Uzmanlar kimi zaman ansızın gelen bir baş ağrısının veya yavaş yavaş kendisini hissettirmeye başlayan unutkanlığın, baş dönmesinin ve bazen de göz bebeklerinin birinin büyümesinin, beynin 'alarm verdiğinin' göstergeleri olarak kabul edildiğine dikkat çekiyor. Sağlıklı bir beynin nasıl anlaşılacağı, uykunun nasıl ayarlanacağı ve nasıl beslenilmesiyle ilgili Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı Op. Dr. İlhan Aydın, 10 soruda beyin sağlığını test etmenin yollarını anlattı.
Ne sıklıkta ve nasıl başınız ağrıyor?
Baş ağrısı, toplumda en sık görülen hastanelere başvuru sebebi olmakta ve insanların günlük hayatını olumsuz etkilemektedir. Baş ağrısı bu kadar sık görülmekle birlikte çok büyük kısmında altta yatan ciddi bir hastalık görülmemektedir. Özellikle en sık karşımıza çıkan iki tipi, gerilim tipi ve migren tipi başa ağrılarıdır. Gerilim tipi baş ağrıları (diğer adıyla stres tipi baş ağrıları) günlük hayattaki yorgunluk, stres ve yoğun psikolojik değişimlere bağlı olmakta ve altta yatan organik bir patoloji bulunmamaktadır. Bu ağrı tipinde ağrı gün boyu sürer, şiddeti hafif ve değişkenlik göstermez, başın etrafında sanki bir bantla sıkıştırıyorlarmış gibi bir his oluşturur. Migren tipi ağrı ise tek taraflı, zonklayıcı, bulantı ve kusma ile o taraftaki gözde bulanık görmenin eşlik ettiği bir ağrıdır. Işık ile sese karşı aşırı hassasiyet vardır. Bu iki en sık görülen tipler ilaçla tedavi edilebilmektedir.
Özellikle baş ağrısına eşlik eden ciddi bulantı ve kusma, konuşma bozukluğu, kol ve bacakta özellikle tek taraflı güçsüzlük ya da uyuşukluk varsa, mutlaka vakit kaybetmeden hastaneye başvurulmalıdır çünkü altta yatabilecek tümör ya da kanama araştırılmalıdır. Başka bir örnek olarak, hiçbir şikâyetiniz yokken aniden ve çok şiddetli şekilde enseden başın ön kısmında doğru vuran ağrı olması da bizim için acil bir durumdur. Öncelikle hipertansiyona bağlı ise medikal tedavi ile kan basıncı yavaş şekilde düşürülmelidir. Ancak eğer hastanın şuuru açıksa ve bu ağrıyı 'Daha önce hayatımda hiç yaşamadığım şiddette ve aniden enseden vuran bir ağrı' diye anlatıyorsa, çok acil beyin görüntülemesi yapılmalıdır. Beyin damar anevrizması (baloncuk) yırtılmasına bağlı oluşabilecek beyin zarları arasında kanama (subaraknoid kanama) mutlaka araştırılmalıdır. Diğer önemli bir husus ise, çocuklarda olan baş ağrısıdır. Özellikle küçük çocuklar kolay kolay 'başım ağrıyor' demezler. Böyle bir durumda mutlaka beyin cerrahisine danışılmalı ve ileri tetkikler yapılmalıdır.
Baş dönmesi günlük yaşantınızı etkiliyor mu?
Baş dönmesi (vertigo) yaşayan kişiler günlük hayatında çok sıkıntı çekmektedir. Baş dönmeniz sürekli hale geldiyse mutlaka ileri tetkikler yapılmalıdır. Sıklıkla karşımıza psikolojik sorunların eşlik ettiği baş dönmesi çıkmakla birlikte diğer nedenler de atlanmamalıdır. Baş dönmesi santral veya periferik kaynaklı olabilir. 'Santral' dediğimiz beyin, beyincik ve beyin sapı lezyonları (tümör, enfeksiyon, damar tıkanıklığı, MS vb.) araştırılmalıdır. 'Periferik' dediğimiz iç kulakta yer alan kulak kristallerinin yer değiştirmesine bağlı gelişen 'pozisyonel vertigo' değerlendirilmelidir. Altta yatan neden tespit edildiğinde buna yönelik tedavilerle iyileşme sağlanmaktadır.
Vücudumuzda hangi bulgular olduğunda beyin kaynaklı olabileceği düşünülmeli?
Beyin kaynaklı hastalıklarda vücuttaki bazı organlar etkilenmekte ve bize uyarı vermektedir. Örneğin görme bozukluğu, görme alanında daralma olması, göz bebeklerinden birinin daha büyük olması, göz kapağında düşüklük, yüzün bir tarafında kayma olması, özellikle tek taraflı gelişen kol ve bacakta uyuşma ya da güçsüzlük, konuşma bozukluğu en sık karşılaşılan durumlardır.
