İtalyan sinemasının efsane yönetmeni Tinto Brass 93 yaşında hayatını kaybetti

İtalyan sinemasının en tartışmalı ve sıra dışı yönetmenlerinden Tinto Brass, 93 yaşında yaşamını yitirdi. İtalyan haber ajansı ANSA'nın aktardığına göre ünlü yönetmen, 4 Kasım Çarşamba günü Roma'da hayatını kaybetti.

Brass'ın ölüm haberini eşi Caterina Varzi ile çocukları Bonifacio ve Beatrice Brass duyurdu. Usta yönetmenin ölüm nedenine ilişkin henüz resmi bir açıklama yapılmazken ailesi, cenaze töreninin yalnızca yakınlarının katılımıyla özel olarak gerçekleştirileceğini bildirdi.

Tinto Brass Roma'da yaşamını yitirdi. (Fotoğraflar sosyal medyadan alınmıştır.)

SİNEMA DÜNYASINDA BİR DÖNEME DAMGA VURDU

26 Mart 1933'te Milano'da dünyaya gelen Tinto Brass, sinema kariyerine erotik filmlerle başlamadı. İlk dönemlerinde deneysel ve avangart yapımlara imza atan yönetmen, geleneksel sinema anlayışına meydan okuyan tarzıyla dikkat çekti.

Hukuk eğitimini tamamladıktan sonra 1957 yılında Paris'e taşınan Brass, Fransız sinemasının önemli kurumlarından Cinémathèque française'de çalışmaya başladı. Burada kurgu ve arşiv çalışmalarında görev alan yönetmen, Fransız Yeni Dalga sinemasının yükselişine tanıklık etti. Joris Ivens ve Roberto Rossellini gibi önemli sinemacılarla çalışma fırsatı buldu.

1963 yılında In capo al mondo filmiyle ilk uzun metrajlı yönetmenlik deneyimini yaşayan Brass, daha ilk yapımında sansür engeliyle karşı karşıya kaldı. Toplumsal kuralları sorgulayan ve bireysel özgürlüğü savunan yaklaşımı, kariyeri boyunca yönetmenin en belirgin özelliklerinden biri oldu.

OTOMATİK PORTAKAL'I YÖNETMESİ İÇİN TEKLİF ALMIŞTI

Tinto Brass'ın sinema kariyerindeki dikkat çekici ayrıntılardan biri de Stanley Kubrick'in kült filmi Otomatik Portakal ile ilgiliydi. Uluslararası basında yer alan bilgilere göre Warner Bros., Anthony Burgess'ın romanından uyarlanan filmin yönetmenliği için ilk olarak Brass ile ilgilendi.

Ancak yönetmenin mevcut projeleri nedeniyle takvim uyuşmazlığı yaşandı ve film daha sonra Stanley Kubrick tarafından yönetildi.

Brass'ın 1960'lı yıllarda geliştirdiği deneysel sinema dili, dönemin önde gelen entelektüellerinin de dikkatini çekti. Ünlü yazar ve düşünür Umberto Eco, 1964 yılında Milano Trienali için Brass'tan görsel anlatım üzerine iki kısa film hazırlamasını istedi.

CALIGULA FİLMİYLE DÜNYAYI KONUŞTURDU

1970'li yıllarda erotik sinemaya yönelen Tinto Brass, kariyerinin en çok konuşulan dönemine adım attı. 1976 yapımı Salon Kitty ile cinsellik, siyaset, iktidar ve para arasındaki ilişkiyi beyaz perdeye taşıyan yönetmen, Nazi Almanyası'nda geçen hikâyesiyle büyük tartışma yarattı.

Filmin başarısı, Penthouse dergisinin kurucusu ve yapımcı Bob Guccione'nin dikkatini çekti. Guccione, Brass'ı Roma İmparatorluğu'nun en tartışmalı hükümdarlarından Caligula'nın hayatını konu alan büyük bütçeli bir film için görevlendirdi.

