Türk Devletleri Teşkilatı Ankara Bildirisi yayımlandı: Zengezur, savunma ve ortak alfabe vurgusu

Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Devlet Başkanları Konseyi 13. Zirvesi, Beştepe Millet Sergi Salonu'nda "Türk Yüzyılı: Dilde, Fikirde, İşte Birlik" temasıyla gerçekleştirildi. Zirvenin ardından imzalanan "Ankara Bildirisi", teşkilatın gelecek dönemdeki siyasi, ekonomik ve toplumsal işbirliği gündemini ortaya koydu.

Bildiride, Türk dünyasında güçlenen dayanışmayı kalıcı stratejik işbirliğine dönüştürme ve gelecek yüzyılı daha büyük birlik ve refah çağı haline getirme yönündeki ortak irade teyit edildi.

Uluslararası işbirliğine duyulan güvenin azaldığı bir dönemde, Türk dünyasının birliğinin, dayanışmasının ve ortak direncinin stratejik öneminin arttığı belirtildi. Daha dayanıklı, birbirine bağlı ve küresel ölçekte etkili bir Türk dünyası inşa etme kararlılığı yinelendi.

TDT'nin, Türk dünyasının ortak vizyonunu ortaya koyan, bölgesel ve uluslararası barış, istikrar ve refaha yapıcı katkılar sunan, "giderek daha etkili ve nüfuzlu bir platform" olarak güçlendirilmesi hedefi vurgulandı. Macaristan, Türkmenistan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin, Türk dünyasının ayrılmaz parçaları olarak gözlemci statüsüyle teşkilat çalışmalarına sağladıkları değerli katkılar takdir edildi.

Türk dünyası Ankara'da ortak hedefte buluştu!. (Foto: AA)

STRATEJİK ORTAKLIK ANTLAŞMASINDA İLERLEME

Ankara Bildirisi'nde, "Türk Dünyası 2040 Vizyonu"nun bir sonraki aşamasını oluşturacak TDT 2027-2031 Stratejisi'nin sonuçlandırılması teşvik edildi. "Türk Devletleri Arasında Stratejik Ortaklık, Ebedi Dostluk ve Kardeşlik Antlaşması" taslağında sağlanan ilerlemeden memnuniyet duyulduğu belirtildi.

Üye devletlere, uluslararası kuruluşlardaki adaylıklarında birbirlerini destekleme, ortak karar ve girişimlerde eş güdümü artırma çağrısı yapıldı. Aksakallılar Konseyinin düzenli toplantılarının desteklendiği bildirilirken, UNESCO nezdinde Türk Devletleri Grubu'nun kurulması memnuniyetle karşılandı.

Ortak ilgi alanındaki bölgesel ve küresel gelişmeler karşısında zamanında istişare yapılması, koordinasyonun güçlendirilmesi ve ortak hareket edilmesi için üye devletlerin dışişleri bakanları arasındaki sık temasların sürdürülmesi istendi.

KIBRIS TÜRK HALKININ EŞİT HAKLARINA DESTEK

Kıbrıs meselesine ilişkin bölümde, Ada'daki mevcut gerçekler temelinde "müzakere edilmiş, karşılıklı olarak kabul edilebilir ve sürdürülebilir bir çözüme" ulaşılması gerektiği vurgulandı.

"Türk dünyasının ayrılmaz bir parçası olan" Kıbrıs Türk halkının özden gelen eşit haklarını güvence altına almaya yönelik çabalara destek verildi.

Gazze'deki ağır insani durumun ele alınması, güvenlik ve istikrarın sağlanması ve yeniden toparlanmanın önünün açılması amacıyla Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin 2803 (2025) sayılı kararı ile Gazze İhtilafını Sona Erdirmek için Kapsamlı Planı'nın tam olarak uygulanması gerektiği belirtildi.

