Fırat Nehri nasıl oluştu, iki antik nehir birleşmiş olabilir mi?

Fırat, insanlık tarihinin en kritik coğrafyalarından birini şekillendirdi. Mezopotamya'da tarımı, şehirleşmeyi, yazının gelişimini, merkezi yönetimleri ve hukuk düzenini mümkün kılan verimli ortamın oluşmasında bu nehir belirleyici rol oynadı.

Ancak bilim insanları için Fırat'ın kendisi de uzun süredir çözülmeyi bekleyen bir soruydu. Nehrin modern uygarlıklardan çok daha eski olduğu biliniyordu. Fakat hangi jeolojik süreçlerle bugünkü haline ulaştığı tam olarak açıklanamıyordu.

Fırat Nehri’nin kökeninde, milyonlarca yıl önce Türkiye’den akan iki antik nehrin birleşmesi yatıyor olabilir. (Haberde yer alan görseller Takvim Foto Arşiv'e aittir)

YENİ ÇALIŞMA, BU BİLİNMEYEN NOKTAYA IŞIK TUTUYOR.

İki dev nehir Fırat'ın yolunu açmış olabilir

National Geographic'in haberine göre, Nature Geoscience dergisinde yayımlanan araştırma, Fırat'ın kökeninde iki antik nehrin bulunduğunu öne sürüyor.

Araştırmaya göre, bugünkü Türkiye'den Akdeniz Havzası'na doğru akan iki eski nehir zamanla yön değiştirdi. Bu nehirlerden biri kuzey kolu olan Paleo-Karasu, diğeri ise güney kolu Paleo-Murat olarak adlandırıldı.

Bilim insanları, bu iki nehrin yaklaşık 3,6 milyon ile 1,6 milyon yıl önce birleşerek Fırat'ın oluşum sürecini başlatmış olabileceğini belirtiyor.

Bu birleşme, daha sonra Bereketli Hilal olarak bilinen bölgenin ortaya çıkmasına zemin hazırlayan en kritik jeolojik gelişmelerden biri olabilir.

Araştırmaya göre Paleo-Karasu ve Paleo-Murat adlı bu iki eski nehir, bugünkü Fırat’ın oluşum sürecini başlatmış olabilir.

AKDENİZ KURUYKEN AKAN ESKİ NEHİRLER

Araştırmanın arka planında Akdeniz'in milyonlarca yıl önce yaşadığı büyük bir değişim var.

Bilim insanları, 5 milyon yıldan daha uzun süre önce Akdeniz'in kısmen ya da tamamen kuruduğu bir dönemden söz ediyor. Messiniyen Tuzluluk Krizi olarak bilinen bu süreçte, deniz tabanında bazı bölgelerde kalınlığı 4 kilometreye ulaşan dev tuz birikintileri oluştu.

Araştırmacı Andrew Madof, Lübnan açıklarındaki deniz tabanı verilerini incelerken bu tuz tabakalarının üzerinde dikkat çekici tortular fark etti. Bu tortuların yapısı, eski nehirlerin taşıdığı birikintilere benziyordu.

Bu bulgu, araştırmayı yıllar süren bir jeolojik iz sürme çalışmasına dönüştürdü.

Bilim insanları, bu birleşme olmasaydı Bereketli Hilal’in ve Mezopotamya’daki ilk uygarlıkların farklı bir şekilde gelişebileceğini belirtiyor.

ANTİK NEHİRLER BUGÜNKÜLERDEN ÇOK DAHA BÜYÜKTÜ

Araştırma ekibi, sismik görüntüleme verileriyle karadaki jeolojik haritaları birlikte inceledi. Ardından bilgisayar modellemeleriyle bu antik nehirlerin büyüklüğünü hesapladı.

Sonuçlar dikkat çekiciydi:

• Paleo-Karasu'nun, taşıdığı su ve tortu miktarı bakımından Nil Nehri'nden büyük olabileceği belirtildi.
• Paleo-Murat'ın ise modern Dicle ve Fırat'ın toplamından daha büyük olduğu tahmin edildi.
• Bu iki nehrin kurumuş Akdeniz Havzası'na yalnızca yaklaşık 120 bin yıl boyunca aktığı ifade edildi.

Jeolojik ölçekte 120 bin yıl çok kısa bir süre. Ancak bu kısa zaman aralığı, bölgenin kaderini değiştirecek kadar etkili olmuş olabilir.

DEPREMLER VE DAĞ OLUŞUMLARI NEHRİN YÖNÜNÜ DEĞİŞTİRDİ

Araştırmaya göre, bölgedeki tektonik hareketler antik nehirlerin yolunu değiştirmiş olabilir. Depremler, yükselen dağlar veya yerkabuğundaki hareketler suyun yönünü güneydoğuya çevirdi.

Bu süreç sonunda Paleo-Karasu ve Paleo-Murat'ın birleştiği, ardından tek bir nehir sistemi halinde Basra Körfezi'ne doğru aktığı düşünülüyor.

Bu yeni akış sistemi, zamanla Fırat'ın bugünkü güzergahının temelini oluşturdu.

BEREKETLİ HİLAL'İN KADERİ DEĞİŞMİŞ OLABİLİR

Fırat'ın oluşumu yalnızca jeolojik bir olay değil. Aynı zamanda insanlık tarihinin seyrini etkileyen büyük bir çevresel dönüşüm olabilir.

Araştırmacılara göre, eğer bu iki antik nehir yön değiştirmeseydi ve birleşmeseydi, Bereketli Hilal bugünkü haliyle ortaya çıkmayabilirdi.

Bu da tarımın, erken şehirlerin ve Mezopotamya'daki büyük uygarlıkların gelişimini doğrudan etkileyebilirdi.

Fırat'ın zaman içinde yatağını değiştirmesi de insan yerleşimleri üzerinde belirleyici oldu. Eridu ve Ur gibi uygarlığın ilk şehirlerinden bazıları, Fırat'ın yön değiştirmesiyle birlikte terk edildi.

BİLİM İNSANLARI TEMKİNLİ AMA BULGU ÖNEMLİ

Araştırma doğrudan arazi örneklerinden değil, bilgisayar modellemeleri ve uzaktan sismik analizlerden elde edilen verilere dayanıyor. Bu nedenle nehirlerin tam güzergahı konusunda hala bazı belirsizlikler var.

Araştırmacılar, sahadan alınacak örneklerin bu sonuçları güçlendirebileceğini belirtiyor.

Buna rağmen çalışma, Fırat'ın kökenine dair en güçlü açıklamalardan birini sunuyor. Uzmanlara göre bulgular, yalnızca bir nehrin nasıl oluştuğunu değil, modern uygarlığın doğduğu çevrenin nasıl şekillendiğini anlamak açısından da büyük önem taşıyor.

Fırat'ın hikayesi, milyonlarca yıl önce yön değiştiren iki antik nehrin, insanlık tarihinin en büyük dönüşümlerinden birine zemin hazırlamış olabileceğini gösteriyor.

SONRAKİ HABER

Japonya'da tarihi nüfus kaybı

Diyar Oktuay Takvim.com.tr Haberler