylanmış Qdenga (TAK-003) gibi yeni nesil aşılar bulunmaktadır.

En etkili korunma yöntemi ise sivrisinek ısırıklarına karşı sprey kullanmak, uzun giysiler giymek ve durgun su birikintilerini yok etmektir.

SEYAHAT DÖNÜŞÜ BU BELİRTİLERE DİKKAT!

Riskli bölgelere (Orta Doğu, Güneydoğu Asya, Karayipler, Güney Amerika vb.) seyahat edip dönen kişilerin sağlık durumlarını yakından takip etmesi gerekir.

Seyahat dönüşünde ani başlayan ve 2-7 gün süren ateş, baş ağrısı, göz arkasında ağrı, kas-eklem ağrıları, döküntü veya kanama (burun, diş eti, cilt altı kanamaları) şikayetleriniz varsa derhal en yakın sağlık kuruluşuna başvurmanız hayati önem taşımaktadır.

DANG VİRÜSÜ EN ÇOK HANGİ KAN GRUBUNDA GÖRÜLÜR?

Dang humması enfeksiyonu veya hastalığın şiddeti ile insan kan grupları (A, B, AB, 0) arasında kanıtlanmış doğrudan bir ilişki bulunmamaktadır. Virüsün bulaşma riski kan grubuna göre değil, sivrisinek yoğunluğuna, bölgenin iklim şartlarına ve kişinin sivrisineklerle olan temasına bağlıdır.