Bildiride, "İsrail-Filistin çatışmasına adil ve kalıcı bir çözüm bulunması ve ilgili BM kararları uyarınca iki devletli çözümün hayata geçirilmesi ihtiyacının" altı çizildi.

Suriye'nin toprak bütünlüğüne ve birliğine, ülkenin güvenliği, istikrarı ve yeniden inşasına verilen destek yeniden teyit edildi. Afganistan'da barış, istikrar ve sürdürülebilir kalkınmaya katkı sunmak için TDT Afganistan Çalışma Grubu dahil ortak çabaların kararlılıkla sürdürüleceği kaydedildi.

TÜRKİYE'DE SAVUNMA SANAYİSİ KOLEJİ PROGRAMI GÜNDEMDE

TDT Üye Devletleri Güvenlik Konseyi Sekreterleri ile Savunma Sanayisi Kurumları Başkanları toplantılarının sonuçları memnuniyetle karşılandı. İlgili makamlara, karşılıklı çıkar alanına giren bölgesel ve uluslararası meseleler hakkında düzenli siyasi ve güvenlik istişarelerine devam etme çağrısı yapıldı.

Savunma sanayisinde çok taraflı işbirliğini geliştirme iradesi de yeniden teyit edildi.

Bu kapsamda, Türkiye'nin ev sahipliğinde bir TDT Savunma Sanayisi Koleji programı kurulması imkanının araştırılması teşvik edildi. Programla bilgi ve deneyim paylaşımının artırılması, nitelikli personel yetiştirilmesi, sektörde teorik ve pratik uzmanlığın geliştirilmesi ve teknolojik gelişmelere ayak uydurulması amaçlanıyor.

Terörizm, aşırıcılık, ayrılıkçılık, organize suçlar, uyuşturucu kaçakçılığı, silah kaçakçılığı ve siber suçlarla mücadelede işbirliği ve eş güdümün sürdürülmesi kararlılığı vurgulandı.

"TDT Üye Devletleri ve Gözlemcileri Arasında Suçla Mücadele Konseyi Kurulmasına İlişkin Anlaşma"nın imzalanması teşvik edilirken, siber güvenlik alanındaki mutabakat zaptının imza sürecinin ve TDT Siber Güvenlik Konseyinin kurulmasına ilişkin istişarelerin hızlandırılması istendi.

Irkçılık, ayrımcılık, yabancı düşmanlığı, İslam karşıtlığı, nefret söylemi ve dezenformasyonla mücadelede işbirliği taahhüdü yinelendi. Uluslararası biyolojik güvenliğin güçlendirilmesi için Biyolojik Silahlar Sözleşmesi temelinde bir Uluslararası Biyolojik Güvenlik Ajansı kurulması ihtimalinin değerlendirildiği de bildirildi.

TİCARETTE ENGELLERİN KALDIRILMASI HEDEFLENİYOR

Bölge içi ticaretteki artıştan duyulan memnuniyetin ifade edildiği bildiride, ekonomik bütünleşmeyi derinleştirmeyi amaçlayan "Sürdürülebilir Kalkınma için Hizmetler ve Yatırımların Kolaylaştırılması Anlaşması" taslağı üzerindeki müzakerelerin sürdürülmesi teşvik edildi.

Gümrük süreçlerinin optimize edilmesi, teknik engellerin kaldırılması ve ticaret maliyetlerinin düşürülmesinde TDT Ticaretin Kolaylaştırılması Komitesinin kritik rolüne dikkat çekildi.

Ekonomi, rekabet, vergi, sanayi, finansal istihbarat ve gümrük alanlarında ilgili kurum başkanlarının yaptığı toplantıların sonuçları memnuniyetle karşılandı. Dijital platformların kurulmasının ve standardizasyon alanındaki işbirliğinin geliştirilmesinin önemi vurgulandı.

