Dünyaya türkü dinletiyorlar

Türküleri dünyaya tanıtan yabancı müzisyenler, ülkelerinde adeta bir elçi gibi çalışıyor. Kimi bu uğurda Türkçe öğrenmiş, kimi gelip Türkiye’ye yerleşmiş, kimi ise ülkelerinde müzik eğitimi vermeye devam ediyor. Onlar, türkülere âşık yabancı sanatçılar...PAULA DARWISH / İNGİLTERETürkü dostları ona 'Derviş Paula' diyorPaula Darwish, Do What You Love/Yüreğinin Götürdüğü Yere Git isminde bir albüm yaptı. Ela Gözlüm, Dağlara Gel, Mavilim, Daye Daye gibi türküler albümünde yer aldı ve türküleri Türkçe, Kürtçe, Zazaca ve İngilizce olarak seslendirdi. Usta ve Çırak Organizasyon’un sahibi Murat Kınay’ın organize ettiği ‘Dünya’ya Türkü Söyleyen Kadınlar’ projesi kapsamında Türkiye’de konserler verdi.- Müzik yaşamınızdan söz eder misiniz?- Çocukken klasik müziği sevdiğim için piyano ve flüt öğrendim. Sonraki yıllarda Bob Dylan ve onun gibi folk şarkıları söyleyenleri keşfettim. Kendi bestelerimi yazdım ve siyasi protest müzik yaptım. Türk Halk Müziği’ne ilgim başladıktan sonra her şey değişti. Manchester’da Türkiyeli dinleyici pek yoktu. Halk müziği ve özgün müzik yapabilmek için, türküleri anlamayan dinleyicilere hitap edebilecek bir tarzda çalmak amacıyla ‘Country and Eastern’ adındaki grubu kurdum.- Türkülerle tanışmanız nasıl oldu?- Yıllar önce Türkiye’ye geldim. Bir gün Datça’da bir kahvede otururken radyoda Yeni Türkü’nün Olmasa Mektubun şarkısı çalmaya başladı. Ezgisini çok sevdim. Sonra Zülfü Livaneli’nin İstanbul Konseri ve Grup Yorum’un Cesaret albümlerini satın aldım ve durmaksızın dinledim. Türkiye’nin müziğine aşkım orada başladı.- Türkçe öğrenme isteği türkülerle mi doğdu, nasıl öğrendiniz?- Evet, türkülerle doğdu. Dinlediğim türküleri gitarda çalmaya başladım, ama Türkçeyi bilmediğim için söyleyemedim. Bu şarkıları söyleme hayalimden dolayı üniversiteye başvurmaya karar verdim. Başvurduğum bölüm Türkçe de öğretiyordu.- En çok sevdiğiniz türküler hangileri?- Halk müziği olarak Odam Kireç Tutmuyor, ilk hatırladığım şarkı. En çok Sivas türkülerini, özellikle Pir Sultan Abdal’ın türkülerini seviyorum. Dinlediğim sanatçılar zaman zaman değişiyor ama aralarında Selda Bağcan, Âşık Mahsuni Şerif, Kızılırmak, Grup Yorum, Hasret Gültekin ve Ayşegül yer alıyor. Bu sanatçıların müziğini dinlediğim zaman sıkıntılarımı unutup başka yerlere uçuyorum. Sanki maddi dünyadan manevi dünyaya bir geçiş gibi. En karanlık günlerimde bile bu müzik beni canlandırıyor. Çok muhteşem bir âlemin küçük bir parçası olduğumu hissediyorum.- Türküleri dünyayla buluşturuyorsunuz.- İngiltere’de bu tarz bir müzik yapmak gerçekten hiç kolay olmadı ama halk müziğiyle ilişkim ne kadar zor olursa olsun birbirimizi bırakamıyoruz. Türküler beni daha manevi bir dünyaya bağlıyor. O dünyada en önemli ilke iyi bir insan olma uğraşıdır. Büyük ozanların hem aşk hem de savaş hikâyeleri var, ama her hikâyede insan sevgisi var. Türküleri dünyaya söylerken bunu çok derinden hissediyorum.