Takvim.com.tr İşleri son ana bırakmanın nedeni ortaya çıktı: Sorun zaman değil, beynin ödül sistemi
İşleri son ana bırakma alışkanlığı sanılanın aksine sadece kötü zaman yönetiminden kaynaklanmıyor. Bilim dünyası, bu alışkanlığın sadece "plansızlık" olmadığını, beynin derinlerinde yatan çok farklı bir mekanizmadan kaynaklandığını ortaya koydu. Peki, beynimiz bizi nasıl bir ödül tuzağına düşürüyor?
Takvim.com.tr Giriş Tarihi: Güncelleme Tarihi:
Hızlı Özet Göster
- Bilim insanları, erteleme alışkanlığının kötü zaman yönetiminden ziyade beynin anlık ödüllere daha hızlı tepki vermesi ve zor görevlerden kaçınmasıyla ilgili olduğunu belirtiyor.
- Princeton Üniversitesi'nden nörobilimciler, fMRI taramalarında teslim tarihi yaklaştıkça beyindeki ödül merkezlerinin daha aktif hale geldiğini tespit etti.
- Carleton Üniversitesi'nden Dr. Tim Pychyl'in ekibine göre erteleme bir duygu yönetimi sorunu olup, kişiler kaygı verici görevlerden uzaklaşmak için keyifli aktivitelere yöneliyor.
- Araştırmalara göre öğrenciler ödev sürelerini ortalama yüzde 40 ila 70 oranında eksik hesaplayarak 'son dakikada hallederim' yanılgısına düşüyor.
- Uzmanlar erteleme döngüsünü kırmak için görevleri küçük parçalara ayırmayı, 10 dakika kuralını ve Pomodoro Tekniği gibi zaman yönetimi yöntemlerini öneriyor.
Bilim insanlarına göre işleri son ana bırakma alışkanlığı yalnızca kötü zaman yönetimiyle açıklanmıyor. Beyin, anlık ödüllere daha hızlı tepki verdiği için zor, sıkıcı veya kaygı veren görevleri ertelemeye daha yatkın hale geliyor.
ERTELEME SANDIĞIMIZDAN DAHA DERİN BİR ALIŞKANLIK
Ödevler, iş teslimleri, e-postalar, toplantı hazırlıkları ya da ertelenen günlük sorumluluklar... Son ana bırakma davranışı, modern hayatın en yaygın sorunlarından biri haline geldi.
Ancak uzmanlara göre bu alışkanlığın arkasında sadece "plansızlık" yok. Erteleme, beynin anlık rahatlamayı seçmesi, zor görevlerden kaçınması ve gelecekteki baskıyı bugünden daha az önemli görmesiyle bağlantılı.
Uzmanlara göre son dakika baskısı, birçok kişi için harekete geçmeyi sağlayan en güçlü tetikleyiciye dönüşüyor. (Haberde yer alan görseller takvim.com.tr grafik servisine aittir)
BEYİN UZAK TESLİM TARİHİNİ "ACİL DEĞİL" DİYE İŞARETLİYOR
Medium'un yayınladığı yazıda ayrıca psikoloji literatüründe "temporal motivasyon teorisi" olarak bilinen yaklaşıma göre insan beyni, yakın ve anlık ödüllere çok daha güçlü tepki verdiği bilgisi de yer alıyor. Bir görevin teslim tarihi uzak olduğunda, beyin bu işi hemen yapılması gereken bir tehdit gibi algılamıyor.
Princeton Üniversitesi'nden nörobilimcilerin fMRI taramalarında, teslim tarihi yaklaştıkça beyindeki ödül merkezlerinin daha aktif hale geldiği tespit edildi. Bu nedenle uzak tarihli işler, limbik sistem tarafından kolayca arka plana atılabiliyor.
Beyin, uzak teslim tarihlerini çoğu zaman “acil değil” diye işaretleyerek görevleri arka plana atabiliyor.
SON DAKİKA BASKISI DEVREYE GİRİNCE HAREKET BAŞLIYOR
Birçok kişi için asıl hareket noktası, görevin öneminden çok yaklaşan teslim tarihi oluyor. Son dakika stresi, beyin için güçlü bir tetikleyiciye dönüşüyor.
Stanford Üniversitesi'nden Dr. B.J. Fogg'un davranış modeline göre bir eylemin gerçekleşmesi için motivasyon, yetenek ve tetikleyicinin aynı anda devreye girmesi gerekiyor. Son dakika baskısı da erteleme döngüsünü kıran bu tetikleyici görevini üstleniyor.
Görevleri küçük parçalara bölmek ve ilk 10 dakikaya odaklanmak, erteleme alışkanlığını kırmada etkili yöntemler arasında gösteriliyor.