Sürdürülebilir dağ kalkınmasına ve "Bişkek+25" İkinci Küresel Dağ Zirvesi'ne ilişkin beklentiler de bildiride yer aldı. Tarım ve gıda ürünlerinin sevkiyatında hızlı gümrük mekanizmaları ile elektronik belge paylaşımının önemine işaret edildi.

ORTA KORİDOR VE ZENGEZUR KORİDORU'NA STRATEJİK VURGU

Hazar Geçişli Uluslararası Doğu-Batı Orta Koridoru, Zengezur Koridoru, Çin-Kırgızistan-Özbekistan Demir Yolu ve Trans-Afgan Demir Yolu projelerinin, bölgesel bağlantısallık ve ticaret açısından stratejik değer taşıdığı belirtildi.

Bu çerçevede "TDT Ulaşım Koridorları Stratejisi"nin hazırlanması teşvik edildi.

Ulaştırma ve dijital altyapı alanlarında, Orta Koridor'un geliştirilmesine ilişkin işbirliği anlaşmaları, havalimanlarında özel yolcu şeritleri oluşturulması, Azerbaycan-Kazakistan fiber optik kablo hattını kapsayan "Dijital İpek Yolu" girişimi ve e-CMR Mutabakat Zaptı'nın hayata geçirilmesi desteklendi.

Enerji güvenliğinin artırılması için boru hatları, yeşil enerji koridorları, kritik mineraller, enerji verimliliği ve nükleer enerjinin barışçıl kullanımı konularında işbirliğinin derinleştirileceği kaydedildi.

ORTAK UYDU VE DİJİTALLEŞME ÇALIŞMALARI

Uzay teknolojileri ve dijitalleşme başlıklarında, uzay ajanslarının toplantıları takdirle karşılandı. 12U "TDT-SAT" Küp Uydusu'nun üretiminin tamamlanmasından ve "TDT Bünyesinde Uzay Sanayii Alanında İşbirliği Kapasitesinin Geliştirilmesine Yönelik İlk Çerçeve Sözleşmesi"nin imzalanmasından memnuniyet duyulduğu bildirildi.

Kırgızistan, ilk ulusal uydusunu fırlatması dolayısıyla tebrik edildi.

Bildiride, "Dijital Türk Dünyası" konsepti, TEKNOFEST, yapay zeka yönetişimi ve fikri mülkiyet haklarının korunmasına yönelik çalışmaların önemi de vurgulandı.

TÜRKİYE'NİN COP31 EV SAHİPLİĞİNE DESTEK

Azerbaycan'ın COP29 Başkanlığının sonuçları memnuniyetle karşılanırken, çevre, iklim değişikliği ve şehircilik alanlarında Türkiye'nin COP31 ev sahipliği ile belirlenen önceliklere destek verildi.

BM'de ilan edilen "Gezegeni Yeşillendirme Uluslararası Günü" ve TDT ile İslam Gıda Güvenliği Teşkilatı arasındaki ortaklık da memnuniyetle karşılandı.

Sürdürülebilir şehircilik ve uygun fiyatlı konutların yanı sıra Azerbaycan'daki 13. Dünya Kent Forumu kapsamında imzalanan Kentsel ve Mekansal Planlama Mutabakat Zaptı'nın somut adımlarla uygulanması teşvik edildi.

TURİZMDEN ADLİ İŞBİRLİĞİNE ORTAK MEKANİZMALAR

Kültür turizmi kapsamında Ortak Müze Kart projesi, "Tabarruk Ziyorat" turizm rotaları ile Ankara ve Taşkent'in Türk Dünyası Turizm Başkenti ilan edilmeleri desteklendi.

Çalışma, istihdam, göç yönetimi, sağlık turizmi, adli bilimler ağı, yargı etiği, yüksek mahkemeler ve başsavcılıklar gibi alanlarda imzalanan mutabakat zaptları ve oluşturulan işbirliği mekanizmaları takdirle karşılandı.

