Meclis Yapay Zeka Komisyonu'ndan Türkiye için kapsamlı strateji raporu

Meclis Yapay Zeka Araştırma Komisyonu Raporu'nda sosyal güvenlik sisteminin yapay zeka kaynaklı işsizlik ve mesleki dönüşümlere karşı güncellenmesinden yapay zeka tarafından üretilen içeriklerin belirlenmesi için dijital filigran ve meta veri gibi kaynak tespitine ve kullanıcıları içeriğin yapay zeka üretimi olduğu yönünde bilgilendirmeye yarayan mekanizmaların geliştirilmesine kadar birçok öneri yer aldı.

Yapay Zeka Araştırma Komisyonu tarafından hazırlanarak TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş'a sunulan raporda, Türkiye'nin 2030'a kadar yapay zekayı geliştiren, kullanan ve insan odaklı şekilde bu alanı düzenleyen, bölgesel ve küresel öncü yapay zeka aktörü olmasının vizyon olarak ortaya konulması gerektiği belirtildi.

Yetenekli gençleri, kamu ve özel sektör ortaklığında, Türkiye'ye çekecek ve kalıcı olmalarını sağlayacak "Yapay Zeka Yetenek Hızlandırma Programları"nın tasarlanması gerektiğine işaret edilen raporda, "tersine beyin göçü" ve "yetkin yapay zeka uzmanı" programlarının oluşturulması, burs, teşvik, hızlandırılmış vize, rekabetçi fonlar ve vergi teşvikleri sunulması ve uluslararası başarı kriterlerini sağlayan uzmanların Türkiye'deki üniversitelerde uzun süreli istihdam edilmesi ile uzaktan çalışma dahil verimli araştırmalar yapmalarının sağlanabilmesi için gerekli çalışma ortamı ile mali teşviklerin tesis edilmesi istendi.

Yapay zeka çalışmalar (Bu görsel yapay zeka ile üretilmiştir)

Güçlü ve etkili Türkçe dil modeli geliştirme çalışmalarının hızlandırılması gerektiği ifade edilen raporda, Türkçenin hem büyük hem de küçük dil modellerinde güçlü şekilde temsili için Ulusal Dil Veri Seti Programı'nın başlatılması ve milli değerlerin teknolojiye yansıtılması için önlemlerin alınması önerildi.

"YAPAY ZEKA SÜPER BİLGİSAYAR MERKEZLERİNİN" KURULMASI ÖNERİSİ

Türkiye'nin Avrupa Konseyi Yapay Zeka Çerçeve Sözleşmesi'ni imzalaması konusunun küresel gelişmeler dikkate alınarak değerlendirilmesi ve bu konuda gerekli iş ve işlemlerin tesis edilmesi gerektiği dile getirilen raporda, "Siber Güvenlik Başkanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı, TSK ve istihbarat kurumları işbirliğinde siber tehditleri proaktif tespit eden, otonom sistemleri güvenli kılan yerli yapay zeka altyapılarının geliştirilmesi için Ulusal Yapay Zeka Güvenlik Stratejisi hazırlanmalı." ifadesine yer verildi.

Yüksek performanslı hesaplama altyapısı için "yapay zeka süper bilgisayar merkezlerinin" kurulması önerilen raporda, yeni ve küçük ölçekli girişimler için deneme alanları (AI Sandbox) ve GPU havuzlarının oluşturulması, düzenleme deneme alanları bakımından da bu girişimlerin ihtiyaçlarına öncelik verilmesi istendi.

Raporda ayrıca TÜBİTAK ve benzeri kamu kurumları tarafından sunulan yapay zeka altyapısını kullanma imkanlarının özel sektör tarafından da erişilebilir hale gelmesi için gerekli prosedürlerin oluşturulması tavsiyesinde bulunuldu.

Yapay zeka

Yapay zeka alanında yenilikçi fikir ve ürünlerin geliştirilmesi için KOBİ'ler, girişimciler ve teknoloji geliştirme kapasitesi yüksek grupların yapay zeka araçlarına erişimini kolaylaştırıcı yatırım, hibe, teşvik ve düşük faizli kredi programları ile vergi indirim veya muafiyetlerinin hayata geçirilmesi gerektiği belirtilen raporda, yerli bulut altyapıları, mikroçip üretimi ve enerji verimliliği sağlayan sistemler gibi alanlarda AR-GE faaliyetlerine odaklanılması şartlarıyla destek verecek "Yapay Zeka Ortak Araştırma ve Ürün Geliştirme Merkezi ve Fonu"nun oluşturulması tavsiye edildi.

