Türkiye’nin deprem karnesi: Son 62 yılda meydana gelen en şiddetli depremleri ve etkilenen iller

Farklı bölgelerde yaşanan bu sarsıntılar, binlerce insanın hayatını kaybetmesine, şehirlerin büyük ölçüde zarar görmesine ve deprem riskine karşı alınması gereken önlemlerin öneminin her seferinde yeniden tartışılmasına neden oldu. İşte ülkemizde meydana gelen şiddetli depremler… TÜRKİYE'NİN DEPREM KARNESİ Türkiye'de 1964 yılından günümüze kadar meydana gelen en şiddetli depremler, kronolojik sırayla şu şekilde sıralanıyor: 6 Ekim 1964 Manyas Balıkesir (7.0): can kaybı 23 19 Ağustos 1966 Varto Muş (6.9): can kaybı 2394 Muş'un Varto ilçesi, 1966 yılında art arda yaşanan iki depremle büyük yıkıma uğradı. 7 Mart'ta meydana gelen ilk sarsıntıda 14 kişi yaşamını yitirirken, asıl büyük felaket 19 Ağustos'ta yaşandı. 6,9 büyüklüğündeki ikinci deprem, 2 bin 394 kişinin hayatını kaybetmesine ve bin 489 kişinin yaralanmasına neden oldu. Bu iki deprem, bölge tarihinde derin izler bırakan afetler arasında yer aldı. 22 Temmuz 1967 Mudurnu Bolu (7.2): can kaybı 89 28 Mart 1969 Alaşehir Manisa (6.5): can kaybı 53 28 Mart 1970 Gediz Kütahya (7.2): can kaybı 1086 22 Mayıs 1971 Bingöl (6.8): can kaybı 878 6 Eylül 1975 Lice Diyarbakır (6.6): can kaybı 2385 24 Kasım 1976 Muradiye Van (7.5): can kaybı 3840 Van'ın Muradiye ilçesi, 24 Kasım 1976'da meydana gelen 7,5 büyüklüğündeki depremle büyük bir felaket yaşadı. Depremde 3 bin 840 kişi hayatını kaybederken, 9 bin 232 yapı ağır hasar aldı. Sarsıntının ardından bölgede hava sıcaklıklarının eksi 17 dereceye kadar düşmesi, olumsuz koşulları daha da ağırlaştırarak can kayıplarının artmasına yol açtı. 30 Ekim 1983 Narman Erzurum (6.9): can kaybı 1155 13 Mart 1992 Erzincan (6.8): can kaybı 653 1 Ekim 1995 Dinar Afyonkarahisar (6.1): can kaybı 90 27 Haziran 1998 Ceyhan Adana (6.2): can kaybı 146 17 Ağustos 1999 Gölcük Kocaeli (7.8): can kaybı 17.118 17 Ağustos 1999'da Kocaeli'nin Gölcük ilçesi merkezli 7,4 büyüklüğündeki deprem, Türkiye'nin en yıkıcı afetlerinden biri olarak kayıtlara geçti. Yaklaşık 45 saniye süren şiddetli sarsıntı, Marmara Bölgesi'nin tamamında etkili olurken Ankara'dan İzmir'e kadar geniş bir alanda hissedildi. Resmi verilere göre 17 bin 118 kişi yaşamını yitirirken, 23 bin 781 kişi yaralandı. Başta Kocaeli ve Gölcük olmak üzere Düzce, Sakarya, İstanbul ve Yalova'da büyük can ve mal kayıpları meydana geldi. 12 Kasım 1999 Düzce (7.5): can kaybı 894 Düzce, 12 Kasım 1999'da meydana gelen 7,5 büyüklüğündeki depremle büyük bir yıkım yaşadı. Saat 18.57'de gerçekleşen ve yaklaşık 30 saniye süren sarsıntı, 894 kişinin hayatını kaybetmesine, 2 bin 679 kişinin ise yaralanmasına neden oldu. Düzce Afet ve Acil Durum Müdürlüğü verilerine göre depremde 16 bin 666 konut ile 3 bin 837 iş yeri ağır hasar alırken, 10 bin 968 konut ve 2 bin 573 iş yerinde orta düzeyde hasar tespit edildi. 1 Mayıs 2003 Bingöl (6.4): can kaybı 177 8 Mart 2010 Karakoçan Elazığ (6.1): can kaybı 41 23 Ekim 2011 Tabanlı Van (7.2): can kaybı 604 Van, 2011 yılında kısa aralıklarla yaşanan iki depremle sarsıldı. 23 Ekim'de meydana gelen 7,2 büyüklüğündeki ilk deprem yaklaşık 25 saniye sürdü. 601 kişi yaşamını yitirirken, 2 bine yakın kişi yaralandı. Afetin ardından yürütülen arama kurtarma çalışmalarına Türkiye'nin dört bir yanından 140 ekip katıldı, ayrıca 10 ülkeden gelen 12 ekip de çalışmalara destek verdi. Kent, 9 Kasım 2011'de bu kez merkez üssü Edremit olan 5,6 büyüklüğündeki bir başka depremle yeniden sallandı. İkinci sarsıntıda 25 bina tamamen yıkıldı ve bölgede hasar bir kez daha ağırlaştı. 24 Ocak 2020 Sivrice Elazığ (6.8): can kaybı 44 24 Ocak 2020'de Elazığ, 6,8 büyüklüğündeki depremle sarsıldı. Saat 20.55'te meydana gelen depremde 44 kişi yaşamını yitirirken, 45 kişi enkaz altından sağ olarak kurtarıldı. Şiddetli sarsıntı Malatya başta olmak üzere Adıyaman, Adana, Batman, Bingöl, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş ve Mardin'de de hissedildi. 