TDT çerçevesinde Kızılay ve Kızılhaç dernekleri arasında, Türk Devletleri Kızılay ve Kızılhaç Ağı tarafından yürütülen bölgesel insani işbirliği faaliyetlerine de bildiride yer verildi.

AİLE VE NÜFUS POLİTİKALARINDA İŞBİRLİĞİ

Kadının güçlendirilmesi, aile kurumunun desteklenmesi, geleneksel aile ve kültür değerlerinin genç nesiller arasında teşvik edilmesi gerektiği vurgulandı. Kültürel mirasın korunması ve aktarılmasında yaşlı nesillerin üstlendiği rolün takdir edilmesinin önemine dikkat çekildi.

Sağlıklı ve dinamik bir nüfusun, toplumların kalkınması ve sürdürülebilirliği açısından temel önem taşıdığı kabul edilerek, üye devletler arasında aile ve nüfus politikalarına yönelik işbirliği teşvik edildi.

Aile ve kadın konularındaki işbirliğini artırmak amacıyla, gönüllülük esasına dayalı bir Yüksek Onur Konseyi kurulmasına ilişkin görüşmelerin desteklendiği belirtildi. Konseyin, devlet başkanlarının eşleri ile TDT üyesi devletlerin başkanlarınca belirlenen temsilcilerden oluşması öngörülüyor.

TDT Ankara Zirvesi kapsamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan'ın ev sahipliğinde yapılan açılış toplantısı memnuniyetle karşılandı. Sonraki toplantıların da gelecekteki TDT zirveleri marjında düzenlenmeye devam edilmesi desteklendi.

DİASPORA VE EĞİTİM ALANINDA ORTAK ADIMLAR

Türk devletleri ile küresel topluluklar arasındaki kültürel, dilsel ve sosyal ilişkilerin güçlendirilmesinin önemi yeniden teyit edildi.

TDT'nin Diaspora İşlerinden Sorumlu Bakanları ile Kurum Başkanlarına, "Türk Dili Konuşan Diasporalar Ortak Faaliyet Stratejisi", yıllık "Türk Diaspora Ortak Eylem Planları" ve "Türk Dünyası 2040 Vizyonu" doğrultusunda işbirliği ve eş güdümlerini artırma çağrısı yapıldı.

Türk devletleri ve diasporaları arasındaki bağları güçlendirmeye katkı sunan, Türkiye Bursları Programı çerçevesindeki "TDT Diaspora Ortak Burs Programları"nın hayata geçirilmesi takdirle karşılandı.

8 Haziran'da Türkistan'da düzenlenen TDT 9. Eğitim Bakanları Toplantısı'nın sonuçlarından da memnuniyet duyulduğu belirtildi.

FUTBOLDA ORTAK STATÜ VE TÜRK KUPASI GÜNDEMİ

Üye devletlerin vatandaşı olan futbolculara karşılıklı olarak "yabancı olmayan futbolcu" statüsünde muamele edilmesi yönündeki istişareler memnuniyetle karşılandı.

Üye devletlerin milli takımları arasında çeşitli düzeylerde bir "Türk Kupası" turnuvası düzenlenmesine ilişkin görüşmeler de desteklendi. Her iki girişimin somutlaştırılması için daha fazla çaba gösterilmesi teşvik edildi.

Stratejik iletişim, dezenformasyonla mücadele ve medya sektöründe yeni ortaya çıkan teknolojilerin kullanımı alanlarında işbirliğinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı. 16 Ekim'de Astana'da gerçekleştirilen TDT Medya ve Enformasyondan Sorumlu Bakanlar ve Üst Düzey Yetkililer 8. Toplantısı'nın sonuçları memnuniyetle karşılandı.