- Yeni projeleriniz ve albüm çalışmalarınız var mı?- Şu anda üç tane ana projem var. Sivas türkülerinden oluşan bir albümde çalışıyorum. Aynı zamanda Filistin’de öldürülen bir Manchester öğrencisi olan Tom Hurndall ile ilgili bir çalışmada yer alıyorum. Bu şarkının hem İngilizce hem Kürtçe sözleri var. Üçüncü proje ise şu: Ünlü bir Türk müziği bestekârının bir şarkısını yorumluyorum ve bir erkek sanatçıyla düet yaparak hem Almancasını hem de Türkçesini söyleyeceğiz.- Türkiye’de birçok konser verdiniz. Devamı gelecek mi?- Usta ve Çırak Organizasyon’un sahibi Murat Kınay’ın organize ettiği ‘Dünya’ya Türkü Söyleyen Kadınlar’ projesinde yer aldım. İstanbul, Ankara, İzmir’de konserler verdim. Gelecek sene grubumla beraber Türkiye’de ve Almanya’da turne yapmayı planlıyoruz.- Türkü dostları size nasıl seslenir?- Türkü dostları bazen bana ‘Derviş Paula’ der. Grubum için ise ‘İngiltere’nin Grup Yorum’u’ deniyor. Bu benim için büyük bir onur, iltifat...BRENNA MACCRIMMON / KANADATürkülerde saflığı, şirinliği ve naifliği buluyorumBrenna MacCrimmon; Selim Sesler ve Baba Zula ile çalıştı, Fatih Akın’ın belgeseli İstanbul Hatırası’nda yer alarak adından söz ettirdi. ABD’li ve Kanadalı müzisyenlerle kaydettiği albümü Kulak Misafiri’nde de seçtiği türküleri bir araya getirdi. Geçen hafta Kulak Misafiri konserleri kapsamında, sanatçı Sumru Ağıryürüyen ile birlikte Türkiye’de konserler verdi.- Türkülere ilginiz nasıl başladı?- Değişik seslere olan merakım beni dünya müziklerine yönlendirdi. Türkiye ve Balkan müziklerini dinleyince bambaşka bir şey hissettim. ‘Ben bunları öğrenmeliyim’, dedim. Ezgi yapısı, makamı, ritmi ilginçti, kısaca ruhumu etkiledi.- İlk olarak hangi sanatçıyı dinlediniz?- 1982 yılında Belediye Kütüphanesi’nde Nezahat Bayram’ın bir plağını buldum ve dinledim. Süper bir ses, çok duygusal ve çok güçlü... 1960 döneminin tarzı, sesleri, türküleri beni büyüledi.- Türkiye’ye gelme fikri nasıl oluştu?- 1983 yılında Toronto’da yaşayan Türklerden bağlama öğrenmeye çalıştım, ama bana ait bir bağlamam yoktu. Biz de arkadaşımla birlikte bağlama alabilmek için Türkiye’ye geldik. Sonra, türküleri hissederek söyleyebilmek için Türkçeyi öğrendim.- Örnek aldığınız sanatçılar olmuştur...- Tabii ki, Nezahat Bayram, Belkıs Akkale, Arif Şentürk, Faruk Yılmaz, Safiye Ayla... Sayabileceğim çok sanatçı var, ama ilk aklıma gelenler bunlar.- Rumeli türkülerine ilginizden dolayı Türkiye’de beş yıl kaldınız. Neler yaşadınız o dönem?- Rumeli türkülerini öğrenmek istiyordum. Benim için makam anlayışı önemliydi. O dönem bunun için çalıştım ama dikkatimi Rumeli türkülerinden belli başlı türkülerin söylendiği çekti. Ben, ‘Diğer türküler de çok güzel, niçin söylenmiyor?’, diye düşündüm ve onların üzerinde çalışmak istedim. İster istemez albüm yaptık. Selim Sesler ve Baba Zula ile ortak çalışmalar oldu. Hepsi planlanmadan, doğal bir süreç içinde gelişti.