30 Ekim 2020 Ege Denizi (7.0): can kaybı 119 30 Ekim 2020'de İzmir'in Seferihisar açıklarında meydana gelen 6,6 büyüklüğündeki deprem, hem Türkiye'de hem de Yunanistan'da ağır sonuçlara yol açtı. Yaklaşık 16 saniye süren sarsıntı, iki ülkede toplam 119 kişinin yaşamını yitirmesine, bin 53 kişinin de yaralanmasına neden oldu. 6 Şubat 2023 Pazarcık Kahramanmaraş (7.8): can kaybı 62.013 6 Şubat 2023 Elbistan Kahramanmaraş (7.5): can kaybı 62.013 6 Şubat 2023 tarihinde Türkiye ve Suriye'yi vuran Kahramanmaraş merkezli depremler, dokuz saat arayla meydana gelen iki büyük sarsıntıyla tarihe geçti. İlk deprem Kahramanmaraş'ın Pazarcık ilçesinde 7,8 Mw, ikinci deprem ise Elbistan ilçesinde 7,6 Mw büyüklüğünde kaydedildi. Mercalli şiddet ölçeğine göre depremlerin etkisi en üst seviye olan XII (Afetsel) olarak belirlendi. Resmi verilere göre depremler sonucunda Türkiye'de en az 53 bin 537, Suriye'de ise en az 8 bin 476 kişi yaşamını yitirdi. Yaralı sayısı iki ülkede toplamda 138 bini aştı. Ana sarsıntıların ardından büyüklüğü 6,7 Mw'ye ulaşan 45 binden fazla artçı deprem meydana geldi. Pazarcık merkezli ilk deprem Türkiye ve Suriye'nin yanı sıra Lübnan, Kıbrıs, Irak, İsrail, Ürdün, İran ve Mısır'da da hissedildi. İki büyük deprem, Almanya'nın yüzölçümüne yakın, yaklaşık 350 bin kilometrekarelik bir alanda ağır yıkıma neden olurken yaklaşık 14 milyon kişiyi doğrudan etkiledi. Türkiye'de ilk gün itibarıyla aralarında çok sayıda tarihi yapının da bulunduğu 39 binden fazla bina çöktü. 11 ilde toplam 518 bin konut yıkıldı ya da ağır hasar aldı, 128 bin 778 konut ise orta derecede zarar gördü. Afet sonrası 2 milyondan fazla kişi barınma ihtiyacıyla karşı karşıya kalırken, en az 5 milyon kişi başka bölgelere göç etmek zorunda kaldı. Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), depremler nedeniyle Türkiye'de 658 bin, Suriye'de ise 170 bin çalışanın geçim kaynaklarını kaybettiğini açıkladı. Türkiye hükümeti, uluslararası yardım çağrılarını da kapsayan en üst seviye olan 4. seviye alarm ilan edildiğini duyurdu. Dünya Sağlık Örgütü ise afet için 3. seviye acil durum kararı aldı. Depremden etkilenen 10 ilde üç ay süreyle olağanüstü hal ilan edildi. 2023 Meclis Deprem Araştırma Komisyonu'nun raporuna göre, depremlerin Türkiye'ye toplam maliyeti 148,8 milyar dolar olarak hesaplandı. Bu rakam, Türkiye'nin 2023 yılı gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık yüzde 9'una karşılık gelirken, 1999 Marmara Depremi'nin yol açtığı ekonomik kaybın altı katından fazla oldu. Dünya Bankası ise depremlerin Suriye'de doğrudan 5,1 milyar dolarlık hasara yol açtığını bildirdi. İki ülkede toplam 153,9 milyar dolarlık maddi zarara neden olan depremler, dünya genelinde en fazla ekonomik kayba yol açan üçüncü deprem olarak kayıtlara geçti. Pazarcık merkezli ilk deprem, 1668 Kuzey Anadolu Depremi'nden sonra Anadolu'da meydana gelen en büyük ikinci deprem olurken, Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki en büyük deprem olarak kaydedildi. Elbistan merkezli ikinci deprem ise Türkiye'de yaşanan en büyük üçüncü deprem oldu. Deprem bölgesinde toplam 571 kilometre uzunluğunda yüzey kırığı oluştu, bazı bölgelerde yer kabuğunun 3 ila 9 metre batıya kaydığı tespit edildi. Bu depremler, 1939 Erzincan Depremi'ni geride bırakarak Türkiye'de, 1822 Halep Depremi'ni aşarak Suriye'de en fazla can kaybına yol açan afetler oldu. Aynı zamanda, 2010 Haiti Depremi'nden bu yana dünya genelinde yaşanan en ölümcül deprem olarak kayıtlara geçti. 10 Ağustos 2025 Sındırgı Balıkesir (6.1): can kaybı 2 2025 yılında Balıkesir'de meydana gelen depremler, Sındırgı ilçesi merkezli iki ayrı sarsıntıyla kayıtlara geçti. İlk deprem 10 Ağustos'ta 6,1 Mw, ikinci deprem ise 27 Ekim'de 6,0 Mw büyüklüğünde ölçüldü. Yaşanan depremler sonucunda 2 kişi hayatını kaybederken, 55 kişi de yaralandı. (Takvim Foto Arşiv, AA, Yapay zeka)