Dünyada bir ilk: Yapay zeka destekli beyin tümörü ameliyatı gerçekleştirildi

The Guardian haberine göre ameliyat sırasında yapay zeka, cerrahlara yalnızca önceden hazırlanmış görüntüler üzerinden değil, doğrudan canlı video akışını analiz ederek destek verdi. Sistem cerrahi aletlerin konumunu takip ederken, gizli damar ve sinirlerin bulunabileceği bölgeleri işaretledi ve tümörün çıkarılması için daha güvenli alanların belirlenmesine yardımcı oldu. Nihai kararların tamamı ise cerrahlarda kaldı. GÖRME KAYBI RİSKİYLE KARŞI KARŞIYAYDI Hibbert, yaklaşık 18 ay öncesine kadar sağlıklı ve aktif bir yaşam sürüyordu. Öğle aralarında düzenli olarak iki kilometre yürüyen Hibbert, bir gün yürüyüş sırasında bilincini kaybederek nöbet geçirdi. Yapılan tetkiklerde kafatasının tabanında, hipofiz bezinde 11 milimetrelik bir tümör tespit edildi. İyi huylu olan tümör, görmeyi sağlayan optik sinirlerin yanı sıra beyne kan taşıyan önemli arterlerin hemen yakınında bulunuyordu. Zamanla tümörün optik sinirlere baskı yapması, Hibbert'ın çevresel görüşünün daralmasına neden oldu. Bununla birlikte hastada ciddi yorgunluk, baş dönmesi ve günlük yaşamını etkileyen denge sorunları da ortaya çıktı. Eşyaların üzerine takılmaya başlayan Hibbert için tümörün ilerlemesi halinde görme yetisinin daha da kötüleşmesi endişe konusu oldu. (Görsel: Sağda görülen Rhys Hibbert (solda nörocerrah Hani Marcus ile birlikte), yapay zeka destekli bir ameliyatla beyin tümörünün başarıyla çıkarıldığı ilk hasta oldu. Londra'daki Ulusal Nöroloji ve Nöroşirürji Hastanesi'nde ameliyat edildi. UCLH/PA) CERRAHIN KARŞISINDA KRİTİK BİR ANATOMİK PROBLEM VARDI Operasyonun burun yoluyla gerçekleştirilen endoskopik yöntemle yapılması planlandı. Cerrahlar burundan kafatasının tabanına ulaşarak tümöre müdahale edecekti. Ancak tümörün çevresindeki önemli damar ve sinirlerin bir bölümü kemik ve sert zar tabakalarının arkasında gizliydi. Üstelik insan anatomisinin kişiden kişiye değişmesi, operasyon sırasında en güvenli yaklaşım noktasının belirlenmesini zorlaştırıyordu. Tümörün tamamen çıkarılamama ihtimali %25–50 Önemli kan damarının zarar görme riski %0,5–2 İşte yapay zeka desteği bu kritik aşamada devreye girdi. CANLI GÖRÜNTÜYÜ SANİYE SANİYE ANALİZ ETTİ Araştırmacıların geliştirdiği sistem, ameliyat sırasında kameradan gelen görüntüleri gerçek zamanlı olarak analiz etti. Yapay zeka; cerrahi aletleri takip ederken damar ve sinirlerin bulunabileceği bölgeleri de belirledi. Sistem, cep telefonlarındaki yüz tanıma teknolojisine benzer bir prensiple çalışıyor. Ancak yüzleri tanımak yerine, cerrahi açıdan hayati önem taşıyan ve çoğu zaman doğrudan görülemeyen anatomik yapıları ayırt ediyor. Bu amaçla yapay zeka, yüzlerce hipofiz tümörü ameliyatının görüntüleri kullanılarak eğitildi. Araştırmacılar videolarda damar ve sinirleri tek tek işaretleyerek sistemin bu kritik yapıları öğrenmesini sağladı. YAPAY ZEKA CERRAHIN İKİNCİ GÖZÜ OLDU Operasyonu gerçekleştiren Profesör Hani Marcus, yapay zekanın bir cerrahın kariyeri boyunca karşılaşabileceğinden çok daha fazla ameliyat görüntüsüyle eğitildiğini belirtti. Marcus'a göre sistem, ameliyat sırasında cerraha adeta uzman bir 'ikinci göz' gibi destek sağlayabiliyor. Gerçek zamanlı çalışma Daha önce geliştirilen bazı deneysel yapay zeka uygulamalarından farklı olarak sistem, operasyon devam ederken görüntüleri değerlendirerek cerraha anlık bilgi sunabiliyor. Cerrahi kararlar uzman ekipte Buna rağmen yapay zeka ameliyatın kontrolünü üstlenmedi. Sistemin görevi öneri ve işaretlemelerle cerraha yardımcı olmakla sınırlı kaldı; tüm cerrahi kararlar uzman ekip tarafından verildi. HİBBERT: 'HAYATIMI BANA GERİ VERDİ' Operasyonun ardından Hibbert'ın görme yetisinde belirgin bir iyileşme yaşandı. Hastaneden yapılan açıklamaya göre Hibbert, ameliyat sonrasında gözlerini açtığında görüş alanının yeniden genişlediğini fark etti. Hibbert, yaklaşık bir yıldır bu kadar net göremediğini ve ameliyattan sonra görmesinin her geçen gün daha iyiye gittiğini söyledi. Eski enerjisine yeniden kavuştuğunu belirten Hibbert, yaşadığı yan etkilerin de ortadan kalktığını ifade etti. HEDEF DAHA GENİŞ KLİNİK KULLANIM Sağlık ve Bakım Araştırmaları Ulusal Enstitüsü ile Google tarafından desteklenen teknoloji, gerçek bir ameliyatta kullanılmadan önce yıllar boyunca laboratuvar ortamında test edildi. İlk operasyonun ardından araştırma ekibi, sistemi daha fazla hasta üzerinde değerlendirmek için daha kapsamlı bir klinik çalışma hazırlıyor. Uzun vadede amaç ise cerrahların ameliyat sırasında gerektiğinde danışabileceği, gerçek zamanlı çalışan bir yapay zeka destek mekanizması oluşturmak. Bu gelişme, yapay zekanın doktorların yerini almasından ziyade, özellikle insan gözünün doğrudan göremediği kritik anatomik yapılar söz konusu olduğunda cerrahlara ek bir güvenlik katmanı sağlayabileceğini gösteren önemli örneklerden biri olarak değerlendiriliyor. Haberde yer alan bilgiler The Guardian'dan, görseller ise Takvim fotoğraf arşivinden kullanılmıştır.