- Fatih Akın’ın belgeseli İstanbul Hatırası’nda yer aldınız, Ben Bir Martı Olsam ve Bir Sana Bir de Bana parçalarıyla tanındınız Türkiye’de...- Baba Zula’dan Murat Ertel ile stüdyoda kayıt yapıyorduk. Müziğin melodisi çok hoşuma gitti. Düşünmeye başladım. Biz neyiz, kimiz diye... Bazen kendimizden memnun olmuyoruz. Hayatın güzelliğini anlamak için başka bir şey olmak istiyoruz. Bu düşüncelerle üç dakika içinde Ben Bir Martı Olsam eserinin sözlerini yazdım. Bir Sana Bir de Bana ise bir arkadaşımın annesi tarafından yazılmış. 60’ların naif şarkı sözlerini hatırlatıyor bana...- Halk müziğini dünyaya dinletiyorsunuz... Dinleyenler nasıl karşılıyor?- Birçok ülkede konser verdim. Türkülere çok meraklılar, öğrenmek istiyorlar. Hani caz müziği sevenler illa ki konserleri takip eder ya, onun gibi aynen... Yurtdışında halk müziğinin belli bir kitlesi var. Türküler onlara çok farklı geliyor. Bazen ritimler ağır geliyor, anlayamıyorlar. Bu yüzden Türkiye dışındaki programlarda ağır parçaları eklememeye dikkat ediyorum.- Türkü elçisisiniz sanki...- Evet, bir nevi öyle gibi... Dünyayı dolaşıyorum ve bu çok büyük bir sorumluluk. Hatta lakap olarak bana ‘Türkü bacı’ diyorlar. Ama bence gerçek türkü bacı Belkıs Akkale’dir. Onu çok seviyorum. Bence bir sanatçıya kraliçe, star gibi lakaplar takılmasındansa türkü bacı denmesi ve samimi bulunması daha önemli. Türkülere âşığım, müzikle yaşıyorum. Zamanımızda birçok şey kirlendiği için türkülerde saflığı, şirinliği ve naifliği buluyorum.- Yabancı sanatçılarla ortak bir proje düşünüyor musunuz?- Tabii, düşünüyorum. Kulak Misafiri albümünde de çalanların hepsi Amerikalı ya da Kanadalı sanatçılardan oluşuyor. Dünyayı dolaşmalarım esnasında birçok müzisyenle karşılaştım. Benim gibi Türk ve Balkan müziğine âşık olmuşlar... Bir gün mutlaka beş-altı kadın bir araya gelip bir proje oluşturmak isterim.Türkiye müziğine gönül vermiş yabancı müzisyenlerHILDE DE CLERCQ/ BELÇİKAGent’teki uluslararası kültür merkezi De Centrale’de darbuka öğretiyor. Müzisyen ve dansçı olan Hilde, Ienoewie, Woestijn’93 ve Inanna topluluklarıyla, birçok çağdaş müzik ve tiyatro etkinliğine katıldı. Kadınlardan oluşan Loba, Türk halk müziği grubunda yer aldı ve yeni müzik grubu Kybele’yi kurdu. 2001’den bu yana Londra dijital radyosu için Türk müziği programı Music Choice‘u hazırlıyor.OLGA STOIKOVA/MOLDOVATürk şarkılarını Türkiye Türkçesi ve Gagavuz Türkçesi ile dönüşümlü olarak okuyor. Sergey Kulanin ile Oğlan adlı albümü çıkardı.JESSE J. MANNO/ABDBabası caz piyanisti, şarkıcı ve aranjör. Halen Colorado Üniversitesi’nde müzik direktörü olarak çalışıyor. Manno ud, divan sazı, uzun ve kısa bağlama, davul, darbuka, bendir, kaval, kanun, zurna, buzuki, piyano, bateri