1979 yapımı Caligula, yaklaşık 25 milyon dolarlık bütçesiyle döneminin en pahalı bağımsız yapımlarından biri olarak gösterildi. Başrollerinde Malcolm McDowell, Helen Mirren, Peter O'Toole ve John Gielgud gibi dünyaca ünlü oyuncuların yer aldığı film, gösterime girdiğinde sinema dünyasında büyük yankı uyandırdı.

ÇEKİMLER BİTTİ, YÖNETMEN FİLMİ REDDETTİ

Caligula yalnızca cesur sahneleriyle değil, kamera arkasında yaşanan büyük anlaşmazlıklarla da sinema tarihine geçti.

Filmin senaryosunu kaleme alan Gore Vidal ile yönetmen Tinto Brass arasında yaratıcı görüş ayrılıkları yaşandı. Asıl kriz ise yapımcı Bob Guccione'nin çekimler tamamlandıktan sonra yönetmenin onayı olmadan filme ilave açık cinsellik sahneleri ekletmesiyle patlak verdi.

Bu müdahaleyi kendi sanatsal yaklaşımına aykırı bulan Brass, ortaya çıkan yapıma karşı çıktı. Senarist Gore Vidal da adının filmden çıkarılmasını istedi. Film, 1980 yılında ABD ve İngiltere'de gösterime girerken Brass'ın adı yalnızca ana çekimlerden sorumlu kişi olarak jenerikte yer aldı.

Yıllar sonra, 2023 yılında Caligula: The Ultimate Cut adıyla yeniden kurgulanan bir versiyon Cannes Film Festivali'nde gösterildi. Yapımcının sonradan eklettiği sahnelerin çıkarıldığı bu yeni versiyon da Brass'ın katılımı veya onayı olmadan hazırlandı.

"EROTİZMİ İNSANI ANLATMANIN ANAHTARI OLARAK GÖRDÜM"

Tinto Brass, erotik sinemaya yönelmesinin nedenini yıllar önce İtalyan gazetesi La Repubblica'ya verdiği röportajda açıklamıştı.Yönetmen, erotizmin insanın kendisini ifade etmesinde temel bir unsur olduğuna inandığını ve özellikle kadın karakterleri anlatmak için bu alana yöneldiğini belirtmişti.

Brass, 1980'li yıllarda La chiave (Anahtar), Miranda ve Capriccio filmleriyle uluslararası ününü artırdı. Daha sonraki yıllarda Paprika, Così fan tutte, Monella ve Monamour gibi yapımlara imza atan yönetmen, erotik sinemanın en tanınan isimlerinden biri hâline geldi.

SON KEZ VENEDİK FİLM FESTİVALİ'NDE GÜNDEME GELDİ

Tinto Brass, ölümünden kısa süre önce sinema dünyasında bir kez daha gündeme gelmişti. Yönetmenin 1967 yapımı Col cuore in gola (Deadly Sweet) filmi, 2026 Venedik Film Festivali'nin Venedik Klasikleri bölümünde restore edilmiş 4K versiyonuyla gösterildi.

Jean-Louis Trintignant ve Ewa Aulin'in rol aldığı film, Londra'da bir gece kulübü sahibinin öldürülmesinin ardından gelişen olayları konu alıyordu. Sağlık sorunları nedeniyle gösterime katılamayan Brass, aynı dönemde Pietro Bianchi Ödülü'ne layık görüldü.

SON İSTEĞİ VENEDİK'LE İLGİLİYDİ

Hayatının son yıllarını Roma yakınlarındaki Isola Farnese bölgesinde geçiren Tinto Brass, 2017 yılında Caterina Varzi ile evlenmişti. İlk eşi Carla Cipriani'yi 2006 yılında kaybeden yönetmen, ikinci eşi Varzi ile yaşamını sürdürüyordu. Varzi aynı zamanda Brass'ın sinema arşivinin düzenlenmesiyle ilgileniyordu.

Ünlü yönetmen, 90. yaş günü dolayısıyla verdiği bir röportajda, ölümünün ardından küllerinin Venedik Lagünü'ne serpilmesini istediğini dile getirmişti. Milano'da doğmasına rağmen çocukluğunu Venedik'te geçiren Brass için bu şehir, hayatı boyunca özel bir yere sahip oldu.