Yaramaz mı hiperaktif mi?

Hiperaktiviteye gereken tedavi uygulanmazsa çocuğun ilerleyen yaşlarda hayatı olumsuz etkilenebilir. İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Genç Psikiyatrisi Doç. Dr. Osman Abalı, zamanında tesbit edilerek, tedavi uygulanırsa hiperaktif çocukların okul başarısını, ders başarısını ve gelecek süreçlerinin olumlu yönde ilerleyeceğini söyledi.

Hiperaktivite ülkemizde giderek artıyor

Hiperaktivite bir kişilik yapısıdır tıbbi olarak bir bozukluk bir hastalık olarak ele alıyoruz ama çok sık gözüktüğü için genellikle hiperaktif kişilik özellikleri şeklinde ele alındığını söyleyen Osman Abalı, "Tıbbi açıdan baktığımızda dikkat eksikliği, hiperaktivite bozukluğu adı altında inceleniyor. Tanı kriterlerinde sıralanmış 18 tane belirti var bunlardan 9 tanesi dikkat eksikliği belirtisi geri kalan 9 tanesi hareketlilik belirtisidir. Bir kişide 9 belirtiden 6'sı varsa dikkat eksikliği bozukluğu, diğer 9 belirtiden yine 6'sı varsa hiperaktivite yine her ikisinden de 12 tane belirti varsa dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu deniyor. Bu çok sık gözüken bir bozukluk yüzde 5 ile yüzde 10 arasında bir sıklık var. Ülkemizde sıklığı giderek artmaktadır" ifadesini kullandı.

Hiperaktivite genellikle normal hareketliliğin aşırı derece üzerinde bir hareketlilik olarak ele alındığını vurgulayan Abalı, "Bu ortamlarda sürekli hareket içinde enerjik, kıpır kıpır, sürekli enerjik faaliyetlere odaklı, uzun süre bir yerde oturmak istemeyen, aceleci, çabuk sıkılan, uzun sure dikkatini toparlayamayan, sürekli aktivite değiştiren sürekli heyecanlı renkli aktivitelere kendini yönelten iç dünyaları aktif enerjik çocuklardır. Bir de dikkat eksikliği belirtileri vardır. Bu belirtiler de uzun süre bir işe konsantre olamama, unutkanlıklar, eşya kaybetme, zihinsel çaba gerektiren görevlerden kaçınma, dikkat hataları yapma, dikkatinin dış uyarıcılarla hemen dağılması, konsantrasyon problemleri gibi özelliklerini içerir. Bir kişide, hem dikkat eksikliği hem hiperaktivite varsa, işlevsellik kaybı daha fazladır. Sadece dikkat eksikliği problemi varsa ders başarısızlığı ve akademik hayatta ve iş hayatında sorunlar oluşur. Hareketlilik ile ilgili bozuluk varsa sosyal hayatta arkadaşlık ilişkilerinde okul ortamında bozukluk oluşur" dedi.

Hiperaktivite anne karnında başlar

Hiperaktivitenin anne karnında başladığını söyleyen Abalı, "Bazı anneler, ultrasonda doktor çocuğumu yakalayamıyor. Çocuğumun sürekli hareket halinde gibi ifadeler kullanıyorlar. Bu ifadeler gerçekten doğrudur çünkü çocuk anne karnında bile hareketli olabilir. Bu çocuklar doğduktan sonra uyku problemleri, gaz sancıları, kolikler, yeme problemleri olur. Bu çocuklar 0-3 yaşta zor mizaçlı çocuklar olarak tanımlanır. 3 yaştan sonra hareketlilik ve çabuk sıkılma ön plana geçer. 3-6 yaşları arasında özellikle gürültülü, aktif, enerjik, çabuk sıkılan, bir çok aktiviteyle oyunla meşgul, uzun süre bir şey yapmak istemeyen enerjik çocuklardır" ifadesini kullandı.

Erişkinlerde hiperaktif olabilir

Hiperaktivitenin yalnızca çocuklarda olmadığını, erişkinlerde de hiperaktivitenin olduğunun altını çizen Abalı, "Çocuklarda tanımlama kolay olduğu ve hiperaktifliklerini dışa vurdukları için yalnızca çocuklarda gibi düşünülür. Erişkinlerde de hiperaktivite vardır. Çocuklarda yüzde 5-10 ise erişkinlerde yüzde 3-5 hiperaktif erişkin vardır. Erişkindeki belirtiler çocuktakinden biraz daha farklıdır. Çocuktaki belirtiler, hareketlilik, enerjik olma iken, erişkin dönemde sabırsızlık, sinirlilik, planları erteleme, unutkanlık, uzun süre sabit bir iş yapmak istememe, masa başı işlerden hoşlanmama, başladığı aktiviteleri çabuk bırakma ve çabuk sıkılmadır. Erişkin hiperaktivitesi olan kişiler birazcık risk almayı, sonunu düşünmeden hareket etmeyi ve buna bağlı olarak madde kullanımı maalesef kumar gibi şeyler dahil olmak üzere risk artıyor" şeklinde konuştu.

Her yaramaz çocuk hiperaktif değildir

Her yaramaz çocuk hiperaktif olmadığını fakat hiperaktif çocukların yaramaz olduklarını söyleyen Abalı, "Her çocuk hareketlidir ama çocuklar oturması gereken yerlerde oturur, kural gerektiren ortamlarda kurala uyar. Hiperaktif çocuklar ise her zaman hareketlidir. Kural gerektiren yerlerde de oturmaz. Örneğin, tüm çocuklar tenefüslerde hoplar zıplar, koşturur. Zil çaldığında herkes sınıfında oturur. Hiperaktif çocuklar orda oturmaz kıpırdanmaya devam eder. Arkadaşıyla konuşur, dersi dinlemez, dersi kaynatır, sınıftada hareketlidir. Biz bu ayrımı kural gerektiren ortamlarda çocuğun hareketliliği duruyorsa adapte oluyorsa hiperaktivite değildir. Kural gerektiren ortamlarda çocuğun hareketliliği devam ediyorsa o zaman hiperaktivite vardır diye düşünüyoruz. Yoksa doğal olarak her çocuğun aktif olduğu hareketli olduğu enerjik olduğu biliniyor" dedi.

Erkek çocuklar daha hiperaktiftir

Hiperaktif çocuklar en çok enerjik oyunlardan hoşlandığını kaydeden Abalı, hiperaktif çocukların "Vurdulu, kırdılı şiddete eğilimli oyunlardan hoşlanırlar. Ama daha çok yapı olarak onların dikkatlerini toplayacak odaklanmalarını sağlayacak süreç gerekiyor. Bununla ilgili olarak da mümkün mertebe birebir ilgi ve yönlendirme gerekiyor. Erkek çocuklarda 2-3 kat daha fazla, kız çocuklarda ise genetik yapı çok fazladır" ifadesini kullandı.
Muhammet Özsomuncu/takvim.com.tr