Masa başında çok çalışmak 'fıtık' ediyor

Beyin ve sinir cerrahı Doç. Dr. Cahide Topsakal, bel fıtığı olmamak için gündelik hayatta almamız gereken küçük ama bir o kadar da önemli tedbirleri anlattı.

YIRTIK OLUŞUR!
Bel fıtığı sorunu neden bu kadar artıyor?
Fıtık olan kıkırdaklar, 18 yaşına kadar çok iyi kanlanıyor. O yüzden 18 yaşın altında çok büyük bir kaza olmazsa, bel fıtığı ortaya çıkmıyor. Ancak yerçekimine karşı destek sağlayan kıkırdaklar, 30 yaşından sonra bozulmaya başlıyor. 50 yaşından sonra ise, bütün kıkırdaklarda bozulma kaçınılmaz oluyor. Kıkırdağın bozulması, suyunu kaybetmesi ve yüke karşı koyamaması anlamına geliyor. Dolayısıyla çok küçük yüklenmelerde bile yırtıklar oluşuyor ve kıkırdağın kırılganlığı artıyor. Omurgaya yılda beş milyon kez yüklenme oluyor. Hastanın hareketini kısıtlayıp, bundan kurtulması mümkün olmuyor. Yatma dışındaki tüm hareketler omurgaya yüklenme yapıyor. Bu yüzden de 70-80 yaşındaki insanlarda bel fıtığına rastlanması kaçınılmaz hale geliyor.

Stresin bel fıtığı ve bel ağrıları üzerindeki etkileri nelerdir?
Bahsettiğiniz ruhsal stresin, bel fıtığı üzerine olumlu ya da olumsuz etkisi yoktur. Ancak stresli insanların ağrı eşiği düşeceği için ağrıyı kolay algılarlar. Kişi, iş hayatında fiziksel strese maruz kalıyorsa yani ağır kaldırıyor, uzun süre ayakta kalıyor ya da oturuyorsa, bunlar kesinlikle fıtık oluşumunu kolaylaştırır. Travma ve düşme de, fıtık yapar. Yine de mekanik zorlanmanın fıtık için tek başına yeterli olduğu söylenemez.

HALI SİLKELEMEK RİSKLİ
Neden iş hayatında daha sık görülüyor?
Çünkü onlar fiziksel travmaya, ev hayatındakilerden daha fazla maruz kalıyor. Ancak evde sürekli halı silkeleyen ve elinden elektrik süpürgesi düşmeyen hanımlar da çok büyük risk altındalar.

Yoğun bilgisayar kullanımı tetikler mi?
Elbette uzun süre oturuyor olmak bel fıtığını tetikler. Bilgisayarda baş öne eğik çalışıldığı için aslında daha çok boyun fıtıkları görülür.

Hareketsiz iş hayatı, sürekli masa başında oturmak bel fıtığı oluşturur mu?
Beli uzun süre aynı pozisyonda tutmak zararlıdır. Uzun süre oturmak, ayakta durmak ya da yürümekten kaçınmak gerekir. Yani sürekli pozisyon değiştirmek önemlidir.

Genetik geçişi var mı?
Evet birçok hastada genetik geçiş vardır. Genetik etki yetişkinde yüzde 50 ise fiziksel zorlanmalar da yüzde 50 etkilidir. Hiç genetik yatkınlık olmadığı halde tamamen fiziksel zorlanma, aşırı kilo alma, hamilelik, trafik kazası ya da yüksekten düşme sonucu yıllar sonra bile bel fıtığı olan hastalarımız var.

ALTERNATİF YÖNTEMLER FELÇ EDEBİLİR
Alternatif yöntemler işe yarar mı? Bel çektirme ve masajın, bel fıtığı ve bel ağrıları üzerine etkileri var mı?
Bel çektirme aşağı sarkmanın benzeridir. Fıtığın ileri aşamasında tam tersine zararlı olabilir. Uygulama sonrası felç gelişen ve acil ameliyata alınan vakalar vardır. Masaj, adaleyi ısıtırak, gevşetme dışında bel fıtığına asla etkili değildir. Masaj 10-15 cm derindeki fıtığı yuvasına geri çekemez. Tam tersine ameliyat gerekmeyen vakalarda yedi gün kesin yatak istirahati ve fizik tedavi çok daha etkilidir.

