Öksürük, burun akıntısı, halsizlik… Hastalık mevsimi başladı! Uzman uyarıyor: C vitamini tek başına yetmez

Telegraph'da yer alan Profesör Daniel Davis'e göre, soğuk algınlığını hızlı atlatmanın sırrı dengeli beslenme, kaliteli uyku ve stres yönetiminde yatıyor. Bağışıklık sistemini 'hızla güçlendiren' mucize bir ürün olmadığını vurgulayan uzmanlar, vücudun kendi savunma mekanizmasını desteklemenin uzun vadeli bir süreç olduğunu belirtiyor. Yani C vitamini yerine asıl güç, yaşam tarzı alışkanlıklarınızda gizli. BAĞIŞIKLIK SİSTEMİNİN GERÇEKLERİ Profesör Daniel Davis, bağışıklık sisteminin ne kadar karmaşık olduğunu açıklıyor. Imperial College London'da Yaşam Bilimleri Bölüm Başkanı ve İmmünoloji Profesörü olarak, 25 yılı aşkın süredir bu sistemi inceliyor. Laboratuvarında, ilaç geliştirme çalışmaları kapsamında, bağışıklık hücrelerinin farklı stres faktörleriyle etkileşime girdiğinde neler olduğunu anlamak için yüksek çözünürlüklü mikroskoplar kullanıyor. Bu yazısında Davis, bu kış kaçınmamız gereken 'bağışıklık güçlendirici' modaları ve gerçekten işe yarayan yöntemleri açıklıyor. C VİTAMİNİ SOĞUK ALGINLIĞINI ÖNLER Mİ? Profesör Daniel Davis, C vitamininin soğuk algınlığına yakalanıp yakalanmamanız üzerinde hiçbir etkisi olmadığını belirtiyor. İlginç bir şekilde, C vitamininin 'bağışıklık güçlendirici' olarak popülerleşmesinin yalnızca tek bir kişiye dayandığını söylüyor. Toplumda büyük saygı gören Pauling, 1970 yılında yayımladığı C Vitamini ve Soğuk Algınlığı adlı kitabıyla büyük yankı uyandırdı. Kitabında, C vitamininin soğuk algınlığını önleyebileceğini ve hatta yüksek dozlarda kanseri tedavi edebileceğini iddia ediyordu. Bu iddialar o kadar etkili oldu ki, artan talebi karşılamak için yeni C vitamini fabrikaları kuruldu. Pauling, verilerini seçici biçimde kullanmış ve iddialarını yalnızca kişisel gözlemlere dayandırmıştı. Yine de toplumdaki güvenilir konumu sayesinde, 'C vitamini soğuk algınlığını önler' miti 50 yıl sonra bile yaygınlığını koruyor. Ancak kanser tedavisiyle ilgili iddiaları bilimsel olarak çürütüldü. Davis'e göre, 'Veriler, düzenli olarak yüksek dozda C vitamini alan kişilerin soğuk algınlığını yalnızca yüzde 8 oranında daha hızlı atlattığını gösteriyor. Yani birkaç gün süren bir soğuk algınlığında, ortalama sadece birkaç saat erken iyileşebilirsiniz.' Bu da son derece küçük bir fark. Üstelik, katılımcıların çoğunun aynı zamanda başka sağlıklı yaşam alışkanlıklarına da sahip olması olası olduğundan, bu ilişkinin gücü oldukça zayıf. GERÇEKTEN İŞE YARAYANLAR D VE A VİTAMİNLERİ Bağışıklık sistemini desteklediğine dair güçlü bilimsel kanıtlar bulunan iki vitamin vardır: D vitamini ve A vitamini. 2020 yılında Nutrients dergisinde yayımlanan bir inceleme, D vitamini ile bağışıklık sistemi arasında 'tartışmasız bir ilişki' olduğunu ortaya koydu. Eksikliği, enfeksiyonlara ya da otoimmün hastalıklara yol açabiliyor. Bu nedenle Profesör Daniel Davis, NHS'nin önerdiği şekilde kış aylarında her gün bir D vitamini takviyesi alınmasını tavsiye ediyor. D vitamini iki formda bulunur: D2: Bitkilerden ve zenginleştirilmiş tahıllardan elde edilir. D3: İnsan derisinde güneş ışığı aracılığıyla üretilir, ayrıca balık ve yumurta sarısı gibi hayvansal gıdalarda bulunur. Araştırmalar, D3 vitamininin kandaki D vitamini düzeylerini artırma ve koruma açısından genellikle D2'den daha etkili olduğunu göstermektedir. A Vitamini: Dengeli Beslenmenin Güçlü Destekçisi A vitamini, bağışıklık sisteminin düzgün çalışması için kritik öneme sahiptir. Davis, eksikliğin Birleşik Krallık'ta nadir görüldüğünü, ancak dünyanın bazı bölgelerinde hala ciddi bir sağlık sorunu olduğunu belirtiyor. Çoğu insan, peynir, yumurta, yağlı balık, süt gibi gıdalarla yeterli miktarda A vitamini alır. KIŞ BOYUNCA SAĞLIKLI KALMAK İÇİN PROBİYOTİK YOĞURT İÇMEK Günümüzde 'bağışıklığı güçlendirici' yoğurt içecekleri oldukça popüler. Ancak Davis, bu ürünlerin göründüğü kadar etkili olmayabileceği konusunda uyarıyor. Davis, 'Yoğurt, içeriğindeki bakterilerin bağışıklık sisteminizi güçlendireceği izlenimini