ve gitar çalıyor. Şerefe adında bir albüm için çalışıyor.JORDI SAVALL/İSPANYA1700’lü yılların Türk Sanat Müziğiyle çok yakından ilgileniyor. İstanbul 1710 adlı albümü var. Avrupa Birliği’nin barış elçilerinden biri olan sanatçı; tarihsel müziğe yeniden hayat veren en önemli yaratıcılardan biri kabul ediliyor.ALAİN BLESİNG/FRANSATürk halk müziğinin temel yapısını ele alıp, kendisinin de kattığı motiflerle denemeler yapıyor. Yves Rousseau ile çıkardığı Elif albümü dışında; Jest, Divan, Tell me Tırabzoni, Takalar, Yörük adlı albümleri yayınladı.CLEIRE ZALAMANSKY/ALMANYAGül Pembe adlı bir albüm yaptı. Albümün adı, bizim “Aman aman Gülpembe, ne işveler var sende” türkümüzden geliyor. Zalamansky, bu albümünde Üsküdar’a Gider İken şarkısını da seslendiriyor.CLEIRE ZALAMANSKY/ALMANYAGül Pembe adlı bir albüm yaptı. Albümün adı, bizim “Aman aman Gülpembe, ne işveler var sende” türkümüzden geliyor. Zalamansky, bu albümünde Üsküdar’a Gider İken şarkısını da seslendiriyor.CARLO DOMENICONI/İTALYA300’ü aşkın solo eseri ve 16 konçertosu olan İtalyan kompozitör. Dostum Dostum, Gel Gör Beni Aşk Neyledi, Bilmem Şu Feleğin Bende Nesi Var? gibi Türk eserlerine albümlerinde yer verdi.ROBERT LABAREE/ABD350 yıldır unutulmuş olan çeng adlı Ortadoğu arpını yeniden ortaya çıkardı. Bu enstrümanla çaldığı erken Osmanlı dönemini müziğini Çengnağme adıyla bir albümde seslendirdi. New England Konservatuarı’nda Müzikoloji-Müzik Tarihi Bölüm Başkanı Prof. Labaree, çeng’i ‘Kanun’ mandallarını kullanarak modifiye edip geliştirdi.ROSS DALY/ İRLANDALIYunanca ve Türkçe konuşuyor, 35 yıldır Girit Adası’nda yaşıyor. Viyolonsel, klasik gitar, sitar, rebap, Girit kemençesi, tambur, ud, ney, bağlama, kanun gibi enstrümanları çalabiliyor. 35’den fazla albüme imza atan Daly, ayrıca Girit Adası’nda 35 farklı ülkeden gelen gençlere müzik eğitimi veren Musical Workshop Labyrinth’te ders veriyor. Geleneksel Türk müziği ve türkülerle ilgileniyor.ADAM GOOD/ ABDBerklee’deki caz gitarı eğitiminden sonra, Doğu Avrupa ve Yunan müziğinin yanı sıra, klasik Türk müziğiyle ilgilendi. Akustik bas, tambura, ud ve cümbüşte usta. Makedon kavalcı Angele Dimovski ile ABD turu yaptı, 2002’de Dances of Macedonia and the Balkans albümünü çıkardı. Klasik Türk Müziği Topluluğu, sufi Salsabil topluluğu ve Balkan dans topluluğu Ljuti Hora ile çalışıyor.BOB BEER / DEDESİ ABD’YE GÖÇEN BİR RUM...Evlerinde birkaç Yunan müziği plağıyla farklı müzikle tanışan Beer, gittiği Yunanistan’da ilk kez Türk halk müziğini duydu ve çok sevdi. Son 10 yıldır İstanbul’da yaşıyor, Arguvan türküleri söylüyor.JESSE KOTANSKY/ ABDÇocukluğu Balkan müziği ve dansının içinde geçti. Üç yaşında keman çalmaya başladı. Kotansky aynı zamanda başarılı bir udi olup, sinema ve tiyatro müzikleri besteliyor. Brooklyn’de ‘Which Way East’ adında bir topluluğu var.