Günümüzde insanlar spor salonlarına koşuyor. Sporun bel fıtığına etkileri nelerdir?
Bir kere spor, normal şartlar altında her türlü sağlık sorununun çözüme kavuşmasını sağlar. Ancak hangi sporları seçtiğiniz çok büyük önem taşır. Mesela; bel fıtığı olan biri için en zararsız spor yüzmedir. Bu arada halk arasında fıtığa kötü geldiğine inanılan at binmek, bilinenin aksine iyi gelir. Çünkü at binerken karın ve sırt adaleleri gelişeceği için iç korse etkisi yapar ve fıtığı yerinde tutar. Yukarı aşağı hareket fıtığı sanıldığı gibi etkilemez.

KOŞU BANDINI ÖNERMİYORUM!
Koşu bantlarında yürüyüş omurgayı nasıl etkiliyor? Yararlı mı yoksa zararlı mı?
Doğada yürümek, bir seferde uzun süreli olmadıkça çok yararlıdır. Koşu bantlarındaki yürüyüş, diz eklemlerini zorlar. Diz eklemleri ile kalça ve bel omurgası birbiriyle uyum içinde çalışır. Biri zora girince, diğerinin de zaman içerisinde bu zorlanmadan nasibini alacağı kesindir. Dikkatli olmak lazım.

PİLATES BİLİNÇLİ YAPILMALI
Pilates bel fıtığına ve omurgaya yararlı mı? Bilinçsiz yapılırsa sonuçları ne olur?
Pilates hareketleri bilinçli yapılmazsa zararlı olabilir. Fıtığın başlangıç aşamasında belki hasta yarar görebilir ama fıtığın extrude (iyice taşmış) dediğimiz aşamasında ıkınma yaptıran hareketler zarar verir. Bunu hoca da engelleyemez. Pilates birinci planda tercih ettiğimiz spor dalı olamaz. Yüzmenin yerini hiçbir spor tutamaz. Yüzme bilmese de hastanın kolluklarla suya girmesi lazım.

Fıtığı olanlar hangi sporlardan kaçınmalı?
* Mekik çekmenin fıtığı artırıcı etkisi vardır.
* Ağırlık kaldırmak kesinlikle fıtık üzerinde çok zararlı bir etkiye sahiptir.
* Kayak ve snowboard gibi çok düşülen sporlar yasaktır.

GEBELİK DÖNEMİNDE RİSK ÇOK DÜŞÜK
Gebelik dönemi bel fıtığı yapar mı?
Gebelik sırasında insanın vücudunun esnekliği artar, dolayısıyla bu dönemde bel fıtığı olma riski düşüktür. Bel fıtığı olan yüzlerce hastamın hiçbir sorun çekmeden hamilelik dönemini geçirdiğini gözledim. Ancak ameliyat aşamasında bel fıtığı problemi olanlarda hamilelik sorun yaratabilir.

SEKSTE AKROBASİ YAPMAYIN!
Seks, bel fıtığı riskini artırıyor mu?
Bel fıtığı varsa, ilişkinin belirli bir anında bir kas kasılması, sinirin dokunmasına neden olabilir. Yani bel fıtığı varsa, seks sırasında ağrı meydana gelebilir. Bunun dışında, seks sırasında akrobasi yapılmadığı takdirde sorun yaratmaz.

FITIĞI OLANLAR ÇÖKMEYEN YATAKLARI TERCİH ETSİN!
Yanlış yatak, yastık seçimi ve yatış pozisyonu bel fıtığını tetikler mi?
Elbette çok yumuşak yataklar omurga için sağlıklı değil ama ille de fıtık oluşturmaz. Sadece fıtık olanlar, belki daha çökmeyen bir yatak tercih edebilirler. Çok yüksek yastıkta yatmak da boyun fıtıklılara tavsiye edilmez. Enteresan bir şekilde bu hastalar yüksek yastık seçme eğiliminde olurlar. Oysa iyi gelmez. Çok sert yataklar da bu hastalar için ideal değildir. Ortopedik yatakları öneririz. Bel fıtığı hastaları sırt üstü yatmaya çalışırlar. Oysa hastalar, rahat ettikleri pozisyona kendileri karar vermelidir. Tahta üzerinde yatmak da eski ve işe yaramayan zahmetli bir yöntemdir. Hastanın kas ağrılarını artırır.

Manyetik tedavi yöntemleri yararlı mı?
Manyetik tedavinin hiçbir yararı yoktur. Belki psikolojik katkıları olabilir. Hepsi o kadar...