Takvim.com.tr 11 yıl boyunca 22 bin kişi incelendi: Demans riskini azaltan 14 kritik faktör
Avustralya ve Japonya'da yapılan dev araştırmalar, demansın genetik bir kader olmadığını kanıtladı. Düzenli yapılan bazı hobiler demans riskini %23'e kadar düşürüyor. İşte Lancet Komisyonu'nun uyardığı 14 sinsi risk faktörü ve beyni yaşlanmaktan koruyan o yöntem.
Takvim.com.tr Giriş Tarihi:
Hızlı Özet Göster
- Avustralya'da demans, en yaygın ölüm nedenlerinden biri haline geldi.
- Yaklaşık 446 bin kişi demans hastalığıyla yaşıyor ve bu sayının 2065 yılına kadar iki katına çıkabileceği tahmin ediliyor.
- Demans vakalarının önemli bir bölümünün yaşam tarzıyla bağlantılı olabileceği belirtiliyor.
- Lancet Komisyonu, demans riskini artırabilecek 14 değiştirilebilir faktöre dikkat çekiyor.
- Araştırmalar, düzenli hobi edinmenin demans riskini azaltabileceğini gösteriyor.
Avustralya'da demans artık en yaygın ölüm nedenlerinden biri haline geldi. Ülkede yaklaşık 446 bin kişi hafıza, düşünme ve davranışları etkileyen bu hastalıkla yaşıyor. Uzmanlara göre sayı, 2065 yılına kadar neredeyse iki katına çıkabilir.
Sciencealert'te yer alan habere göre, bilim insanları demansın yalnızca yaşlanma ya da genetik kader olmadığını söylüyor. Son yıllarda yayımlanan araştırmalar, vakaların önemli bölümünün yaşam tarzıyla bağlantılı olabileceğini ortaya koyuyor. Bu noktada dikkat çeken başlıklardan biri ise hobiler.
Uzmanlara göre düzenli yapılan zihinsel, fiziksel ve sosyal aktiviteler beynin yaşlanma sürecine karşı daha dirençli kalmasına yardımcı olabilir.
Uzmanlara göre düzenli hobiler beynin yaşlanmaya karşı direncini artırabiliyor. (Haberde yer alan fotoğraflar Takvim Foto Arşiv'e aittir)
BİLİM İNSANLARI "BİLİŞSEL REZERV"E DİKKAT ÇEKİYOR
Araştırmacılar, beynin kendisini koruma kapasitesini "bilişsel rezerv" kavramıyla açıklıyor. Eğitim, üretken çalışma hayatı ve zihni aktif tutan uğraşların beyindeki sinir bağlantılarını güçlendirdiği düşünülüyor.
Bu durumun, yaş ilerledikçe ortaya çıkan bilişsel kayıplara karşı koruyucu etki oluşturabileceği belirtiliyor. Özellikle düzenli zihinsel aktiviteye sahip kişilerin, demans belirtilerini daha geç yaşadığı ifade ediliyor.
Demans artık Avustralya’da en yaygın ölüm nedenleri arasında ilk sırada yer alıyor.
DEMANS RİSKİNİ ARTIRAN 14 KRİTİK FAKTÖR
Lancet Komisyonu'nun dünya genelindeki büyük araştırmaları inceleyerek hazırladığı rapor, demans riskini artırabilecek değiştirilebilir 14 faktöre dikkat çekiyor.
Bu faktörler arasında şunlar yer alıyor:
- Hareketsiz yaşam
- İşitme kaybı
- Obezite
- Diyabet
- Yüksek tansiyon
- Yüksek kolesterol
- Sigara kullanımı
- Aşırı alkol tüketimi
- Depresyon
- Sosyal izolasyon
- Tedavi edilmeyen görme kaybı
- Hava kirliliği
- Travmatik kafa yaralanmaları
- Eğitim eksikliği
Uzmanlar bu risklerin azaltılmasının ileri yaşlarda demans görülme ihtimalini düşürebileceğini belirtiyor.
Araştırmalar sosyal izolasyonun demans riskini ciddi şekilde yükselttiğini gösteriyor.
TEK BİR "MUCİZE HOBİ" YOK
Araştırmalar, belirli bir hobinin tek başına mucize yaratmadığını gösteriyor. Ancak düzenli olarak hobi edinmenin genel risk üzerinde olumlu etkisi olduğu vurgulanıyor.
Japonya'da 22 binden fazla kişinin 11 yıl boyunca takip edildiği bir çalışmada, orta yaş döneminde en az bir hobisi bulunan kişilerin demans geliştirme riskinin yaklaşık yüzde 19 daha düşük olduğu görüldü.
Birden fazla hobisi olanlarda ise risk azalması yüzde 23'e kadar çıktı.
Araştırmada dikkat çeken nokta ise herhangi bir hobinin diğerlerinden açık ara daha etkili olmaması oldu.
Bilim insanları “bilişsel rezerv” kavramının beyin sağlığında kritik rol oynadığını söylüyor.
BULMACA DA FAYDALI BAHÇECİLİK DE
2023 yılında Avustralya'da yapılan başka bir araştırma da benzer sonuçlar ortaya koydu.
Yazı yazmak, bulmaca çözmek veya bilgisayar kullanmak gibi zihinsel aktivitelerin demans riskini yüzde 9 ila 11 arasında azaltabileceği belirtildi.
Örgü örmek, ahşap işleriyle uğraşmak ve benzeri yaratıcı hobilerde ise yaklaşık yüzde 7'lik bir düşüş gözlendi.
Uzmanlara göre burada en önemli unsur, kişinin gerçekten keyif aldığı bir aktiviteyi sürdürülebilir hale getirmesi.
SOSYAL BAĞLANTI BEYİN İÇİN KRİTİK ÖNEME SAHİP
Araştırmacılar, hobilerin yalnızca zihni değil ruh halini ve sosyal yaşamı da desteklediğini vurguluyor.
Özellikle sosyal izolasyonun demans için en güçlü risk faktörlerinden biri olduğuna dikkat çekiliyor. Uzun süreli araştırmalar, sosyal açıdan aktif olmayan yaşlı bireylerde demans belirtilerinin yaklaşık beş yıl daha erken ortaya çıkabildiğini gösteriyor.
Bu nedenle uzmanlar, hobilerin mümkün olduğunca sosyal yön taşımasını öneriyor.
Örneğin telefonda tek başına kart oyunu oynamak zihni çalıştırabilir. Ancak arkadaşlarla düzenli kart geceleri yapmak; hareket, kahkaha, stres azaltma ve sosyal bağ gibi ek faydalar da sağlıyor.
BEYİN SAĞLIĞI İÇİN HOBİ SEÇERKEN BUNLARA DİKKAT
Uzmanlara göre bir hobinin beyin dostu olup olmadığını anlamak için dört temel soru öne çıkıyor:
- Zihinsel olarak beni zorluyor mu?
- Düzenli hareket etmemi sağlıyor mu?
- Ruh halime iyi geliyor mu?
- Başka insanlarla iletişim kurmama yardımcı oluyor mu?
Bu sorulara verilen "evet" sayısı arttıkça, hobinin beyin sağlığı üzerindeki olumlu etkisinin de güçlenebileceği belirtiliyor.
Demansa karşı kesin bir koruma yöntemi bulunmasa da uzmanlar, aktif ve sosyal bir yaşam tarzının beyin sağlığını korumada önemli rol oynadığı görüşünde birleşiyor.
Ezgi Polat Takvim.com.tr Sağlık