yaratabilir ancak bu henüz kesin olarak kanıtlanmış değil' ifade ediyor. UZUN VADELİ STRESİ YÖNETMEK Bağışıklık sisteminizi 'güçlendirdiğini' iddia eden ürünlere para harcamak yerine, çoğu bilim insanı uzun vadeli stresi yönetmenin bağışıklık sağlığı için en etkili adımlardan biri olduğunu vurguluyor. Profesör Daniel Davis bu konuda şöyle diyor: 'Uzun süreli stresin sizi enfeksiyonlara karşı neden ve nasıl daha duyarlı hale getirebileceğini artık neredeyse moleküler düzeyde anlayabiliyoruz.' STRES VE BAĞIŞIKLIK SİSTEMİ ARASINDAKİ BAĞLANTI Stres altındayken vücut, 'savaş ya da kaç' tepkisini başlatır. Böbrek üstü bezleri kortizol ve adrenalin salgılar; bu hormonlar, vücudu bir tehditle yüzleşmeye hazırlar. Kısa süreli stres tepkileri zararsız olsa da, kortizol seviyelerinin uzun süre yüksek kalması bağışıklık sistemini zayıflatır. Davis'in laboratuvarındaki araştırmalar, bu durumun kişiyi enfeksiyonlara daha açık hale getirebileceğini gösteriyor. 2024 yılında Journal of Clinical Medicine dergisinde yayımlanan bir inceleme de bu bulguları destekliyor. Çalışmada kronik stresin bağışıklık sistemini önemli ölçüde bozduğu, otoimmün hastalıkları kötüleştirebildiği ve kalp-damar hastalıklarının ilerlemesini etkilediği saptandı. Bu nedenle ister doğada yürüyüş yapın, ister sevdiklerinizle vakit geçirin, ister iyi bir kitap okuyun özellikle kış aylarında bağışıklık sisteminizi güçlü tutmanın en etkili yollarından biri stres yönetimidir. Bir fincan bitki çayının boğaz ağrısına iyi geldiğini ya da bir kaşık balın bağışıklık sistemini desteklediğini duymuş olabilirsiniz. Davis, bu tür alışkanlıkların zararlı olmadığını, ancak bilimsel olarak 'bağışıklığı güçlendirdiği' kanıtlanmadığını vurguluyor. Davis 'Bir ürünün bağışıklık sistemini nasıl etkilediğini gerçekten gösterebilmemiz için, onun vücutta hangi moleküler yolları etkilediğini ayrıntılı biçimde takip edebilmemiz gerekir' ifadelerine yer veriyor. Birçok araştırma, balın öksürüğü yatıştırabileceğini öne sürüyor. Herbal Medicine Biomolecular and Clinical Aspects dergisinde yayımlanan bir inceleme ise, bitki çaylarının anti-inflamatuar (iltihap azaltıcı) bileşenler içerdiğini ve dolayısıyla bağışıklığı dolaylı yoldan destekleyebileceğini belirtiyor. GERÇEKTEN İŞE YARAYAN ŞEY KESİNTİSİZ UYKU VE ORTA DÜZEYDE EGZERSİZ Bağışıklık sistemini desteklemede yaşam tarzı alışkanlıkları yine kilit rol oynuyor. Bunların başında uyku ve düzenli, orta düzeyde egzersiz geliyor. Davis, bir araştırmada gece boyunca yeterince uyuyan katılımcıların, uykusu kısıtlananlara kıyasla aşılara karşı daha fazla antikor ürettiğini aktarıyor. Bu da bağışıklık sisteminin uykuyla doğrudan ilişkili olduğunu gösteriyor. Davis, 'Kesintisiz ve kaliteli uyku, bağışıklık sistemimizin en temel savunma mekanizmalarından biridir' açıklamasında bulunuyor. Egzersiz mikropların vücuda girmesini engellemez ancak onlarla savaşmamıza yardımcı olur. Araştırmalar, düzenli egzersiz yapan kişilerin enfeksiyonları daha hafif atlattığını ya da hiç yakalanmadığını gösteriyor. Örneğin Çin'de yapılan geniş kapsamlı bir çalışma, haftada üç veya daha fazla gün orta düzeyde egzersiz yapanların, yılda en az bir kez soğuk algınlığına yakalanma riskinin %26 azaldığını ortaya koydu. Bunun nedeni, egzersizin kan akışını artırarak bağışıklık hücrelerinin dolaşımını iyileştirmesi ve iltihabı azaltması olabilir. Davis aşırıya kaçmanın da zararlı olabileceği konusunda uyarıyor: 'Maraton koşmak veya çok yoğun spor yapmak gibi durumlarda stres devreye girer ve bu da bağışıklık sistemini olumsuz etkileyebilir.' Dolayısıyla tempolu yürüyüş, bisiklet veya tenis gibi orta düzey aktiviteler, kışın bağışıklık sisteminizi korumanın en iyi yolları arasında yer alıyor. HERKESİN BAĞIŞIKLIK SİSTEMİ FARKLIDIR Davis, bağışıklığın kişiden kişiye büyük farklılıklar gösterdiğini vurguluyor: 'Herkesin bağışıklık sistemi farklıdır. Bağışıklık sağlığına ulaşma yolu kendine özgüdür.' Soğuk algınlığı ya da grip belirtileriniz varsa, bir uzmana veya doktora danışmalısınız. (Takvim Foto Arşiv, Telegraph)