TARIMDA YAPAY ZEKANIN KULLANIMINA İLİŞKİN ULUSAL YOL HARİTASI OLUŞTURULMALI

Tarımda yapay zekanın kullanımına ilişkin önerilere de yer verilen raporda, buna yönelik ulusal yol haritasının oluşturulması istendi.

Bu doğrultuda raporda çiftçilerin yapay zekaya erişimini sağlayabilmek için düşük faizli kredi, hibe ve kiralama programları gibi finansman araçlarının kullanımını yaygınlaştıracak önlemlerin alınması talep edildi.

Raporda iklim değişikliğine yönelik tavsiyeler de sıralanırken bu bağlamda iklim değişikliği için yapay zeka stratejilerinin oluşturulması ve yapay zeka çözümlerinin geliştirilmesi önerisinde bulunuldu.

TBMM'YE ÖNERİLER

Türk Devletleri Teşkilatı ile ortak Türkçe büyük dil modelleri ve yapay zeka standartlarının geliştirilmesi gerektiğine işaret edilen raporda, "TBMM nezdinde bir 'Yapay Zeka, İleri Teknolojiler ve Yenilik Komisyonu' kurulmalı." ifadesine yer verildi.

Raporda, TBMM'ye yönelik şu önerilerde bulunuldu:

"TBMM'de yapay zeka kullanımının etik sınırlarını ve veri mahremiyetini düzenleyen 'Parlamento Yapay Zeka Kullanım İlkeleri Rehberi' hazırlanmalı. TBMM Tutanak Bilgi Sistemi, yasa tekliflerinin önceki mevzuatla tutarlılığını analiz eden, benzer teklifleri gruplayan ve özetler üreten yapay zeka destekli yerli ve milli 'Akıllı Yasama Destek Modülleri' ile genişletilmeli ve TBMM çalışmaları için gerçek zamanlı deşifre, çok dilli çeviri ve otomatik özetleyici araçları kalıcı olarak devreye alınmalı.

Türkiye'nin ihtiyaçlarını dikkate alan ve ilgili diğer mevzuatla uyumlu şekilde bir yandan insan odaklı, etik ilkelere uygun çerçeveyi çizerken diğer yandan esnek ve inovasyon odaklı yaklaşımı koruyan, gerekli alanlarda risk yönetimi ve şeffaflık analizlerinin yapılması sonucunda gerekli korumalar ile güvenilir yapay zeka damgası, sertifikasyon ve uygunluk değerlendirme kriterleri gibi yönetim süreçlerini getirecek veya güçlendirecek, teknolojik gelişiminin önünü açacak bir yaklaşımla kısıtlayıcı olmayan, detaylı hususların düzenlenmesini ikincil mevzuata ve rehberlere bırakan, dinamik uygulanabilirliğe sahip bir Türkiye Yapay Zeka Kanunu hazırlanmalı."

Yapay zeka

"MEVZUAT ÇALIŞMASI" TAVSİYESİ

Türkiye Yapay Zeka Kurumunun yanı sıra kamu kurum ve kuruluşlarında yapay zeka yönetim ve uyum biriminin kurulması tavsiye edilen raporda, İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) bünyesinde kriz ve afet durumlarında farklı kurumlardan gelen verileri gerçek zamanlı analiz eden, kaynak optimizasyonu yapan ve müdahale senaryoları geliştiren yapay zeka destekli risk değerlendirilmesi ve müdahale planları geliştirilmesi ve güçlendirilmesi önerisi de yer aldı.

İnsan iradesini manipüle eden, kişilere normalde gerçekleştirmeyecekleri eylemleri yaptıran ve önemli zararlara yol açan yapay zeka sistemlerinin yasaklanmasına yönelik hukuki düzenlemelerin de yapılması istenen raporda, yapay zeka kaynaklı ayrımcılığın özellikle çevrim içi ortamlardaki etkileşimlerde önlenmesine ve yönetilmesine dair mevcut Avrupa Birliği (AB) düzenlemeleriyle uyum çalışmalarını da göz önünde bulunduran nitelikte mevzuat çalışmasının yapılması önerildi.