"ASLINDA YETİŞTİRİRİM" YANILGISI ERTELEMEYİ BÜYÜTÜYOR
Erteleme davranışını güçlendiren bir diğer unsur da planlama hatası. İnsanlar çoğu zaman bir işi bitirmek için gereken süreyi olduğundan daha kısa tahmin ediyor.
Kaynak metinde aktarılan araştırmalara göre öğrenciler, ödev sürelerini ortalama yüzde 40 ila 70 oranında eksik hesaplayabiliyor. Bu tabloya iyimserlik yanlılığı da eklenince, "son dakikada hallederim" düşüncesi daha güçlü hale geliyor.
ERTELEME BİR DUYGU KAÇIŞI OLABİLİR
Son yıllardaki çalışmalar, ertelemenin yalnızca zaman yönetimi değil, aynı zamanda duygu yönetimi sorunu olduğunu gösteriyor. Zor, sıkıcı ya da kaygı verici bir görevle karşılaşan kişi, o anki olumsuz duygudan uzaklaşmak için daha keyifli bir aktiviteye yönelebiliyor.
Kanada'daki Carleton Üniversitesi'nden Dr. Tim Pychyl'in ekibine göre bu davranış kısa vadede rahatlama sağlıyor. Ancak uzun vadede stres, başarısızlık ve daha yoğun baskı olarak geri dönüyor.
DİJİTAL DÜNYA ERTELEME TUZAĞINI GÜÇLENDİRİYOR
Sosyal medya akışları, oyunlar, video platformları ve anlık bildirimler, beynin ödül sistemini sürekli uyaran bir düzen kuruyor. Bu nedenle zor bir işe başlamak yerine telefona uzanmak daha kolay hale geliyor.
Dijital platformların sunduğu hızlı ve öngörülemeyen ödüller, erteleme alışkanlığını besliyor. Kişi kısa süreli rahatlama yaşarken, yapılması gereken görev giderek daha baskılı bir hale geliyor.
ERTELEME DÖNGÜSÜNÜ KIRMAK İÇİN NE YAPILABİLİR?
Kaynak metinde öne çıkan yöntemler, büyük görevleri daha küçük parçalara ayırmanın ve zaman yönetimi tekniklerinden yararlanmanın etkili olabileceğini gösteriyor.
Özellikle "10 dakika kuralı", işe başlamayı kolaylaştıran pratik yöntemlerden biri olarak öne çıkıyor. Görevi küçük bir adımla başlatmak, tamamlanan her parçada beynin ödül sistemini harekete geçirebiliyor.
Uzmanların önerdiği bazı yöntemler şöyle:
| Yöntem | Nasıl Çalışır? | Kimler İçin Uygun Olabilir? |
| Eisenhower Matrisi | Görevleri acil/önemli durumuna göre dört bölüme ayırır. | Öncelik belirlemekte zorlananlar |
| Pomodoro Tekniği | Çalışma süresini kısa odak bloklarına böler. | Dikkati çabuk dağılanlar |
| Time Blocking | Gün içindeki işleri belirli zaman aralıklarına yerleştirir. | Planlı ilerlemek isteyenler |
| Eat That Frog | En zor görevi günün başında yapmayı önerir. | Büyük hedefleri erteleyenler |
| Parkinson Yasası | İşe sınırlı süre vererek gereksiz uzamasını engeller. | Baskı altında daha iyi çalışanlar |
GELECEKTEKİ HALİNİ DÜŞÜNMEK KARARLARI DEĞİŞTİREBİLİR
Bilişsel davranışçı terapi temelli müdahalelerde, kişinin gelecekteki halini daha somut şekilde hayal etmesinin etkili olabileceği belirtiliyor. Çünkü gelecek ne kadar belirsiz görünürse, bugünkü kararlar o kadar kolay ertelenebiliyor.
Gelecekteki sonuçları daha net canlandırmak, beynin "sonra yaparım" refleksini zayıflatabiliyor. Böylece kişi yalnızca bugünkü rahatlamayı değil, yarın karşılaşacağı baskıyı da hesaba katmaya başlıyor.
KÜÇÜK BAŞLANGIÇLAR BÜYÜK YÜKÜ HAFİFLETEBİLİR
Ertelemeyle mücadelede en önemli adım, görevin tamamını bir anda bitirmeye çalışmak olmayabilir. Büyük işi küçük parçalara bölmek, dikkati dağıtan unsurları azaltmak ve ilk adımı kolaylaştırmak döngüyü kırabilir.
Çünkü erteleme çoğu zaman tembellik değil, beynin zorlayıcı duygulardan kaçma biçimi olarak ortaya çıkıyor. Bu yüzden çözüm de yalnızca daha fazla disiplin değil, görevi daha yönetilebilir ve daha az korkutucu hale getirmekten geçiyor.
Diyar Oktuay Takvim.com.tr Haberler