ORTAK TÜRK ALFABESİNİN YAYGINLAŞTIRILMASI DESTEKLENDİ

TÜRKSOY'un 2026'yı "Ziya Gökalp'i Anma Yılı" ilan etmesi takdir edildi. Gökalp'in entelektüel mirasını, Türk kültürü ve düşüncesine katkılarını onurlandırmak amacıyla yıl boyunca düzenlenen anma faaliyetleri memnuniyetle karşılandı.

Türkiye'ye, Bilge Tonyukuk Anıtı'nın korunmasına yönelik özverili çalışmalarından dolayı takdir iletildi. Türk dünyası genelinde yürütülen son arkeolojik kazılardan da memnuniyet duyulduğu belirtildi.

Aktau'nun 2025 Türk Dünyası Kültür Başkentliği takdir edilirken, Andican'ın 2026 Türk Dünyası Kültür Başkenti ilan edilmesi memnuniyetle karşılandı.

Bakü'de düzenlenen TDT Müslüman Dini Kurul Başkanları Konseyi 7. Toplantısı'nın sonuçları olumlu karşılandı. TDT Fetva Komitesi çerçevesinde kabul edilen tavsiyelerin ve ortak fetvaların dikkate alındığı kaydedildi.

Ortak Türk alfabesinin yaygınlaştırılması, alfabenin kullanımına ilişkin önerilen kılavuz ilkelerinin benimsenmesi ve bu alfabeyle yazılmış edebi ve bilimsel eserlerin yayımlanması için Türk Akademisinin gösterdiği çabalar takdir edildi.

Türk Ticaret ve Sanayi Odaları Birliği ise Türk devletleri arasında ekonomik işbirliğini, ticareti, yatırımı ve işletmeler arası ilişkileri güçlendirmek amacıyla tüm Türk Devletleri Ulusal Ticaret Odalarını bir araya getiren önemli bir mekanizma olarak tanındı.

BM VE İİT'DE GÖZLEMCİ STATÜSÜ İÇİN ÇAĞRI

Üçüncü ülkeler ile uluslararası kuruluşların TDT ile kurumsal işbirliği kurmaya yönelik artan ilgisinden memnuniyet duyulduğu belirtildi.

Üye devletlerin ilgili makamlarına, TDT'nin BM Genel Kurulu ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) nezdinde gözlemci statüsü elde etmesi için yürütülen ortak çabaları hızlandırma çağrısı yapıldı.

Sekretaryaya, uluslararası ve bölgesel kuruluşlarla kurumsal ilişkilerin geliştirilmesine yönelik çalışmalarını hızlandırması talimatı verildi. İlgili harici taraflarla "TDT+" formatı üzerinden işbirliğinin geliştirilmesine özel önem atfedildi.

Büyüyen görevlerini etkin biçimde yerine getirebilmesi için Sekretaryanın kapasitesinin daha da güçlendirilmesi desteklendi. Bir sonraki Genel Sekreter Mirvahid Azimov'a başarı dilekleri iletildi.

DÖNEM BAŞKANLIĞINI TÜRKİYE ÜSTLENDİ

TDT 14. Zirvesi'nin 2027'de Özbekistan'da yapılması kararlaştırıldı. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov'un, 2027 TDT Gayriresmi Zirvesi'nin ülkesinde düzenlenmesine ilişkin teklifi büyük takdirle karşılandı.

Devlet başkanları, TDT 13. Zirvesi müzakerelerinin başarıyla sonuçlandırılması dolayısıyla Cumhurbaşkanı Erdoğan'a derin teşekkürlerini sundu. Türkiye hükümeti ve halkının gösterdiği sıcak misafirperverlik takdir edildi.

Bildiride, bir sonraki zirveye kadar TDT Dönem Başkanlığının Türkiye tarafından üstlenilmesi de memnuniyetle karşılandı.

TAKVİM UYGULAMASINI İNDİRMEK İÇİN TIKLAYIN

SONRAKİ HABER

Emine Erdoğan lider eşleriyle buluştu

Yunus Akseki Takvim.com.tr Güncel