Yapay zeka model ve sistemlerinin, özellikle kritik altyapılarda kullanılmadan önce test edilmesi istenen raporda, yapay zeka çıktılarını internet ortamına sunanlara ilişkin, "Üretken yapay zeka çıktılarını doğrudan internet ortamına sunan kişilerin İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun kapsamında içerik sağlayıcı olarak sorumlu tutulması suretiyle mevcut düzenlemeler ile uyumu sağlayacak bir mevzuat çalışması yapılmalı." denildi.

"ÖZEL ETİK ÇERÇEVE HAZIRLANMALI"

Raporda ayrıca yapay zeka ile uzun süreli etkileşimin olası olumsuz ve geri dönülemez etkilerine karşı çocukların korunması için önlemlerin alınması gerektiği de vurgulandı.

Psikolog, avukat ve doktor gibi özel uzmanlık gerektiren ve insan hayatı üzerinde doğrudan önemli etkiler doğurabilen alanlara ilişkin önerilerin de yer aldığı raporda, bu alanlarda çıktı oluşturan ve insan kararlarını etkileyen, sosyal alanlarda konumlandıran, sosyal ilişkileri taklit eden fonksiyonları yerine getiren yapay zeka teknolojileri için özel etik çerçevenin hazırlanması gerektiği kaydedildi.

Raporda, "Arkadaşlık, yoldaşlık gibi duygusal tecrübeleri taklit etmeye yönelik etkileşime girebilen yapay zeka uygulamaları için kullanıcılara karşılarında bir insan bulunmadığı yönünde açık, anlaşılır ve kolayca erişilebilir bir bilgilendirme zorunlu tutulmalı." ifadesi kullanıldı.

Meclis'te yapay zeka çalışmaları.

"İMZA SİSTEMLER GELİŞTİRİLMELİ"

Raporda, yapay zeka kaynaklı dezenformasyona karşı çevrim içi platformlar için belirli hukuki yükümlülüklerin öngörülmesi ve bu alanda uluslararası işbirliği çalışmalarının yürütülmesi önerilerek, "Yapay zeka tarafından üretilen içeriklerin tespit edilmesi için dijital filigran ve meta veri gibi kaynak tespiti yapmaya ve kullanıcıları içeriğin yapay zeka üretimi olduğu yönünde bilgilendirmeye yarayan mekanizmalar geliştirilmeli ve isteyen içerik üreticileri için içeriğin orijinalliğini, bütünlüğünü ya da üretici kimliğini doğrulamaya yarayan imza sistemler geliştirilmeli." tavsiyeleri sıralandı.

Eğitim öğretime yönelik önerilerin de bulunduğu raporda, "4+4+4 zorunlu eğitim sisteminin ortaokul ve lise eğitim öğretim süreçleri, yapay zekanın oluşturacağı iş gücü talep ve değişimine uygun olarak esnek, teknik becerileri geliştiren ve mesleki yönelim süreçlerini destekleyen düzenlemeler ile güncellenmeli." ifadesine yer verildi.

Yapay zeka etkisinde iş gücü dönüşümüne dair süreçler için ücretsiz farkındalık ve mesleki dönüşüm eğitimlerinin verilmesi istenen raporda, şunlar kaydedildi:

"Sosyal güvenlik sistemi, yapay zeka kaynaklı işsizlik ve mesleki dönüşümlere karşı güncellenmeli. Yeni mesleklerin gerekli görülen alanlarda yasal zemine oturtulması, iş gücü piyasalarını düzenleyen hukuki çerçevenin yapay zekanın getirdiği dönüşüme ve bu dönüşümle gelecek olan riskleri yönetmeye hazır olup olmadığına dair kapsamlı bir hukuki etki ve gereklilik analizi yapılmalı. Yapay zeka sona erme, insan gücüne bağlılığı azalma ya da değişme ihtimali bulunan iş kolları mensupları için yeni iş alanlarına hazırlık ve dönüşüm etkisi olan projeler önceliklendirilmeli ve yeniden kazandırma programları oluşturulmalı."

Raporda, kültürel miras eserlerinin dijitalleştirilmesi ve korunması için yapay zeka tabanlı bir ulusal dijital platformun oluşturulması da önerildi.